III SA/Wa 1954/13
WyrokWSA w Warszawie2013-10-16
Skład orzekający: Jolanta Sokołowska, Maciej Kurasz, Jarosław Trelka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. może zostać utrzymana w mocy po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przepisu art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który stanowił podstawę prawną tej decyzji?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając jednocześnie, że nie mogą być one wykonane. Rozstrzygnięcie oparto na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09, który stwierdził niezgodność art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z Konstytucją. Sąd uznał, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi podstawę do uchylenia decyzji administracyjnej, ponieważ odpadła materialnoprawna podstawa do orzekania w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia przez organy podatkowe zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Skarżąca kwestionowała decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego i Dyrektora Izby Skarbowej, które ustaliły jej podatek od dochodu w kwocie 8.756 zł. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania, wskazując m.in. na błędne ustalenie wydatków i dochodów oraz posługiwanie się przez organy statystyką. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, ale z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącą.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. i stwierdzono, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2013 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.
1. Z przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] marca 2010r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. wszczął wobec A. S. (dalej: “Skarżąca", "Strona") postępowanie podatkowe w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w związku z wydatkiem poniesionym z tytułu udzielenia w 2004r. darowizny w kwocie 9.500 zł.
2. Decyzją z dnia [...] września 2010r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. ustalił Skarżącej zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2004r. w wysokości 6.567 zł od dochodu w kwocie 8.756 zł nieznajdującego pokrycia w mieniu zgromadzonym w 2004r. oraz w latach poprzednich pochodzących z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy pierwszej instancji wykazał, iż Skarżąca w latach 1998-2003, nie miała możliwości zaoszczędzenia wspólnie z mężem kwoty 16.000-17.000 zł. W ocenie organu pierwszej instancji przeprowadzona analiza wykazała, iż w latach 1998-2003 rodzina Skarżącej nie dysponowała środkami wystarczającymi do zapewnienia minimum socjalnego - średni miesięczny dochód przypadający na członka rodziny w tym okresie wynosił 229,66 zł. W wyniku porównania wydatków w wysokości 14.618 zł jakie poniosła Skarżąca w 2004r., do wartości opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania zasobów finansowych (5.861,55 zł) zgromadzonych w roku, w którym wydatki zostały poniesione oraz w latach poprzednich organ podatkowy pierwszej instancji stwierdził nadwyżkę wydatków nad dochodami w kwocie 8.756 zł nieznajdującą pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów oraz zgromadzonych zasobach finansowych. Z tych przyczyn organ pierwszej instancji uznał, że Skarżąca osiągnęła dochody, których nie ujawniła.
3. W odwołaniu z dnia 23 września 2010r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o wstrzymanie jej wykonania w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz jej interesu jako podatnika. Wraz z odwołaniem Skarżąca przesłała kopię aktu notarialnego z dnia [...] września 1997r. Repertorium A Nr [...] stwierdzającego zbycie przez A. i J. S. w 1997r. własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu w O. (darowizna w 1990r. od rodziców – A. i Z. S.) za kwotę 51.000 zł oraz kopię aktu notarialnego z dnia [...] marca 1998r. Repertorium A Nr [...] stwierdzającego nabycie przez A. i J. S. nieruchomości zabudowanej w M. za kwotę 23.000 zł.
4. Dyrektor Izby Skarbowej w W. po zapoznaniu się z zarzutami odwołania i zgromadzonym materiałem dowodowym zlecił organowi I instancji, w trybie art. 229 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r. poz. 749 ze zm.; dalej “ustawa Ord. pod."), przeprowadzenie dodatkowego postępowania mającego na celu uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie, w zakresie środków finansowych Skarżącej, które uzyskała oraz wydatkowała w wyniku transakcji stwierdzonych w aktach notarialnych dołączonych do odwołania. Organ odwoławczy wskazał również na konieczność ustalenia czy otrzymane środki mogły zostać zachowane jako oszczędności. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. wykonując powyższe zalecenia wezwał Skarżącą do złożenia zeznań, czego Skarżąca nie uczyniła. Organ podatkowy pierwszej instancji przesłał Dyrektorowi Izby Skarbowej w W. akta sprawy wraz z kserokopią aktu notarialnego z dnia [...] września 2007r. Repertorium A Nr [...] dot. przekazania na rzecz A. S. (teściowej Skarżącej) przez A. i J. S., w drodze darowizny, nieruchomości zabudowanej położonej w M.
5. Dyrektor Izby Skarbowej w W., decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ powołał się na przepisy art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 9, art. 20 ust. 1 oraz art. 30 ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. – o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: “u.p.d.o.f.") i wskazał, że punktem wyjścia do ustalenia faktu uzyskania przez podatnika przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych jest poniesienie przez niego w roku podatkowym określonych wydatków, względnie zgromadzenie w tymże czasie określonego mienia. Obowiązek dowodzenia w tym zakresie spoczywa niewątpliwie na organach podatkowych, a nie na samym podatniku - na którym jednak spoczywa ciężar wykazania, że poniesione w roku podatkowym wydatki i wartość zgromadzonego w tym roku mienia znajdują pokrycie m. in. w takich wcześniej posiadanych zasobach majątkowych, które pochodzą z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Do organu podatkowego należy natomiast ocena przedstawionych w tym zakresie twierdzeń podatnika i dowodów je uzasadniających, która winna być dokonana w zgodzie z ogólnymi zasadami prawa podatkowego. Organ odwoławczy wskazał, że materiał zgromadzony w toku całego postępowania pozwala na stwierdzenie, że w zakresie dotyczącym poniesionych w roku podatkowym wydatków, w sposób nie budzący wątpliwości Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał ustaleń dotyczących poniesionych przez Stronę wraz z mężem wydatków łącznie w kwocie 29.236 zł, co nie zostało zakwestionowane przez Stronę w odwołaniu. Podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego dał wiarę wszystkim oświadczeniom Strony składanym podczas postępowania podatkowego. Nie zakwestionował żadnego ze wskazanych przez Skarżącą źródeł finansowania poniesionych wydatków. Jako źródło pokrycia uznał, w kwotach wskazanych przez Stronę przychody z renty męża, sprzedaży runa leśnego i owoców, darowizny udzielonej w 2003r. przez ojca Skarżącej – S. K. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał ponadto, że Skarżąca dopiero w odwołaniu powołała się na nowe źródła przychodów, których nie ujawniła w toku postępowania przed organem podatkowym pierwszej instancji, pomimo zadawanych pytań. Z analizy załączonych do odwołania kopii aktów notarialnych wynika, że w 1997r. A. i J. S. zbyli własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu w O. (nabyte w drodze darowizny w 1990r. od rodziców męża Skarżącej – A. i Z. S.) za kwotę 51.000 zł oraz nabyli w 1998r. nieruchomość zabudowaną w M. za kwotę 23.000 zł. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż Skarżąca nie ujawniła wspomnianych dochodów w toku postępowania przed organem podatkowym pierwszej instancji pomimo ciążącego na niej obowiązku. Dyrektor podkreślił, że do przychodów wolnych od opodatkowania należą przychody uzyskane w wyniku zbycia nieruchomości w 1997r. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, pomimo zaoszczędzenia sumy około 28.000 zł w 1998r., kwota ta, nie mogła zostać zachowana w następnych latach oraz być w części przeznaczona na darowiznę w wysokości 19.000 zł przekazaną w 2004r. na rzecz syna Skarżącej – D. S. Zdaniem Dyrektora twierdzenia Strony nie znajdują bowiem uzasadnienia w dokonanej na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego analizie wydatków i dochodów Skarżącej i jej męża w latach 1998-2003. Organ odwoławczy podkreślił, że Skarżąca posiadając trójkę dzieci w latach 1998 - 2003 osiągnęła wraz z mężem dochody w wysokości 26.326,65 zł. Podkreślił, że do dochodów osiągniętych w 2004r. doliczył także dochody uzyskane ze zbioru runa leśnego i owoców w kwocie 2.000 zł za lata 1998-2003, przychód (dochód) osiągnięty przez męża Skarżącej w 2004r. w kwocie 5.000 zł za dodatkową pracę wykonywaną jako zdun (kwotę taką doliczono do dochodów Skarżącej za każdy rok w latach 1998-2003), a także darowizny, które jego Skarżąca otrzymała od ojca w kwocie około 20.000 zł. Dalej wskazał, że do tak ustalonej przez organ pierwszej instancji łącznej sumy dochodów (82.676,65 zł) za okres 1998-2003, organ odwoławczy doliczył kwotę 28.000 zł uzyskaną z tytułu transakcji potwierdzonych dołączonymi do odwołania aktami notarialnymi. Łączny dochód za okres 1998-2003 w wysokości 110.676,65 zł pomniejszono o wydatek na remont budynku mieszkalnego w kwocie 5.650 zł wykazany w załączniku PIT-D do zeznania PIT-31 za 1998r. Na podstawie powyższego rozliczenia obliczono, średni miesięczny dochód przypadający w okresie 1998 - 2003 na członka rodziny w wysokości 307,43 zł oraz na całą rodzinę w wysokości 1.537,17 zł. