III SA/Wa 1791/15

Dnia 29 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2013r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W skardze na powołaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Skarżący – J. A. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z 10 lipca 2015 r. Skarżący został wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania m.in.: zeznań podatkowych za 2014r., wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, wykazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków. W odpowiedzi Skarżący złożył wniosek na urzędowym formularzu. W jego uzasadnieniu wskazał, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z jego oświadczeń wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Do swojego majątku zaliczył mieszkanie o pow. 75,64 m². Co do pozostałych informacji wskazał, że nie ciąży na nim obowiązek składnia oświadczenia majątkowego. Wyjaśnił ponadto, że z uwagi ma brak dochodów podlegających opodatkowaniu nie składał zeznań podatkowych. Do wniosku załączył zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające status Skarżącego jako osoby bezrobotnej od dnia 5 sierpnia 2008r. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), referendarz sądowy wezwał Skarżącego do: wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania Skarżącego oraz do przedstawienia zestawienia miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego (opłaty za mieszkanie, media, wyżywienie, środki czystości) oraz wskazania i udokumentowania źródeł finansowania tych wydatków. W odpowiedzi Skarżący wyjaśnił, że jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku dziesięciokrotnie był przewodniczącym obwodowej komisji wyborczej do spraw referendum otrzymując diety, które nie podlegają opodatkowaniu. W pozostałym zakresie Skarżący wskazał, że utrzymuje się z oszczędności, a miesięczne wydatki Skarżący określił na kwotę 750 zł. W skład tej kwoty wchodzą opłaty za czynsz, media, użytkowanie wieczyste. Miesięczne wydatki Skarżącego na wyżywienie wynoszą ok. 350 zł. Źródłem finansowania wydatków są diety oraz oszczędności. Skarżący załączył zaświadczenie z urzędu skarbowego, z którego wynika, że za 2014r. nie złożył zeznania podatkowego, lecz dokumenty PIT-R1. Skarżący w związku z postanowieniem Referendarza sądowego z 23 września 2015r. odmawiającego mu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wniósł sprzeciw w terminie, w którym wskazał, że utrzymuje się z diet przewodniczącego Komisji (w 2014 r – 770 zł) i z oszczędności (w 2014 r. dołożył 12.430 zł). Nie ujawnił ogólnej kwoty zgromadzonych przez Skarżącego oszczędności. Podkreślił, że jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku i nie może znaleźć zatrudnienia, z uwagi na nepotyzm i upolitycznienie obsady stanowisk. Do sprzeciwu załączył informacje o wypłaconych podatnikowi kwotach z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich za 2014r. (listopad - 380 zł, grudzień – 190 zł, czerwiec - 200 zł), wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 lipca 2015r. do 30 września 2015r. wskazując, że dokonywane wielokrotnie w ciągu miesiąca wpłaty i wypłaty w wysokości około 1100-1200 zł mają na celu uniknięcie opłaty za prowadzenie rachunku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., zwana dalej "P.p.s.a.") w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia Referendarza sądowego z 23 września 2015r. i pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj., w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, z 7 marca 2006r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku. Ważne jest więc to czy jednoznacznie stwierdzono, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. To wnioskodawca winien wykazać, że stan jej majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych, a zatem powinien wykazać, w sposób nie budzący wątpliwości, stan swojego majątku. Sąd powinien mieć też dostęp do pełnej informacji o sytuacji majątkowej Skarżącego. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z 30 listopada 2005r. sygn. akt II FZ 781/05), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie NSA z 14 lutego 2005r. sygn. akt FZ 760/04). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia NSA: z 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, z 18 października 2011r. sygn. akt II GZ 460/11, z 15 marca 2012r., sygn. akt II FZ 175/12). Ze złożonych przez Skarżącego oświadczeń wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, nie uzyskuje dochodów, utrzymuje się z diet przewodniczącego obwodowej komisji wyborczej (w 2014r.: listopad - 380 zł, grudzień – 190 zł, czerwiec - 200 zł) oraz z oszczędności, których wysokości nie wskazał. Skarżący podał jedynie, że z oszczędności dołożył w 2014r. – 12.430 zł. Skarżący do swojego majątku zaliczył ponadto mieszkanie o pow. 75,64 m². Przedstawił także historię operacji na rachunku bankowym prowadzonym w [...] . Należy wskazać, że złożone w sprawie oświadczenia i nadesłane dokumenty nie dają pełnego odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego, który pomimo dwukrotnego wezwania Referendarza sądowego (z 10 lipca 2015r. i 10 sierpnia 2015r.), nie wskazał i nie udokumentował wszystkich źródeł utrzymania. Skarżący nadesłał bowiem informacje dotyczące otrzymanych diet za pełnienie funkcji przewodniczącego komisji obwodowej, nie wskazał natomiast wysokości posiadanych oszczędności. Na tej podstawie nie jest możliwa ocena czy sytuacja finansowa Skarżącego jest na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego w wysokości 100 zł, który jest jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie postepowania. Sąd wskazuje, że z załączonej do akt historii operacji na rachunku bankowym, wynika, że oprócz wpłacanych i wypłacanych przez Skarżącego kwot ok. 1100-1200 zł, w celu uzyskania zwrotu prowizji pobieranej, za prowadzenie rachunku przez bank, Skarżący wpłacał na rachunek inne kwoty, nie wskazując ich źródła pochodzenia w wysokościach np. 500 zł – 4 lipca 2015r., 260 zł – 5 sierpnia 2015r. oraz 490 zł - 4 września 2015r. Sąd odnosząc się do twierdzeń Skarżącego, że utrzymuje się jedynie z diet i oszczędności, Sąd wskazuje, że jednorazowa wysokość wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji przewodniczącego obwodowej komisji wyborczej do spraw referendum wynosi 180 zł. Kwota ta uzyskana nawet kilkukrotnie w 2014r. nie może stanowić głównego źródła utrzymania Skarżącego, który od sierpnia 2008r., jest osobą bezrobotną. Z powyższego wynika więc, że albo Skarżący dysponuje innymi, nie wskazanymi źródłami dochodów, albo posiada tak znaczące oszczędność, które pozwalają mu na utrzymywanie się z nich od ponad 6 lat, a zatem ma możliwość poniesienia kosztów postępowania sądowego. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków, związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd w związku z tym stwierdza, że nieskorzystanie przez Skarżącego ze stworzonej przez Sąd możliwości, stosownie do art. 255 P.p.s.a., do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych powoduje, iż materiał, którym dysponuje Sąd, w dalszym ciągu pozostawał niekompletny, a wątpliwości, co do oświadczeń Skarżącego nie zostały wyjaśnione. Subiektywne przekonanie Skarżącego o zasadności jego wniosku, przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2009r. sygn. akt I FZ 385/09). Skoro przepis art. 246 P.p.s.a. przenosi na Skarżącego obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy, a Skarżący z obowiązku tego się nie wywiązał, pomoc nie może zostać udzielona. Sąd ma bowiem do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącego. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że Skarżący w rozpoznawanej sprawie nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a przede wszystkim wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, który na obecnym etapie postępowanie jest jedynym kosztem. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji