III SA/Wa 1812/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędzia WSA Aneta Lemiesz (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2013 r. sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2011r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. określił Skarżącemu – M. C., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą "T.", zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego wyrobów akcyzowych w okresie od dnia 1 marca do dnia 1 października 2008 r. Decyzję doręczono mu w dniu 29 grudnia 2011 r. Pismem z dnia 23 stycznia 2012 r. J. W. - w imieniu Skarżącego - wniósł odwołanie od ww. decyzji, nie załączając jednocześnie stosownego pełnomocnictwa do reprezentowania Skarżącego w postępowaniu odwoławczym. Naczelnik Urzędu Celnego w P., pismem z dnia 30 stycznia 2012 r., wezwał J. W., w trybie art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) - dalej "O.p.", w związku z art. 226 O.p., do złożenia do akt sprawy oryginału pełnomocnictwa lub jego urzędowo poświadczonego odpisu. Wezwanie zawierało pouczenie, że nieuzupełnienie ww. braku formalnego w terminie 7 dni, spowoduje pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia zgodnie z art. 169 § 4 O.p. Powyższe wezwanie zostało doręczone J. W. w dniu 6 lutego 2012 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012r. Dyrektor Izby Celnej w W. pozostawił odwołanie Skarżącego z dnia 23 stycznia 2012r. bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sytuacji, gdy wniesione odwołanie zawiera braki formalne, organ podatkowy - zgodnie z art. 169 § 1 O.p. - wzywa wnoszącego do usunięcia tychże braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje, że organ odwoławczy wyda postanowienie o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. Dyrektor Izby Celnej w W. wskazał przy tym, że 7-dniowy termin wskazany w art. 169 § 1 O.p. jest terminem ustawowym, którego organ podatkowy nie może ani skrócić ani wydłużyć, a tym samym czynność dokonana po upływie wyznaczonego terminu nie może być uznana za skuteczną. Organ odwoławczy zauważył, że w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych organ podatkowy prawidłowo podał w jakim terminie braki te mają być uzupełnione, a także prawidłowo pouczył o skutkach niezastosowania się do wezwania. Wyjaśnił, że nieusunięte w terminie braki co do wymagań formalnych powodują bezskuteczność podania, co oznacza, że nie wywołuje ono skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania i merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Dalej organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z utrwalonym i jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z treści art. 137 § 3 O.p. wynika jednoznaczny obowiązek złożenia pełnomocnictwa do akt. Oznacza to, że osoba chcąca działać w sprawie jako pełnomocnik musi złożyć do akt tej konkretnej sprawy pełnomocnictwo lub jego odpis. Dokument pełnomocnictwa powinien był trafić do akt rozpatrywanej sprawy, jako wyraz woli strony działania w tej konkretnej sprawie za pośrednictwem pełnomocnika i dowód umocowania konkretnej osoby jako właśnie pełnomocnika. Dlatego też dopiero od momentu złożenia pełnomocnictwa do akt konkretnej sprawy aktualizują się procesowe obowiązki i uprawnienia pełnomocnika w określonym postępowaniu. Złożenie pełnomocnictwa jest wyrazem woli występowania w danym postępowaniu. Organ nie może zastępować strony w tym zakresie i doszukiwać się istnienia pełnomocnictwa w aktach wszystkich wiadomych mu spraw toczących się przed tym organem, innymi organami administracyjnymi czy też sądami. Zgłoszenie pełnomocnictwa musi być konkretne i wskazywać, że dotyczy określonego postępowania i że celem jego złożenia jest reprezentowanie podatnika w tym właśnie postępowaniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest również pogląd, że ustanowienie pełnomocnika, który nie załączy pełnomocnictwa do akt nie może być organowi znane (np. wyroki NSA z 6 maja 2009 r., sygn. akt I FSK 250/09 i z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 690/08). Szerokie określenie zakresu pełnomocnictwa obejmującego możliwe postępowania nie zmienia oceny, iż jest ono skuteczne wyłącznie dla sprawy, do której akt zostało złożone. W każdym innym postępowaniu zgodnie z regułami w nim obowiązującymi strona powinna wskazać pełnomocnika, jeżeli chce działać za jego pośrednictwem. Ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu podatkowym nie rozciąga się na wszystkie kolejne postępowania i czynności, w których strona bierze udział (tak NSA w wyroku z dnia 23 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1334/07). Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że z potwierdzenia odbioru wynika, że pismo wzywające wnoszącego odwołanie do usunięcia braku formalnego zostało doręczone w dniu 6 lutego 2012 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. W. - pismem z dnia 13 lutego 2012 r. - poinformował, że stosowne pełnomocnictwo znajduje się w aktach organu podatkowego w ramach prowadzonego postępowania dotyczącego nadpłaty w podatku akcyzowym i niezależnie od powyższego przesłał niepoświadczone kopie dwu pełnomocnictw. Organ pozostawił odwołanie bez rozpatrzenia. W skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wskazał, że fakt występowania pełnomocnika wywodził się z pełnomocnictwa znajdującego się w aktach postępowania. Zauważył, że fakt ustanowienia pełnomocnika nie budził wątpliwości organu pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie o czym świadczy fakt doręczania pism pełnomocnikowi. Zarzucił, że w zaskarżonym postanowieniu organ nie ustosunkował się do kwestii braku właściwego, zgodnego z uregulowaniami O.p. doręczenia Skarżącemu decyzji będącej przedmiotem odwołania. W związku z brakiem doręczenia decyzji Skarżącemu do dnia dzisiejszego zasadne było by rozważenie dopuszczalności złożenia odwołania, a nie jak to potraktował w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ drugiej instancji rozważania dotyczące ewentualnego uchybienia terminu do złożenia odwołania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Wskazać bowiem należy, że zakres, czas trwania i skuteczność pełnomocnictwa procesowego względem organu kształtuje wola mocodawcy. Udzielenie pełnomocnictwa procesowego jest jednostronną czynnością prawną zawierającą oświadczenie woli, w którym mocodawca upoważnia oznaczoną osobę do zastępowania jej przed organem. Stąd też pełnomocnictwo jest udzielane w chwili złożenia przez mandanta podpisu pod stosownym oświadczeniem woli. Podnieść nadto należy, iż art. 137 O.p. określa jedynie w sposób ogólny uprawnienie do prowadzenia w zastępstwie strony pewnych spraw, reprezentowanie, czyli występowanie, czy też działanie w imieniu mocodawcy przez pełnomocnika. Nie reguluje natomiast momentu, z jakim następuje skuteczne ustanowienie pełnomocnika w danym postępowaniu. Momentem, od którego pełnomocnictwo zostaje w danym postępowaniu skutecznie udzielone, jest złożenie do akt sprawy oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa albo też dzień zgłoszenia pełnomocnictwa ustnie do protokołu. Skutek taki następuje po spełnieniu ww. warunków niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie oraz od kiedy mocodawcę i pełnomocnika łączy stosunek pełnomocnictwa poza postępowaniem. Zatem dopiero z chwilą doręczenia organowi pełnomocnictwa pełnomocnik powinien być zawiadomiony o wszystkich czynnościach i wzywany do udziału w nich na równi ze stroną (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 1999 r. sygn. akt II SA 1533/98, zbiór LEX nr 46787, wyrok NSA z dnia 31 maja 2000r. sygn. I SA/Wr 2034/97, zbiór LEX 43050, a także M. Szubiakowski, Pełnomocnicy w postępowaniu podatkowym, PP 2002/1/50). Od tego momentu pominięcie pełnomocnika przez organ prowadzący postępowanie musiałoby być traktowane jako pominięcie samej strony i stanowiłoby o istotnej wadliwości takiego postępowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 maja 2004r., sygn. akt I SA/Wr 1649/02, wyrok WSA w Opolu z dnia 21 maja 2004r., I SA/Wr 1649/02, ONSAiWSA 2005/1/5). Moment ujawnienia decyduje więc o tym, że z tą chwilą podejmowane przez organ czynności muszą się odbywać z udziałem pełnomocnika strony. Może to nastąpić w każdym stadium postępowania. Dlatego też przepisy Ordynacji podatkowej, dla zapewnienia skutecznej ochrony praw strony postępowania, wymagają w przypadku, gdy strona w postępowaniu podatkowym jest reprezentowana przez pełnomocnika, aby pełnomocnictwo było udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu (art. 137 § 2), a ponadto aby pełnomocnik dołączył do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 137 § 3). Od ujawnienia pełnomocnictwa wyłącznie w powyższy sposób, organ jest zobowiązany do uwzględnienia tej okoliczności z urzędu. Rozwiązanie przyjęte w art. 137 § 3 O.p. ma bowiem przeciwdziałać powstawaniu wątpliwości, jakie mogą pojawić się na tym tle. Zatem co do zasady, osoba chcąca działać w sprawie, jako pełnomocnik musi złożyć do akt sprawy pełnomocnictwo (oryginał lub jego urzędowo poświadczony odpis), bowiem dopiero od momentu złożenia pełnomocnictwa do akt sprawy aktualizują się jej procesowe obowiązki i uprawnienia jako pełnomocnika w określonym postępowaniu. Przez akta, o których mowa w przepisie art. 137 § 3 Op należy rozumieć akta konkretnego postępowania podatkowego albo kontroli podatkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2007r., II FSK 1217/06). W okolicznościach niniejszej sprawy niedołączenie do odwołania pełnomocnictwa w ww. formie zobowiązywało organ do zastosowania procedury przewidzianej w art. 169 § 1 O.p. i wezwanie wnoszącego odwołanie do usunięcia braków pisma w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia. Takie działanie organu podatkowego