III SA/Wa 173/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – P.K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że utrzymuje się z działalności gospodarczej, jednakże koszty jej prowadzenia przewyższają przychody jakie z niej uzyskuje. Ponadto, skarżąca ponosi również inne koszty związane z prowadzoną działalnością, w postaci kosztów amortyzacji, zużycia materiałów i energii, usług obcych i innych. Środki pochodzące z działalności skarżąca przeznacza również na utrzymanie rodziny. Wszystkie posiadane przez skarżącą nieruchomości zostały zajęte przez organy podatkowe w ramach prowadzonych postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema małoletnimi córkami. Jest właścicielem 4 nieruchomości o wartości szacunkowej powyżej 1,5 mln zł. Z działalności uzyskuje stratę (-7.000 zł). Stałe zobowiązania miesięczne skarżącej to kredyt 60.000 zł, koszty mieszkania i utrzymania 2.000 zł, leczenie dzieci 1.000 zł. W toku postępowania skarżąca wyjaśniła, że z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Mąż jest bezrobotny. Utrzymuje się z prac dorywczych. W miarę swoich możliwości łoży na dzieci. Ponadto jedna z córek skarżącej ma orzeczony stopień niepełnosprawności i wymaga specjalnego toku nauki i terapii, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Skarżąca nadesłała zeznanie podatkowe za 2016 r., sprawozdanie za okres od 01.01.2017 r. do 31.03.2017 r., wyciąg z rachunku bankowego, informacje o obciążeniach na nieruchomościach, orzeczenie o niepełnosprawności córki. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a"), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 9.178 zł. Odnosząc powyższe wartości do sytuacji materialnej skarżącej, uznać należało, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić bowiem należy, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (w zakresie sprzedaży paliw i węgla). Z tego tytułu za 2016 r. uzyskała przychód w wysokości 16.455.120,67 zł (koszty wyniosły 16.292.110,72 zł, dochód 163.009,95 zł). Z kolei w 2017 r. w okresie od. 01.01.2017 r. do 31.03.2017 r. skarżąca uzyskała przychód w wysokości 1.776.942,38 zł (koszty 1.804.703,09, strata 123.898,61 zł). W tym miejscu należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Tym samym porównując należne w sprawie koszty sądowe w wysokości 9.178 zł do wysokości przychód skarżącej (za 2016 r. ponad 16 mln zł, za pierwszy kwartał 2017r. ponad 1,7 mln zł) nie sposób przyjąć, że powyższa kwota przekracza możliwości finansowe skarżącej. Zauważyć również należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. W konsekwencji nie spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.