III SA/Wa 1939/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Lemiesz, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Protokolant ref. staż. Dorota Gaj-Mizerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2011 r. sprawy ze skargi W. O. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Minister Finansów uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. i umorzył postępowanie w sprawie z wniosku W. O. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne. Z akt sprawy wynika, iż na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 27 kwietnia 2006 r., obejmującego zaległości skarżącej w podatku od towarów i usług, Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. wszczął postępowanie egzekucyjne, zajmując rachunek bankowy skarżącej i doręczając jej odpis tytułu wykonawczego. Dnia 21 grudnia 2007 r. wierzyciel dokonał aktualizacji tytułu wykonawczego, którego odpis tego samego dnia doręczono skarżącej. Pismem z dnia 24 stycznia 2008 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia oraz skargę na czynność egzekucyjną doręczenia zaktualizowanego tytułu egzekucyjnego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, zarzucając, że doręczenia tego dokonano bezpośrednio skarżącej, z pominięciem reprezentującego ją pełnomocnika. Dyrektor Izby Skarbowej w L. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne oraz pozostawił tę skargę bez rozpatrzenia. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. uchylił w całości postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. i umorzył postępowanie w sprawie, stwierdzając, że skarga na podstawie art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm., dalej: u.p.e.a.) przysługuje na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, natomiast czynności związane z aktualizacją tytułu wykonawczego w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. nie są czynnościami egzekucyjnymi, lecz technicznymi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła, że rozpatrywanie zażalenia trwało blisko dziewięć miesięcy, a Minister Finansów w istocie uchylił się od rzetelnego wyjaśnienia sprawy. Podniosła, że organ odwoławczy nie miał podstaw do stwierdzenia bezprzedmiotowości toczącego się postępowania oraz że tytuł wykonawczy powinien być doręczony ustanowionemu w sprawie jej pełnomocnikowi. Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca dodatkowo podniosła, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do niej na podstawie zaktualizowanego tytułu wykonawczego i uchylił czynność egzekucyjną w postaci doręczenia jej zaktualizowanego tytułu wykonawczego. Uzasadniając uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że doręczenie zobowiązanemu tytułu egzekucyjnego jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., ponieważ jego celem jest prowadzenie egzekucji. Dlatego też postępowanie w przedmiocie skargi na tę czynność nie jest bezprzedmiotowe, a skarga powinna być rozstrzygnięta merytorycznie, z odniesieniem się rozpatrujących ją organów do zarzutu doręczenia zaktualizowanego tytułu wykonawczego z pominięciem pełnomocnika zobowiązanej. Ponieważ istotą rozpoznania skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. jest ocena czynności egzekucyjnej pod względem jej zgodności z prawem, późniejsze uchylenie tej czynności nie czyni bezprzedmiotowym postępowania w sprawie tej skargi. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej Minister Finansów wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister Finansów podniósł, że doręczenie aktualizacji tytułu wykonawczego jest jedynie czynnością materialno-techniczną i nie może być traktowane jako czynność egzekucyjna w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Czynność ta ma jedynie charakter wykonawczy i informacyjny, a ponadto art. 32 u.p.e.a. wyraźnie odróżnia doręczenie tytułu wykonawczego od dokonania czynności egzekucyjnych (przystąpienia do tych czynności). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 maja 2011 r. sygn. akt II FSK 2135/09 podzielił argumentację Ministra Finansów i uchylił wyrok WSA z 18 września 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 679/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Na wstępie należy zauważyć, iż na podstawie art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem, jak wynika z brzmienia tego przepisu Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Sąd ten jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie dokonaną przez ten sąd wykładnią ma szeroki zasięg, nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok SN z 9 lipca 1998 r., I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie zmienił się stan faktyczny sprawy ani też stan prawny na podstawie, którego