III SA/Wa 1854/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (spr.) Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne p o s t a n a w i a odmówić stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie P. B. (dalej jako strona lub skarżący), w zażaleniu na postanowienie z 9 maja 2013 r., III SA/Wa 1854/12, o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania obrońcy z wyboru i zwolnienia od opłaty od zażalenia – "z uwagi na trudną sytuację finansową". Strona, w wykonaniu zarządzeń Sądu z 13 czerwca 2013 r. i 27 czerwca 2013 r., złożyła wypełniony formularz PPF z 21 czerwca 2013 r. (poprawiony następnie formularzem z 3 lipca 2013 r.), w którym doprecyzowała – w rubryce 4 - zakres wnioskowanego prawa pomocy i zwróciła się jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. Nadto złożyła PIT-37 za 2012 r., PIT-37 za 2011 r., PIT-36L za 2012 r., PIT- B za 2011 r., "spis średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego", fakturę VAT za dostawę energii elektrycznej (03.2013 r.), fakturę VAT za opłatę abonamentową za wodę (data wystawienia: 27 maja 2013 r.), rachunek za gaz (data rozliczenia: 18 lipiec 2013 r.), zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu strony w B. sp. z o.o., protokół zatrzymania rzeczy [...] , decyzję Starostwa Powiatowego w K. z [...] lipca 2010 r., [...] o zakazie prowadzenia przez stronę stacji kontroli pojazdów, wyrok NSA z 21 listopada 2012 r. II GSK 1738/11., "Podatkowa Księgę Przychodów i Rozchodów 2013 r.". W uzasadnieniu formularza PPF strona podała, jako fakty, z których wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny: - brak znaczących dochodów; - utrzymywanie się z dochodów ze stosunku pracy; - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów jakie przynosiła uprzednio stacja kontroli pojazdów. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, z którą posiada wspólność majątkową. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni 57,24 ha. Poinformował też, że posiadane budynki są związane z działalnością gospodarczą, chociaż sam nie prowadzi – z uwagi na decyzję starosty – tej działalności. Przychody uzyskiwane z tytułu dzierżawy budynków przeznacza na spłatę zobowiązań w wysokości 900 tys. zł. Skarżący wskazał, że uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości 1600,- zł brutto miesięcznie. W piśmie z 24 czerwca 2013 r. strona poinformowała o tym, że uzyskuje dochody ze stosunku pracy i ponosi stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie posiada – wraz z żoną – rachunku bankowego. Wskazała także, że jej problemy finansowe są wynikiem krzywdzącej stronę decyzji starosty, uznanej przez NSA za niezgodną z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należy oddalić. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r, poz 270 z późn. zm, dalej jako p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r., I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r., II FZ 1005/12). Sąd zauważa, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r., II FZ 87/13, z 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona, w ostatnio złożonym formularzu PPF z 3 lipca 2013 r., zwracała się o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazuje, że z § 2 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz 2193 z późn. zm.) wynika, że wpis od zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych wynosi 100,- zł. Wobec zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy przede wszystkim wysokość tej kwoty należy uwzględniać przy ocenie zdolności finansowej strony do poniesienia kosztów w sprawie, czyli przy ocenie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważa, że sytuacja finansowa strony może zmieniać się, zatem każdorazowo z wystąpieniem wymagalnych kosztów sądowych powinna być badana zdolność strony do ich uiszczenia – w razie wystąpienia przez stronę z kolejnym wnioskiem o prawo pomocy. Sytuacja finansowa strony i zdolność strony do uczestnictwa w kosztach postępowania była już wielokrotnie oceniana przez Sądy Administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia z 23 stycznia 2013 r., I FZ 2/13, z 19 lipca 2012 r., II FZ 471/12, z 3 stycznia 2013 r., II FZ 987/12). Zdaniem Sądu, skarżący nie wskazał zmiany sytuacji majątkowej, która mogłaby uzasadniać zmianę oceny jego sytuacji majątkowej od tej wyrażonej, przykładowo, w postanowieniu z 23 stycznia 2013, I FZ 2/13, zgodnie z którą "(...) ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych". W innym postanowieniu (II FZ 471/12), gdzie skarżący był stroną wraz z żoną, Sąd wprost wskazał, że "(...) skarżący nie wykazali , iż kwoty należności do których uiszczenia są zobowiązani przekraczają wartość majątku i przychodów skarżących. (...) wartość posiadanego majątku i dochodów pozwala na uiszczenie kosztów sądowych". W szczególności, zdaniem Sądu I instancji, z zestawienia tylko wysokości przychodu za kwiecień 2013 r. (ok. 10 tys. zł, narastająco- 44 tys. zł) czy miesięcznej wysokości dochodu ze stosunku pracy (1600,- zł), nie wynika niemożność wygospodarowania przez stronę należności z tytułu wymagalnych w sprawie kosztów sądowych w wysokości 100,- zł. Należy zwrócić uwagę na związek sporu przed Sądem Administracyjnym z prowadzoną, szeroko pojętą działalnością gospodarczą strony, na co wskazuje rodzaj egzekwowanych należności (podatek od towarów i usług, podatek od nieruchomości). Wbrew poglądowi strony wielkość kosztów uzyskania przychodów, przewyższająca wielkość przychodów, nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W szczególności należy wskazać na fakt, że wydatki na spory sądowe są, obok wydatków o charakterze cywilnoprawnym, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednakże, nawet wydatki ściśle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Wymaga podkreślenia również, że sam fakt, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jego udzielenia (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, postanowienie NS A z 19 listopada 2004 r., I FZ 436/04). Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Stąd okoliczność, że, jak wynika ze złożonego PIT-36L, strona w 2012 r., przy przychodzie 368223,54 zł i kosztach uzyskania przychodu w wysokości 506947,99 zł poniosła stratę w wysokości 138724,45 zł, nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał – jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości Sądu budzi kompletność oświadczeń skarżącego na temat faktycznych źródeł dochodów. Skarżący zadeklarował, że utrzymuje się, wraz z niepracującą żoną, z dochodu ze stosunku pracy w wysokości 1600 zł miesięcznie brutto, a dochód z tytułu dzierżawy budynków przeznacza na spłatę zobowiązań w wysokości 900 tys. zł. Tymczasem ze złożonej przez skarżącego deklaracji "średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego" wynika, że jego miesięczne wydatki wynoszą 2650 zł, zatem więcej niż deklarowane dochody przeznaczane na utrzymanie. Dlatego, zdaniem Sądu, skarżący pominął w składanych deklaracjach niektóre źródła dochodów, ze skutkiem dla prawa pomocy wyrażonym w sentencji postanowienia. Na wątpliwości w zakresie zupełności wykazanych źródeł przychodów wskazywały już inne sądy badające sytuację majątkową strony (np. postanowienie WSA z 4 marca 2013 r., III SA/Wa 3113/11). Stąd, w ocenie Sądu, odmowę uwzględnienia wniosku strony i w konsekwencji orzeczenie o zdolności uiszczenia przez nią kwoty 100, - zł wymagalnych w niniejszym postępowaniu, uzasadnia nie tylko ocena nadesłanych informacji o jej sytuacji finansowej, choćby ujawnionych w części, ale też niekompletność złożonych deklaracji. Mając to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji