III SA/Wa 1921/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. G. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący – P. G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wskazał, iż zamieszkuje wraz z żoną. Źródłem utrzymania małżonków jest działalność gospodarcza oraz umowa o pracę, z której łącznie uzyskują dochód w wysokości 5000 zł. Do majątku Skarżący zaliczył dom, działkę, oszczędności na kwotę 5.000 zł oraz dwa pojazdy mechaniczne. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że nie dotyczy go obowiązek składania deklaracji VAT. Wysokość przychodu z działalności gospodarczej uzyskanego w 2016 r. określił na 34.595 zł. Przedłożył wyciągi bankowe, zeznanie podatkowe, dokumenty obrazujące wydatki. Podkreślił, że w przypadku pozostałych kopii dokumentów nie posiada upoważnień do ich otrzymania. Postanowieniem z dnia 17 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 2 listopada 2016r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie posiada informacji na temat wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przez jego żonę oraz nie posiada upoważnienia do jej konta bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy również zaznaczyć, że strona wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, finansowany ze środków publicznych (Skarbu Państwa), okoliczności dotyczące przyznawania prawa pomocy nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli tak jak w przypadku Skarżącego wystąpią – podlegają czynnościom sprawdzająco – kontrolnym. Ich weryfikacji służy art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1294/14, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Brak udzielenia na nie odpowiedzi pośrednio może więc świadczyć, że oświadczenie zawarte w formularzu PPF nie jest w pełni zgodne z rzeczywistością, bądź w sposób niezamierzony albo celowy dotknięte było brakami, których skarżący w sprzeciwie nadal nie usunął. Skarżący w dalszym ciągu nie wyjaśnił sytuacji finansowej żony, powołując się iż nie ma o tym wiedzy oraz dostępu do konta bankowego żony. Podanie żądanych informacji ma oczywiście charakter dobrowolny gdyż bez wątpienia stanowi pewną ingerencję w sferę prywatności, niemniej jednak osoba ubiegająca się o prawo pomocy musi się z takim liczyć, a w przypadku nieudzielenia odpowiedzi na kierowane do niej wezwanie, przewidywać duże prawdopodobieństwo niekorzystnego rozstrzygnięcia. Odmienne uznanie stawiałoby ją w uprzywilejowanej sytuacji względem osób które zdecydowały się na pełną współpracę z Sądem, a taka sytuacja nie może być akceptowana. Podkreślenia ponownego wymaga, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, także z uwzględnieniem możliwości uzyskania pomocy od dalszej rodziny lub osób trzecich. Subiektywne przekonanie skarżącego o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego jest więc niewystarczające. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. W ocenie Sądu brak jest podstaw do stwierdzenia, że Skarżący wykazał, że spełnia przesłanki uzyskania wsparcia w postaci prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym. Ocena taka wynika przede wszystkim z tego, że składane przez niego oświadczenia, niekompletne i wybiórcze, są wewnętrznie sprzeczne, co musi skutkować odmową przyznania im atrybutu wiarygodności. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, Skarżący stwierdził bowiem, w odpowiednich rubrykach, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 3000 zł. Natomiast Skarżący odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie dodatkowych informacji i dokumentów, poinformował, że nie posiada upoważnienia do uzyskania stosownych dokumentów, w tym m. in. wskazujących na wysokość wynagrodzenia uzyskiwanego przez jego żonę. Powyższe stanowisko Skarżący zaprezentował również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, informując, iż nie posiada informacji o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę. Mając na uwadze przytaczane przez Skarżącego okoliczności, sprzeczne i niejasne, nie sposób jest stwierdzić ani czy prowadzi on ze swoją żoną wspólne gospodarstwo domowe, ani też jakie są ich wzajemne relacje oraz wysokość uzyskiwanych przez obojga dochodów. Na uwagę zasługuje ponadto, że Skarżący w 2016r. uzyskał przychód z działalności gospodarczej w kwocie 34.595 zł. Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, iż jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Zwłaszcza, jeśli weźmie się pod uwagę, iż małżonkowie, jak wskazał Skarżący w formularzu PPF, uzyskują miesięcznie dochód w wysokości 5000 zł i posiadają oszczędności w kwocie 5000 zł. W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 2 sentencji postanowienia