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że powyższy dochód porównano z wydatkami ponoszonymi na utrzymanie, obliczonymi na podstawie tabeli dot. minimum socjalnego dla gospodarstw pracowniczych, zgodnie z danymi opublikowanymi na stronie internetowej Instytutu Pracy i Polityki Społecznej - opracowania naukowe (Źródło: Obliczenia IPISS na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS). Reasumując, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że po dokonaniu powyższej analizy z uwzględnieniem dochodu ze sprzedaży w 1997r. lokalu mieszkalnego, w pełni podziela stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym Skarżąca wraz z mężem osiągali dochody niewystarczające do finansowania kosztów utrzymania pięcioosobowej rodziny i nie mieli możliwości zaoszczędzenia kwoty 19.000 zł, z której mogliby sfinansować wydatek związany z przekazaniem darowizny w 2004r. Z przedstawionej analizy jednoznacznie wynika, że uzyskana w 1997r. kwota 28.000 zł nie mogła być przechowywana do 2004r., ponieważ, z uwagi na bardzo niskie dochody rodziny została ona użyta do sfinansowania bieżących potrzeb Skarżących i ich nastoletnich dzieci. Dlatego też, przy uwzględnieniu dodatkowego dochodu stwierdzonego aktami notarialnymi dołączonymi do odwołania, organ odwoławczy podzielił stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego, że posiadane przez Skarżącą oszczędności zostały wydatkowane w latach 2001 - 2003 na bieżące potrzeby i nie mogły być źródłem oszczędności z których sfinansowano wydatek poniesiony w 2004r. z tytułu przekazania darowizny. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził nadwyżkę wydatków nad dochodami w wysokości w kwocie 8.756 zł nieznajdującą pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów oraz zgromadzonych zasobach finansowych.
6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. oraz przepisów postępowania zawartych w ustawy Ord. pod. dotyczących zasad prowadzenia postępowania podatkowego i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że organ ustalając wydatki zarówno odnośnie 2004r. jak i lat wcześniejszych nie mógł uznać, opierając się na tzw. minimum socjalnym, iż uzyskiwane przez niego dochody nie pozwalały zgromadzić oszczędności w kwocie darowizny uczynionej na rzecz syna. Ponadto, w ocenie Skarżącej organy podatkowe dla udowodnienia swoich racji nie mogą posługiwać się statystyką.
7. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych.
8. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej zwana: "P.p.s.a.") sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
9. Przedmiotem sporu w sprawie było ustalenie, czy Skarżąca uzyskała w 2004r. przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, które należało opodatkować zryczałtowanym podatkiem dochodowym, który unormowano w przepisach art. 20 ust. 1, art. 20 ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego.
10. Od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006 r. obowiązywał przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu nadanym przez art. 317 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926), który stanowił, że wysokość przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nie ujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz w latach poprzednich, pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. wynika, że od "dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach" pobiera się podatek w wysokości 75% dochodu.
