III SA/Wa 151/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. wskutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 maja 2018 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. C. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako skarżąca lub spółka), zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to wysokimi zobowiązaniami ogólnymi i miesięcznymi, których szczegółowe zestawienie przedstawiła. Podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 1.500.000 zł, zaś kapitał własny uległ obniżeniu do kwoty -9.103.747,23 zł. Wartość środków trwałych skarżąca określiła na 630.647,41 zł. Wskazała, że za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w wysokości 419.557,39 zł. Skarżąca podała salda rachunków bankowych. Przedłożyła sprawozdanie, decyzję ratalną. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżąca oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Wyjaśniła, że właściciel PGZ, jak i wszystkie spółki z grupy wykazują w 2017 r. bardzo dużą stratę w związku z zakupem S. Marynarki Wojennej. W efekcie właściciel nie jest w stanie dokapitalizować spółki. Skarżąca wskazała, że wynagrodzenie pełnomocnika wypłacane było z linii kredytowych i kredytów odnawialnych. Przedłożyła m. in. zeznanie podatkowe, rachunek wyników, zestawienie przychodów i kosztów, wyciągi bankowe, deklaracje VAT-7, sprawozdania finansowe, zestawienie należności i zobowiązań. Postanowieniem z 25 maja 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 8 czerwca 2017 r. skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniosła, iż funkcjonując jedynie w oparciu o linie kredytowe (kredyt wielocelowy 7 000 000,00 zł /obrotowy/ z terminem spłaty do 26 maja 2018 r. oraz kredytem celowym 20 000 000,00 zł z terminem spłaty do 6 maja 2018r.), nie dysponuje majątkiem jak również środkami własnymi na pokrycie kosztów sądowych, czym wypełnia przesłanki ustawowe do udzielenia wnioskowanego wsparcia; W ocenie skarżącej starszy referendarz sądowy rozpatrując wniosek o udzielenie prawa pomocy posłużył się jedynie wybiórczymi informacjami z przedstawionych przez nią dokumentów. Ponadto spółka podniosła, że nie przeprowadzono analizy danych zawartych w przedstawionych przez stronę dokumentach. Zdaniem skarżącej starszy referendarz sądowy nie "zauważył" z jednej strony braku wpływów na rachunki bankowe, a drugiej strony zaś wysokości wydatków i zobowiązań, jak również brak możliwości bieżącego kredytowania spółki (wygaśnięcie linii kredytowych). Według skarżącej w zaskarżonym postanowieniu błędnie uznano, że zawarte w sprawozdaniu finansowym twierdzenia o treści "nie wyklucza się wsparcia finansowego od właściciela Spółki, a obecnie trwają analizy dotyczące zakresu, jak i formy tego wsparcia", mają jakąś inną wartość niż jedynie słowną i w dużej mierze życzeniową deklarację P. S.A, za którymi, co ważne do chwili obecnej nie idą realne kroki w postaci udzielenia wsparcia finansowego w dokapitalizowaniu spółki, W ocenie skarżącej rozpatrzenie wniosku o udzielenie prawa pomocy winno opierać się na dogłębnej analizie przedstawionych dokumentów w kontekście realiów i specyfiki prowadzonej działalności handlowej, a nie na pobieżnym zestawieniu nieprawidłowych informacji jak chociażby pomylenie rzekomych "zysków" spółki ze "stratami" bądź wyciąganie wniosków ze złożonych deklaracji, za którymi nie idą konkretne działania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (tak trafnie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 23.129 zł. Z dokumentów przedłożonych przez spółkę wynika, iż w latach 2016-2017 skarżąca osiągnęła przychód w wysokości odpowiednio ponad 73.209.458 zł i 41.157.399 zł (dane z rachunku zysków i strat). Znaczna jest także wysokość obrotów czy wysokość środków angażowanych przez skarżącą miesięcznie na nabycie towarów i usług (dane wynikające z deklaracji VAT-7 za okres od września 2017 r. do lutego 2018 r.). Przykładowo w samym tylko grudniu 2017 r. sprzedaż wyniosła 22.927.029 zł, zaś nabycie 15.161.019 zł. Zgodnie z bilansem, na koniec 2017 r., środki pieniężne w kasie i na rachunkach wyniosły ponad 756.272 zł. W ciągu pierwszych dwóch miesięcy 2018 r. przychód ze sprzedaży osiągnął poziom ponad 1.153.596 zł. Nie umknęło uwadze ąądu, że z jednostkowego sprawozdania finansowego skarżącej za okres od stycznia go grudnia 2017 r. wynika, iż skarżąca poniosła stratę o wartości 12.892.526,90 zł za 2016 r oraz 156.493,61 zł za rok 2017 r. Ponadto na 31 grudnia 2017 r. kapitał (fundusz) własny skarżącej wyniósł – 9.815.,62,23 zł, kapitał (fundusz) podstawowy 1.500.000 zł, kapitał (fundusz) zapasowy 2.166.083,38 zł,. Niemniej sąd w pełni aprobuje stanowisko referendarza sądowego, że uzyskanie przychodu w powyżej wskazanej wysokości przeczy założeniu, że wniosek złożył podmiot znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej. Należy również zwrócić uwagę, iż aktywa obrotowe skarżącej na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosiły 20.957.335,18 zł Sąd za prawidłowe uznał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż wynik finansowy spółki za rok 2016 oraz okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. jak również informacje przedstawione i wynikające z przedłożonych dokumentów, same w sobie nie potwierdzają tezy, że skarżąca nie ma majątku ani możliwości zgromadzenia środków w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego. Sąd podziela pogląd zgodnie, z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać, że podjęła wszelkie możliwe działania zmierzając do zdobycia takich środków. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, które podziela również Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, które z kolei są skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 września 2015 r. sygn. akt I GZ 599/15; z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt I GZ 698/15; z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt I GZ 637/15 i I GZ 636/15 - te orzeczenia i następne dostępne w bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odwołując się do orzecznictwa, poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 921/10, Lex nr 659009). Sąd miał także na uwadze, że dane znajdujące się w zgromadzonym materiale dowodowym potwierdzają, że spółka prowadzi działalność gospodarczą (odnotowuje obrót) i dokonuje rozrachunków z kontrahentami. Nie bez znaczenia pozostają również wartości w zakresie danych widocznych w rachunku zysków i strat, tj.: kosztów działalności operacyjnej, w tym usługi obce 1.538.988,52 zł. Wartość sprzedanych przez skarżącą towarów i materiałów na dzień 31 grudnia 2017 r. wyniosła 32.389.169,43 zł Sąd zwraca również uwagę, że doszło do obniżenia kapitału własnego spółki. Wskazać należy, że wysokość kapitału własnego ulega zmianom na skutek dostosowywania jej do zmieniających się potrzeb związanych z działalnością jednostki, a ujemny kapitał własny może ulec poprawie poprzez podjęcie przez spółkę odpowiednich kroków. Do działań takich zaliczyć można wniesienie przez wspólników dopłat, podwyższenie kapitału zakładowego, przekształcenie zobowiązań spółki w kapitał zakładowy, umorzenie wierzytelności wspólnika wobec spółki, realizacja rezerw zawartych w składnikach majątku, przeszacowanie majątku na podstawie przepisów o rachunkowości. Pamiętać należy, że kolejne wyniki finansowe nadal mogą wykazywać stratę, wówczas zarząd może nawet zdecydować o przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego w oparciu o uchwałę o rozwiązaniu spółki powziętą przez wspólników we właściwym trybie przewidzianym w Kodeksie spółek handlowych. Sąd zwraca uwagę, że spółka ani w uzasadnieniu wniosku, ani w uzasadnieniu sprzeciwu nie wskazała, czy podejmuje jakiekolwiek czynności zmierzające do zmniejszenia zagrożenia dalszego istnienia spółki stanem niewypłacalności, skoro jak argumentuje jej sytuacja finansowa jest trudna. Poprzestała natomiast na wywodzie dotyczącym konsekwencji, jakie niesie za sobą ujemny kapitał własny. W związku z tym przenoszenie kosztów związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowymi na Skarb Państwa, podczas gdy spółka prowadzi w dalszym ciągu aktywną działalność gospodarczą świadomie utrzymując pogarszającą się – jak wynika z jej twierdzeń - sytuację finansową, stanowiłoby nieuzasadnione uprzywilejowanie spółki. Przechodząc do okoliczności związanych z pozostawaniem przez spółkę w obrocie gospodarczym, dostrzeżenia wymaga, że spółka nie znajduje się w stanie likwidacji, upadłości, ani restrukturyzacji. W aktach sprawy brak jest dokumentów, które potwierdziłyby ww. okoliczności. Kolejnym elementem, na który uwagę pośrednio zwrócił referendarz sądowy, jest możliwość wniesienia przez wspólników spółki dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577) przewiduje możliwość zobowiązania wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 146/14). Natomiast bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 971/15; z 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15). Ze względu na powyższe możliwości, udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie Skarżącej. Odnośnie powyższego, Sąd uznał, że wyjaśnienia spółki dotyczące możliwości uzyskania wsparcia od wspólnika spółki w postaci dopłat nie są wystarczające. Brak dofinansowania skarżącej przez wspólników należy odczytywać jako brak poparcia wspólników do kontynuowania procesu, co stanowi podstawę negatywnej oceny wniosku o prawo pomocy w analizowanej części. Dodatkowo przywołać należy utrwalony w orzecznictwie pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08; z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 265/08; z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że zasadnie odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.