III SA/Wa 1689/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W. B. (dalej jako "Skarżący") wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, złożył wniosek o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że z uwagi na charakter jego zatrudnienia (umowa o dzieło) prosi o zwolnienie z opłaty sądowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie o pow. 56 m2 o wartości ok. 320.000 zł. Innego majątku Skarżący nie posiada. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu umowy o dzieło w wysokości ok. 4.500 zł miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki Skarżący podał: opłaty za mieszkanie – 850 zł, telefon 85 zł, spłaty kredytów 2.350 zł, jedzenie, leki, środki czystości ok. 1.000 zł. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 20 sierpnia 2018 r. Skarżący został zobowiązany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej jako "p.p.s.a.") - do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie: - oświadczenia, czy Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, a jeśli tak, to czy żona Skarżącego zamieszkuje pod tym samym adresem co Skarżący i czy w związku z tym partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania (i w jakim zakresie); - dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanych przez Skarżącego dochodów (umowa o dzieło); - wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach; - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez Skarżącego miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (faktury lub dowody dokonywania opłat za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, telefon itp.); - kserokopii zawartych umów kredytowych oraz oświadczenia, na jaki cel kredyty zostały zaciągnięte; - nadesłanie kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2017 lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie przez Skarżącego. Na wykonanie wezwania zakreślono termin 14 dni. Powyższe wezwanie zostało doręczone Skarżącemu w dniu 28 sierpnia 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji oraz dokumentów upływał wraz z dniem 11 września 2018 r. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego i nie nadesłał żądanych dokumentów. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, wobec wątpliwości co do sytuacji finansowej Skarżącego i jego możliwości płatniczych, wezwano Skarżącego do nadesłania określonych dokumentów potwierdzających stan majątkowy. Skarżący nałożonego obowiązku nie wypełnił i nie przedstawił żądanych dokumentów. Zdaniem referendarza sądowego, brak nadesłania żądanych dokumentów, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych i zeznań podatkowych, czy też nadesłania informacji dotyczących zaciągniętego kredytu bankowego uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy Skarżący jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Wyżej wymienione okoliczności wskazują, że Skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej w sposób nie budzący wątpliwości, zatem brak jest możliwości przyznania Skarżącemu prawa pomocy. Milczenie Skarżącego w kwestiach odnoszących się do jego sytuacji, należy potraktować jako odmowę ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej, uniemożliwiając ustalenie istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Brak wymienionych informacji o które był wzywany budzi wątpliwości, czy Skarżący faktycznie wymaga wsparcia. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.