11. Sąd wskazuje, że zgodność przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. – w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006r. – z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 (Dz. U. z 2013r. poz. 985) stwierdził w punkcie 1.2 sentencji, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny badał również zgodność z Konstytucją art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., lecz nie stwierdził jego niezgodności z przepisami art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 1, art. 46 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny stwierdził natomiast, że niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji jest przepis art. 68 § 4 ustawy Ord. pod., określający przedawnienie prawa do wydania decyzji ustalającej podatek od nieujawnionych źródeł przychodów. W tym przypadku Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu art. 68 § 4 ustawy Ord. pod. z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny, uzasadniając powyższe stanowisko, uznał, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 ustawy Ord. pod. naruszają zasadę poprawnej legislacji, będącą składową zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego mechanizm opodatkowania dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach jest obarczony bardzo poważnymi wadami legislacyjnymi dotyczącymi jego konstrukcji. Wprowadzając szczególnie restrykcyjną instytucję podatku od dochodów nieujawnionych, ustawodawca unormował ją jedynie w trzech lakonicznych przepisach prawnych (art. 20 ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. oraz art. 68 § 4 ustawy Ord. pod.), z których dwa okazały się wyjątkowo nieprecyzyjne i niejednoznaczne (...). W rzeczywistości omawiane przepisy prawne tworzą jedynie szkielet instytucji, gdyż jej treść została ukształtowana dopiero w praktyce, co w oczywisty sposób musi budzić poważne zastrzeżenia z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawnego. Należy zauważyć, że w takim wypadku nie jest wystarczające, by podatnik znał obowiązujące regulacje prawne; w celu ustalenia przysługujących mu praw i ciążących na nim obowiązków powinien równolegle zapoznać się ze stanowiskiem organów podatkowych oraz orzecznictwem sądów administracyjnych. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ustawodawca zdawał sobie sprawę z istniejących kontrowersji dotyczących podatku od dochodów nieujawnionych. Nie jest zatem zrozumiałe, dlaczego zaniechał podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych, mających na celu ich usunięcie, ograniczając się jedynie do nowelizacji nierozwiązujących zasadniczych problemów. W wypadku regulacji niejasnych i nieprecyzyjnych władza prawodawcza nie może pozostawać bezczynna, oczekując na wypracowanie określonych rozwiązań w praktyce. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego podstawowy zarzut, jaki należy postawić skarżonej regulacji, dotyczy wyjątkowo niejasnego ukształtowania pojęcia przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych (art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.) oraz będącego tego następstwem braku jednoznacznego określenia zasad dotyczących biegu terminu ustalenia zobowiązania podatkowego w zakresie podatku od dochodów nieujawnionych (art. 68 § 4 ustawy Ord. pod. w związku z art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.). Pozostałe zastrzeżenia związane z: rozkładem ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wskazanego podatku, określeniem zakresu obowiązków dokumentacyjnych ciążących na podatnikach, opodatkowaniem przychodów wynikających z czynności niemogących być przedmiotem prawnie skutecznej umowy oraz zbiegu instytucji ustalenia podatku od dochodów nieujawnionych i określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, mają wprawdzie mniejsze znaczenie, jednak istotnie pogłębiają przekonanie o naruszeniu wymogów ustawy zasadniczej. Trybunał zaznaczył, że w świetle Konstytucji wyróżnić trzeba dwa standardy poprawności legislacyjnej: zwykły, który dotyczy wszelkich regulacji prawnych (standard ten gwarantuje zasada poprawnej legislacji), oraz podwyższony, który dotyczy jedynie regulacji stanowionych w określonych obszarach (standard ten gwarantują zasady szczególnej określoności regulacji ograniczających prawa i wolności człowieka i obywatela, regulacji represyjnych czy daninowych). Natomiast kwestionowane przepisy prawne nie spełniają nawet wymogów właściwych dla standardu zwykłego (art. 2 Konstytucji), chociaż – jako unormowania podatkowe – winny realizować wymogi właściwe dla standardu podwyższonego (art. 84 i art. 217 Konstytucji). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 ustawy Ord. pod. naruszają również zasadę ochrony stabilności stosunków prawnych, będącą składową zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Podniósł, że świetle art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 ustawy Ord. pod. możliwość wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w zakresie podatku od dochodów nieujawnionych nie jest de facto ograniczona czasowo w stosunku do momentu uzyskania określonego przychodu (...). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego poddane kontroli konstytucyjności prawa przepisy prawne kształtujące instytucję podatku od dochodów nieujawnionych zostały skonstruowane wadliwie, umożliwiając organom podatkowym podejmowanie w istotnym stopniu arbitralnych decyzji wobec podatników oraz uniemożliwiając stabilizację sytuacji prawnej tych ostatnich.