realizuje nałożony nań obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie (art. 121 § 1 O.p.). Stronie zakomunikowano bowiem, że jej pismo dotknięte jest brakiem formalnym. Wskazano na czym brak ten polega, i w jaki sposób powinien zostać usunięty. Poinformowano także o obowiązującym w tym zakresie terminie. I w końcu pouczono o skutkach - również ustawowo zdefiniowanych - nieusunięcia dostrzeżonego braku formalnego pisma. Powołanie się przez J. W. w odpowiedzi na wezwanie organu na oryginał pełnomocnictwa znajdujący się w aktach innego postępowania i złożenie kopii tego dokumentu do akt sprawy nie stanowi prawidłowego wykonania obowiązku wynikającego z art. 137 § 3 O.p. Nie powoduje bowiem skutku, że w aktach postępowania znajdzie się oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Co więcej, gdyby zaakceptować taki sposób usunięcia braków formalnych pisma, prowadziłoby do nieuprawnionego nałożenia określonych obowiązków na organ. Zmusiłoby go mianowicie do odszukania stosownego dokumentu w aktach innego postępowania, sporządzenia jego odpisu oraz włączenia do akt właściwej sprawy. Taka sytuacja rodziłaby kolejne wątpliwości związane z uwierzytelnieniem odpisu takiego dokumentu. Jest to bowiem czynność zastrzeżona dla notariusza (por. art. 96 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) oraz dla konsula (por. art. 19 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 5 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. Nr 215, poz. 1823 ze. zm.). Tylko adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy może sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa. Czynności w tym zakresie nie należą jednak do kompetencji pracowników organu prowadzącego postępowanie (por. R. Dowgier, Postępowanie w przypadku braków formalnych podania, Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych z 2011 r. Nr 2, poz. 27). W takim stanie rzeczy Sąd uznaje, że dołączenie do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa jest obowiązkiem pełnomocnika, a organ - w związku z tym - nie może dopuszczać do udziału w danej, konkretnej sprawie osoby, która w tej sprawie nie złoży ważnego pełnomocnictwa w trybie art. 137 § 3 O.p. I bez znaczenia przy tym pozostaje okoliczność, iż osoba ta była już pełnomocnikiem strony w innym postępowaniu. Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie argumentacja Skarżącego wskazująca na to, że organ pierwszej instancji nie miał wątpliwości co do faktu ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu wymiarowym, jako że doręczał mu pisma w tym postępowaniu, m.in. postanowienie o wszczęciu postępowania, wezwanie i inne postanowienia. Otóż analiza akt sprawy przeczy tym twierdzeniom. I tak, postanowienie z dnia [...] czerwca 2009 r. o wszczęciu z urzędu wobec Skarżącego postępowania podatkowego w zakresie wysokości zobowiązania z tytułu nabycia wewnatrzwspólnotowego określonych tam wyrobów akcyzowych w okresie od 1 marca 2008 r. do 31 października 2008 r. i postanowienie z dnia 1 lipca 2010 r. o wskazaniu nowego terminu załatwienia sprawy zostały doręczone Skarżącemu. Fakt, że odebrał je - jak wynika z podpisu – J. W., nie oznacza, że działał on jako pełnomocnik Skarżącego, a jedynie świadczy o tym, że przy doręczeniu pisma został potraktowany jako osoba upoważniona do odbioru korespondencji. Zgodnie bowiem z art. 148 § 2 pkt 2 O.p. w miejscu pracy adresata – osoby fizycznej, oprócz doręczenia właściwego, można również dokonać doręczenia zastępczego osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. W tym przypadku doręczenie ma zastosowanie zarówno do adresatów prowadzących działalność gospodarczą, jak i zatrudnionych przez inny podmiot. Wezwanie zaś, o którym mówi w skardze Skarżący, dotyczyło usunięcia braków odwołania, które wniósł J. W.. I do niego właśnie zwrócił się organ o wykazanie w sposób określony w art. 137 § 3 O.p. umocowania do działania w sprawie w imieniu Skarżącego. W przypadku bowiem, gdy w sprawie działania podejmuje pełnomocnik powołujący się na udzielone mu pełnomocnictwo to bez względu na to, czy jest ono prawidłowe czy też dotknięte usuwalnymi wadami organ wszelkie działania, zwłaszcza te, które mają na celu usunięcie istniejących braków pełnomocnictwa, podejmuje się względem tegoż pełnomocnika. Brak prawidłowego zadośćuczynienia przez J. W. wezwaniu organu skutkowało pozostawieniem wniesionego przez niego odwołania bez rozpatrzenia. Sam bowiem fakt istnienia pełnomocnictwa do działania w sprawach określonego rodzaju przed organami administracji nie ma żadnego prawnego znaczenia w sprawie, gdyż dopiero powołanie się na udzielone pełnomocnictwo oraz jego złożenie (tj. oryginału lub poświadczonego odpisu) w konkretnej sprawie pozwala przyjąć, że strona jest w danej sprawie reprezentowana przez pełnomocnika. Uwzględniając powyższe oraz uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.