III SA/Wa 1841/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za okres od lipca do grudnia 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2017 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na fakt, że wniosek zawierał braki formalne, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 16 maja 2018 r. wezwano Skarżącą do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez wypełnienie rubryk nr 4.1 i 4.2 dotyczących wskazania zakresu wniosku oraz nadesłania dokumentu, z którego wynika uprawnienie osoby podpisanej pod wnioskiem do reprezentowania Spółki. Na wykonanie wezwania zakreślono termin 7 dni. Jednocześnie wezwano Skarżącą do udzielenia w terminie 7 dni dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Spółki, poprzez nadesłanie: - zeznań podatkowych CIT-8 za rok 2016 i 2017, - rocznego sprawozdania finansowego za rok 2016 i 2017, bilansu za rok 2016 i 2017, rachunku zysków i strat za rok 2016 i 2017, - pełnych wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 6 miesięcy, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunku, - kopii raportów kasowych z okresu od 3 października 2016 r. do 1 marca 2017 r., - informacji o posiadanych lub zbytych nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 5.000 zł – w latach 2016-2017, - informacji o wysokości wynagrodzenia pobieranego przez Prezesa Zarządu Spółki z podaniem składników innych świadczeń otrzymywanych w związku z pełnioną funkcją, - aktualnego wykazu pracowników Spółki ze wskazaniem wysokości ich miesięcznego wynagrodzenia. W odpowiedzi na powyższe Spółka nadesłała formularz wniosku PPPr, w którym zaznaczyła, ze wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych ewentualnie zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że w roku 2013 nastąpiła zmiana stosunków właścicielskich w Spółce. Już w dacie powyższych zmian Spółka w istocie nie posiadała żadnego majątku, zaś dokumentacja księgowo-rachunkowa Spółki była już zabezpieczona na potrzeby prowadzonych przez UKS i Prokuraturę postępowań. Zablokowane już w tym okresie były także rachunki bankowe Spółki. Spółka od chwili powstania nie składała sprawozdań finansowych. Wobec braku jakichkolwiek możliwości działania, jak również odtworzenia sald wyjściowych majątku Spółki, podjęto decyzję o zawieszeniu jej działalności z dniem [...] lipca 2013 r. odnotowaną w KRS. Skarżąca podała, że brak źródłowych dokumentów finansowych – w tym uprzednich sprawozdań finansowych – uniemożliwił aktualnym władzom Spółki sporządzenie bilansu już za rok 2012. Za rok 2013 i lata następne bilansu nie sporządzano, bowiem zawieszenie działalności Spółki w roku 2013 skutkuje brakiem konieczności sporządzania takiego dokumentu, niezależnie od okoliczności braku możliwości odtworzenia faktycznych sald wyjściowych. Skarżąca podała, że składano zeznania roczne CIT-8, których kopie przedłożono do akt sprawy, podobnie jak kopie dalszych deklaracji podatkowych. Skarżąca podała, że wobec faktycznego braku prowadzenia działalności, w sposób oczywisty nie dysponuje własnymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów opłaty sądowej w sprawie. Nie posiada zarazem jakiegokolwiek majątku trwałego, którego spieniężenie mogłoby pozwolić na pozyskanie stosownych funduszy. Dodatkowo, wobec podjęcia przez nadzwyczajne zgromadzenie wspólników w 2015 r. uchwały wykluczającej w sposób jednoznaczny dalsze czynienie dopłat przez wspólników, Spółka definitywnie utraciła możliwość sfinansowania opłaty ze środków własnych wspólników Spółki. Skarżąca wskazała ponadto, że nie posiada środków kasowych. Nie posiada aktywów, w tym środków trwałych, z których ewentualnego spieniężenia możliwe byłoby pozyskanie funduszy na uiszczenie opłat, nie posiada także nieściągniętych wierzytelności. Świadczona w ograniczonym zakresie pomoc prawna na rzecz Spółki sfinansowana została przez wspólnika przed uchwałą z 2015 r. Skarżąca wskazała na następujące, znane obecnemu zarządowi zobowiązania: PTU za I kw 2012 r. w kwocie głównej [...] zł i zobowiązanie w PTU za III-IV kw 2011 r. w wysokości [...] zł. Stan rachunków bankowych Skarżącej wynosi [...] zł. W piśmie z dnia 24 maja 2018 r. Skarżąca podała, ze Spółka faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej od roku 2012. Aktualnie działalność gospodarcza także jest zawieszona. W konsekwencji powyższego Spółka nie miała obowiązku sporządzania deklaracji CIT-8 za lata 2016-2017, jak również sprawozdań finansowych za wskazany okres. Nie jest również możliwe przedstawienie raportów kasowych. Spółka podała, że aktualny zarząd nie posiada dostępu do informacji o stanie rachunku prowadzonego na rzecz Spółki w [...] w Republice Czech, Jednakże wedle wiedzy zarządu, całość środków z przedmiotowego rachunku została pobrana przez polskie organy podatkowe w związku z prowadzonym wobec Spółki postępowaniem egzekucyjnym. Spółka nie posiada żadnych nieruchomości i wedle wiedzy zarządu nie dysponowała nimi także w latach uprzednich. Tym samym nie dokonywała transakcji na rynku nieruchomości. Podała również, że Zarząd nie pobiera wynagrodzenia, a Spółka nie zatrudnia pracowników. Do wniosku spółka załączyła wyciągi z rachunków bankowych w [...] . Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki, w tym między innymi możliwość przydzielenia stronie prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie wykazane przez wnioskodawcę. Zauważyć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd (referendarz sądowy) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Trzeba zatem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych. Dokonując oceny wniosku złożonego przez Spółkę należało przede wszystkim pamiętać, iż jest ona osobą prawną, która winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 61/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Rozpoznając przedmiotowy wniosek w powyższym świetle uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. W rozpoznawanej sprawie Spółka nie przedstawiła w sposób należyty swojej sytuacji majątkowej podnosząc, że nie może udokumentować sytuacji finansowej za ostatnie lata prowadzenia działalności, z uwagi na brak dokumentów źródłowych, natomiast od 2013 r. Spółka zawiesiła działalność wobec czego nie miała obowiązku sporządzać dokumentów księgowych. W ocenie referendarza sądowego, brak podstawowych informacji chociażby o przychodach, majątku i działalności Spółki uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę czy Spółka jest lub była w stanie zabezpieczyć środki na partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Zdaniem referendarza sądowego, brak jakiejkolwiek wiedzy na temat sytuacji finansowej Spółki uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej możliwości finansowych. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Jednocześnie zauważyć należy, że twierdzenia Spółki, iż za rok 2013 i lata następne bilansu nie sporządzano, bowiem zawieszenie działalności Spółki w roku 2013 skutkuje brakiem konieczności sporządzania takiego dokumentu, nie koresponduje z danymi z KRS. Spółka bowiem wznowiła wykonywanie działalności 3 października 2016 r., by następnie zawiesić ją ponownie w dniu 1 marca 2017 r. Z powyższego wynika, że Spółka prowadziła działalność przez 5 miesięcy na przełomie roku 2016 i 2017. Zauważyć również należy, że w sprawie Spółka reprezentowana jest i była przez profesjonalnych pełnomocników. Jak wynika z wyjaśnień Spółki – wynagrodzenie wypłacone zostało z dopłat wniesionych przez jedynego wspólnika. Aktualnie Spółka powołuje się na uchwałę z 2015 r. o zaprzestaniu dalszych dopłat na rzecz Spółki (uchwała podjęta jednoosobowo przez jedynego wspólnika). Powyższe, zdaniem referendarza, nie może jednak wpłynąć na odmienną ocenę wniosku. Skarżąca nie może przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać, aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której Skarżąca zrezygnowała ze źródła przychodu oraz uchwałą wykluczyła możliwość dopłat wspólników. Zauważyć również należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej, nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Spółka nie wykazała jednak, że podejmuje działania w celu zdobycia środków na pokrycie kosztów postępowania. Spółka argumentuje, że na mocy uchwały z 2015 r. brak jest możliwości dokonania dopłat przez wspólnika, jednak referendarz sądowy zauważa, że wspólnik może udzielić Spółce pożyczki na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej. Tym bardziej, że do chwili obecnej wspólnik finansował koszty pełnomocników ustanowionych przez Skarżącą. Zauważyć ponadto należy, że wspomniana uchwała o braku możliwości dokonywania dopłat podjęta została dopiero 10 września 2015 r., natomiast od 20 czerwca 2013 r., tj. od dnia wniesienia skargi, Spółka miała pełną świadomość ciążących na niej w sprawie kosztów sądowych. Wspólnik, posiadający w Skarżącej Spółce udziały o łącznej wartości [...] zł, nie może pozostawać bierny w sytuacji trudności finansowych i oczekiwać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Konkludując, zdaniem referendarza sądowego, z przedstawionych powyżej przyczyn, Skarżąca pomimo trudności finansowych, braku majątku, zawieszenia działalności gospodarczej, nie wykazała, że nie była i nie jest w stanie zdobyć środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Przyjęcie argumentacji Skarżącej i poprzestanie na niej prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności z uwagi na zawieszenie działalności, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Prowadziłoby to z kolei do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Podsumowując, w ocenie referendarza sądowego, w sprawie nie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., tj. Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rezultacie brak jest wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.