12. Sąd podkreśla, że Trybunał Konstytucyjny stwierdzając w ww. wyroku z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 niezgodność art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. z przepisami Konstytucji, bez odnoszenia tej niezgodności do określonego rozumienia badanego przepisu (tzw. prosta niekonstytucyjność) - inaczej zatem, niż w przypadku tzw. wyroków interpretacyjnych, w których Trybunał uznaje badany przepis za niekonstytucyjny przy określonym jego rozumieniu – wskazał, że skutkiem wydania tego wyroku, jest obalenie domniemania zgodności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. z Konstytucją, bez względu na to jak on był interpretowany. Wskazać ponadto należy, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Stosownie do ust. 4 art. 190 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisu aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydana ostateczna decyzja administracyjna stanowi podstawę między innymi do uchylenia decyzji. Z orzecznictwa wynika, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008r. sygn. akt II OSK 1745/07, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjąć zatem należy, że obalenie domniemania konstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. nastąpiło w chwili opublikowania ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw - 27 sierpnia 2013r. pod poz. 985. Warto też wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się ponadto, że konstytucyjność przepisu jest obalona z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki WSA: we Wrocławiu z 25 listopada 2009r. sygn. akt IV SA/Wr 455/09; w Rzeszowie z 10 czerwca 2009r. sygn. akt II SA/Rz 146/09). Sąd przypomina, że przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na przesłankę funkcjonalną, jaką musi spełniać skarga konstytucyjna, był stan prawny, który obowiązywał od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006r. Natomiast zobowiązanie Skarżącej z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach dotyczyło 2004r., czyli okresu za który Trybunał Konstytucyjny uznał, że ww. przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. jest niekonstytucyjny.
13. Sąd rozpoznający sprawę Skarżącej, z uwagi na powyższą niezgodność art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. z Konstytucją, odmawia zastosowania ww. przepisu. Sąd stwierdza również, że dokonując kontroli wydanych w sprawie decyzji, mimo że wydano je, na mocy art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. przed ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 i przed jego opublikowaniem w Dzienniku Ustaw - 27 sierpnia 2013r. - miał obowiązek wziąć pod rozwagę to orzeczenie. Wprawdzie sądy administracyjny, dokonując kontroli zaskarżonego aktu, kierują się zasadą tempus regit actum i oceniają go na podstawie przepisów obowiązujących w dniu jego wydania, zasada ta nie ma jednak zastosowania w przypadku derogacji przepisu, której dokona Trybunał Konstytucyjny w swym orzeczeniu. Szereg argumentów za takim stanowiskiem przytacza doktryna i judykatura, a jednym z nich jest treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że sąd administracyjny powinien uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Naruszenie prawa, o którym mowa w powyższym przepisie, może nastąpić również po wydaniu decyzji administracyjnej, gdy podstawą wznowienia postępowania administracyjnego jest stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu będącego podstawą prawną decyzji (art. 240 § 1 pkt 8 ustawy Ord. pod.). Jeżeli więc w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie rozstrzygnięcie w przedmiocie niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50-51).
14. Sąd stwierdza dodatkowo, że w przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny co prawda nie zakwestionował przepisu art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., określającego 75% stawkę zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, jednak przepis ten (przy stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.) nie jest wystarczający dla ustalenia podatku z tego tytułu. Stawka podatku może być bowiem odnoszona do podstawy opodatkowania, której zasady określania – jako jednego z kluczowych elementów konstrukcji każdego podatku - powinny wynikać z przepisów ustawy. Powołane wyżej przepisy prawne u.p.d.o.f. stanowią łącznie podstawę rekonstrukcji normy prawnej, upoważniającej organy podatkowe do ustalenia podatku od dochodów nieujawnionych. Stwierdzenie niekonstytucyjności któregokolwiek z nich, powodując eliminację takiej normy kompetencyjnej z systemu prawnego, wyklucza kontynuowanie dotychczasowych lub wszczynanie nowych postępowań.
15. Powyższe rozważania wskazują, że w realiach rozpoznawanej sprawy możliwość opodatkowania podatkiem dochodowym przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach (art. 10 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f.) podlegać musi ocenie z uwzględnieniem treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09. W konsekwencji przyjąć należy, że odpadła materialnoprawna podstawa do orzekania w przedmiocie ustalenia Skarżącej zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Biorąc pod uwagę powyższe, bezprzedmiotowe stało się odnoszenie do poszczególnych zarzutów skargi. W ponownym postępowaniu organ podatkowy uwzględni przedstawioną powyżej argumentację prawną i na podstawie art. 208 ustawy Ord. pod. umorzy postępowanie podatkowe wobec Skarżącej, z uwagi na jego bezprzedmiotowość ze względu na brak podstawy prawnej do wymiaru zryczałtowanego podatku dochodowego.
16. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b) oraz art. 134 § 1 P.p.s.a orzekł jak w pkt 1 wyroku. Podstawę rozstrzygnięcia o niewykonalności decyzji (pkt 2) uzasadnia art. 152 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło