III SA/Wa 1417/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi H. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2009 rok postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, H. T. (dalej - "Skarżąca") wniosła o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu. Wyjaśniła, iż uzyskuje niską emeryturę i po dokonaniu miesięcznych opłat pozostaje jej niewielka kwota na życie. Do pisma załączyła odcinek emerytury, z którego wynika, iż za sierpień 2009 r. uzyskała dochód z tego tytułu w wysokości 1.060 zł. Pismem z 14 września 2009 r. Referendarz sądowy wezwał Skarżącą do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF. Zarządzeniem z 19 października 2009 r. Referendarz sądowy pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, z uwagi na niezłożenie go na urzędowym formularzu. Pismem z 20 listopada 2009 r. Skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego. W odpowiedzi Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazała, że ma niską emeryturę w wysokości 1.070 zł. Kwota ta nie wystarcza jej na życie i opłaty, w związku z czym podejmuje czasem prace zlecone. Wskazała, iż uiszczenie kosztów sądowych stanowi dla niej poważny wydatek. Skarżąca oświadczyła, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Do swojego majątku zaliczyła mieszkanie o pow. 46 m² oraz nieruchomość rolną o pow. ok. 140 m². Ponadto w piśmie załączonym do wniosku Skarżąca wskazała, że jej dochód za 2008 r. wyniósł 11.765,70 zł z tytułu emerytury i 11.451,36 zł z tytułu prac zleconych. Z kolei jej miesięczne wydatki wynoszą 1.853,46 zł (czynsz - 383,54, gaz - 30,71, energia elektryczna - 78,64, telefon - 78,57, żywność - 800 zł, lekarstwa - 200 zł, środki higieny i czystości - 150 zł, odzież - 120 zł). Do wniosku złączyła kopie faktur z tytułu wydatków eksploatacyjnych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 §1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym zauważyć należy, iż celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi ona dysponuje. Rozpoznając wniosek należało zatem uwzględnić sytuację majątkową Skarżącej oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. W związku powyższym wskazać trzeba, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy w wysokości 100 zł, tj. w najmniejszej wysokości, jaką przewidziano w art. 233 P.p.s.a. oraz wydanym na podstawie tego przepisu rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz przedstawionych przez nią danych o sytuacji finansowej, Referendarz sądowy stwierdza, że w jej przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. Pamiętać bowiem należy, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii wnioskodawców, nie można zaliczyć Skarżącej, która posiada stałe źródło dochodów w postaci emerytury oraz osiąga dodatkowy dochód z tytułu prac zleconych. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącą wynika, iż w 2008 r. dochód uzyskany z tytułu prac zleconych była równy dochodowi, z który osiągnęła z tytułu emerytury. Wynosił on ok. 1.000 zł miesięcznie. Referendarz sądowy nie kwestionuje tego, iż sytuacja finansowa Skarżącej jest dość trudna. Jednakże fakt osiągania stałych dochodów pozwala na partycypowanie w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie Referendarza sądowego, Skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Jednocześnie Referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz Skarżącej pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w postanowieniu z 27 maja 2008 r. (I FZ 154/08 - dostępne na stronie internetowej NSA). Sąd ten wyraził mianowicie pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa Skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 240/08 - dostępne na stronie internetowej NSA) wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (podkr. własne). Reasumując należy stwierdzić, że brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 §1 pkt 1 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.