można byłoby zastosować nowe przepisy do starego stanu faktycznego. Zatem wykładnia prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt II FSK 2135/09, wiąże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który badając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji obowiązany jest dostosować treść swojego rozstrzygnięcia do oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając powyższe na uwadze, Minister Finansów słusznie przyjął, że doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego nie jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 13 czerwca 2003 r. (I SA/Łd 2190/01) i z dnia 14 stycznia 2005 r. (FSK 1218/04) – formułując tezy wyrażające wspomniany pogląd na tle ówczesnego brzmienia art. 70 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – a także Wojewódzkie Sądy Administracyjne: w Warszawie, w wyroku z dnia 31 lipca 2006 r. (III SA/Wa 2072/04) i we Wrocławiu z dnia 5 sierpnia 2008 r. (I SA/Wr 441/08). Stanowisko to nie budziło także wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego skargę kasacyjną Ministra Finansów, ponieważ art. 32 u.p.e.a. wprost stanowi, że organ egzekucyjny lub egzekutor przystępując do czynności egzekucyjnej doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Przepis ten wyraźnie więc różnicuje czynność egzekucyjną od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Takie rozumienie pojęcia "czynność egzekucyjna", w ocenie NSA rozpoznającego skargę kasacyjną w niniejszej sprawie, odpowiadało definicji wyrażonej w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., bowiem skoro przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., samo doręczenie odpisu tytułu wykonawczego trudno uznać za działanie zmierzające do zastosowania lub zrealizowania takiego środka. Ewentualne wątpliwości rozwiewa zresztą brzmienie art. 32 u.p.e.a., gdyż przyjęcie poglądu przeciwnego, uznającego doręczenie odpisu tytułu wykonawczego za czynność egzekucyjną, prowadziłoby do zastosowania wykładni prawa prowadzącej do niedorzeczności, skoro z art. 32 u.p.e.a. wynikałoby, że organ egzekucyjny przystępując do czynności egzekucyjnej dokonuje czynności egzekucyjnej (polegającej na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego). W tej sytuacji argumenty wyprowadzane przez organy podatkowe z brzmienia art. 26 § 5 u.p.e.a. i § 9 ust. 1b cytowanego wcześniej rozporządzenia w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mogą mieć już tylko znaczenie pomocnicze, potwierdzające trafność proponowanej przez nie wykładni. Sąd rozpoznający skargę zobowiązany był podzielić ww. wykładnię zawartą w wyroku NSA. Innymi słowy, nie mógł od niej odstąpić. Reasumując, doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (także zaktualizowanego) jest czynnością techniczną (materialno-techniczną), a nie czynnością egzekucyjną w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., nie można jej zaskarżyć skargą, o jakiej mowa w art. 54 u.p.e.a. Z tej też przyczyny organy egzekucyjne nie miały podstaw do merytorycznego rozstrzygania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia takiej skargi, błędnie wywiedzionej przez skarżącą, a odmowa merytorycznego rozstrzygnięcia tego wniosku nie naruszała ani art. 58, ani art. 105 K.p.a. Odnośnie wniosku złożonego na rozprawie o wydanie postanowienia o wystąpieniu z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o podjęcie uchwały rozstrzygającej sporne zagadnienie prawne w niniejszej sprawie, Sąd wyjaśnia, iż w okolicznościach faktycznych sprawy nie ma przepisu, który pozwalałby na wystąpienie przez skład orzekający w rozpoznawanej sprawie o podjęcie przez NSA uchwały. Co prawda wyrażenie "jakikolwiek sąd administracyjny", użyte w art. 269 § 1 p.p.s.a., oznacza, że przewidziana w tym przepisie procedura może być podjęta zarówno przez skład orzekający NSA, jak i przez skład orzekający wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie mniej jednak wystąpienie, o którym mowa w komentowanym przepisie, nie dotyczy jedynie wątpliwości prawnej, która pojawiła się w postępowaniu przed sądem administracyjnym, lecz swoistej weryfikacji stanowiska zajętego we wcześniejszej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, które w ocenie składu orzekającego sądu administracyjnego nasuwa zastrzeżenia. W niniejszej sprawie nie było uchwały NSA odnośnie rozpoznawanej kwestii spornej, co wyklucza możliwość wystąpienia o podjęcie uchwały. Z kolei, brak akceptacji przez pełnomocnika strony Skarżącej wykładni zawartej w wyroku NSA, nie mógł mieć żadnego wpływu na rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze względu na brzmienie art. 190 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., rozstrzygnął jak w sentencji.