III SA/Wa 1874/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia 2013 r. do grudnia 2014 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – K. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała na blokadę kont firmowych, która doprowadziła do utraty płynności finansowej. Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe z mężem. Nie posiada majątku nieruchomego. Posiada natomiast oszczędności w wysokości [...] zł oraz ruchomości: telewizor, laptop, samochód [...] z 2001 r. Skarżąca oświadczyła, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.200 zł oraz dochód z działalności w przybliżeniu 2.000 zł. Z kolei jej mąż z tytułu emerytury otrzymuje 1.400 zł, a z działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości ok. 1.000 zł. Jako miesięczne zobowiązania Skarżąca wskazała kredyty w wysokości ok. 1.600 zł oraz wydatki mieszkaniowe ok. 800 zł. Do wniosku Skarżąca załączyła wyciągi z rachunków bankowych. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i złożenia oświadczeń, Skarżąca nadesłała: zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków, zeznania podatkowe, deklaracje VAT-7, wyciąg z rachunku bankowego męża, zestawienie przychodów z działalności prowadzonej przez męża Skarżącej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a"), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 18.326 zł. Odnosząc powyższe wartości do sytuacji materialnej Skarżącej, uznać należało, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić bowiem należy, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (restaurację). Z tego tytułu za 2015 r. uzyskała przychody w wysokości 7.183.232,80 zł (koszty wyniosły 7.143.142,66 zł, dochód 40.090,14 zł). W tym miejscu należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). W dalszej kolejności zauważyć należy, że z nadesłanych deklaracji VAT-7 dotyczących 2016 r. wynika, że miesięczna sprzedaż opodatkowana VAT w firmie Skarżącej kształtuje się na poziomie ok. 500.000 zł (maj – 493.149 zł, czerwiec – 562.888 zł, lipiec – 458.689 zł). W dniu wniesienia skargi tj. 16 maja 2016 r. Skarżąca posiadała na rachunku firmowym środki w wysokości ponad [...] zł. Ponadto również mąż Skarżącej prowadzi działalność gospodarczą. Za 2015 r. uzyskał przychód z tego tytułu w wysokości 141.571,19 zł. Jak wynika z kolei z nadesłanego zestawienia przychodów za maj, czerwiec i lipiec 2016 r., miesięczne przychody z tego tytułu wyniosły odpowiednio 9.210,98 zł, 8.587,50 zł, 4.310,41 zł. Dodatkowo, zarówno Skarżąca jak i jej mąż pobierają świadczenia emerytalne. Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia Skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Podsumowując przyjąć należy, że okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzasadniają twierdzenia, że Skarżąca nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do poniesienia kosztów sądowych w sprawie. W konsekwencji nie spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.