III SA/Wa 1690/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: odmówić H. B. przyznania prawa pomocy H. B. (dalej jako "Skarżąca") złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W nadesłanym formularzu PPF Skarżąca wskazała, że z uwagi na zarobki, nie stać jej na pokrycie kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką. Posiada mieszkanie o pow. 30m2. Innego majątku Skarżąca nie posiada. Skarżąca podała, ż dochód gospodarstwa domowego wynosi 3.800 zł, na który składa się wynagrodzenie za pracę Skarżącej w wysokości 1.700 zł oraz kwota 2.100 zł z tytułu wynajmu mieszkania. Jako zobowiązania i stałe wydatki Skarżąca wymieniła: 620 zł czynsz + woda + gaz, 230 zł telefon, 144 zł kredyty, 122 zł ubezpieczenie, 2.500 zł żywność + leki + środki czystości + inne. Łącznie 3.416 zł. Z uwagi na fakt, że oświadczenie o stanie majątkowym było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, Skarżąca została zobowiązana na mocy zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 lipca 2018 r. do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie: - oświadczenia, czy mąż Skarżącej pozostaje ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, a jeśli nie, to czy (i w jakim zakresie) partycypuje w kosztach utrzymania małoletniego dziecka oraz kosztach utrzymania mieszkania; - dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanych przez Skarżącą dochodów (zaświadczenia o zarobkach, umowa najmu), - wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącą oraz osoby pozostające ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez Skarżącą miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (faktury lub dowody dokonywania opłat za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, telefon itp.), - kserokopii zawartej umowy kredytowej oraz oświadczenia, na jaki cel kredyt został zaciągnięty, - wskazanie, czy Skarżąca zamieszkuje we własnej nieruchomości wykazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeśli tak, należało również wskazać, z tytułu najmu jakiego mieszkania Skarżąca uzyskuje dochód. Jeśli natomiast Skarżąca nie zamieszkuje we własnej nieruchomości należało wskazać, kto jest właścicielem nieruchomości, w której zamieszkuje Skarżąca i na podstawie jakiego tytułu Skarżąca korzysta z tej nieruchomości, - nadesłanie kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2017 lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie przez Skarżącą i wszystkie osoby pozostające ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Na wykonanie wezwania zakreślono termin 14 dni. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie nie została przez Skarżącą podjęta w terminie i została uznana za doręczoną w dniu 17 września 2018 r. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie referendarza i nie nadesłała żądanych dokumentów. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej "p.p.s.a") przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Wskazać należy, że prawo pomocy obejmować powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności, nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, wobec wątpliwości co do sytuacji finansowej Skarżącej i jego możliwości płatniczych, wezwano Skarżącą do nadesłania określonych dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową. Skarżąca nie podjęła adresowanej do niej przesyłki. Wskazać należy, że stosownie do art. 73 p.p.s.a. w razie, gdy nie jest możliwe ani doręczenie właściwe, ani zastępcze, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w powyższym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu. W niniejszej sprawie spełniono powyższe wymogi, bowiem przesyłka skierowana do Skarżącej została dwukrotnie awizowana, tj. w dniu 3 września 2018 r. i 11 września 2018r., a zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Następnie przesyłka została zwrócona do nadawcy w dniu 19 września 2018 r. W tych okolicznościach została ona uznana za doręczoną w trybie art. 73 p.p.s.a. z dniem 17 września 2018 r., zatem termin do wykonania wezwania referendarza sądowego upływał wraz z dniem 1 października 2018 r. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie i nie nadesłała żądanych dokumentów. Należy zauważyć, że określenie zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie wykazane przez wnioskodawcę. Słowo "wykazanie", nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Rozpoznając przedmiotowy wniosek w powyższym świetle uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie przedstawiła w sposób należyty swojej sytuacji majątkowej. Skarżąca nie odpowiedziała bowiem na wezwanie referendarza sądowego i nie nadesłała żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W ocenie referendarza sądowego brak informacji i dokumentów, o nadesłanie których Skarżąca została wezwana, uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Podsumowując, w ocenie referendarza sądowego, w sprawie nie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W rezultacie brak jest wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.