III SA/Wa 1956/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r. w sprawie ze skargi O. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od sierpnia do grudnia 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca – O. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. – pismem z dnia 19 maja 2016 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od sierpnia do grudnia 2013 r. Wraz ze skargą Skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Nie posiada żadnych środków trwałych, natomiast środki zgromadzone na rachunku bankowym zostały zajęte przez urząd skarbowy. Z uwagi na brak zysków za ostatni rok obrotowy konieczne stało się ogłoszenie upadłości wraz z likwidacją Spółki. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł oraz że Spółka nie posiada środków trwałych, a na rachunku bankowym zgromadziła 2.900 zł (zajęte przez urząd skarbowy). Skarżąca wskazała ponadto, że obecnie nie posiada żadnego majątku, posiada jedynie zobowiązania wobec urzędu skarbowego. Referendarz sądowy wezwał Skarżącą do przedłożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych za ostanie trzy miesiące, odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata, wskazanie posiadanych przez spółkę udziałów w innych podmiotach, wskazanie posiadanych nieruchomości, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań skarżącej spółki wobec osób trzecich, nadesłania deklaracji VAT za ostatnie sześć miesięcy oraz nadesłanie zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. W odpowiedzi Skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego i wyjaśniła, że pozostałe dokumenty nadeśle do 22 sierpnia 2016 r. Następnie, w piśmie z 22 sierpnia 2016 r., Skarżąca wyjaśniła, że oczekuje na nadesłanie z biura rachunkowego dokumentacji Spółki, a dokumenty te nadeśle do 5 września 2016 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 października 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i oprócz wyciągu z rachunku bankowego żadnych wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożyła. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła, mimo, że była do tego zobowiązana zeznań podatkowych, deklaracji VAT-6, bilansu oraz rachunku zysków i strat, dokumentów o posiadanych zobowiązaniach. Wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy rozpoznał więc w oparciu o informacje znajdujące się w aktach sprawy. Pismem z dnia 1 listopada 2016 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego zarzucając mu naruszenie art. 245 § 1 i 2 w związku z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej "ppsa" - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że posiada rachunek zysków i strat oraz bilans za 2014 oraz 2015 rok, z których wynika, iż dochód był na poziomie zerowym z uwagi na zrównoważenie aktywów i pasywów spółki. Spółka nie posiada żadnych aktywów jak również środków trwałych. Konta bankowe zostały zlikwidowane, natomiast jedyne środki finansowe, które Spółka posiadała, zostały zajęte przez urząd skarbowy. Ponadto Skarżąca wskazała, że sprawa ze względu na skomplikowaną materię wymaga reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na to, że Spółka nie posiada żadnych środków do opłacenia niezbędnej pomocy prawnej, przyznanie pomocy prawnej z urzędu jest konieczne i uzasadnione. Do sprzeciwu Skarżąca dołączyła informacje dodatkowe do sprawozdania finansowego za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2014 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., sprawozdanie zarządu z działalności spółki za okres od 1 stycznia 2014 r. do 20 lutego 2014 r., bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2015 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., sprawozdanie likwidatora z działalności spółki za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ppsa, m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 ppsa – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 ppsa). Wobec powyższego art. 260 § 2 ppsa stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 ppsa, że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 ppsa, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Art. 246 § 1 ppsa nakłada na stronę obowiązek wykazania, udowodnienia, czy też przedstawienia, w sposób przekonujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć dokumenty służące ich weryfikacji. Skarżąca, na wezwanie referendarza sądowego, przedłożyła jedynie wyciąg z rachunku bankowego, a także wniosek o przedłużenie terminu do złożenia niezbędnej dokumentacji. Do sprzeciwu zaś dołączyła bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2014 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., sprawozdanie zarządu z działalności spółki za okres od 1 stycznia 2014 r. do 20 lutego 2014 r., bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2015 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., sprawozdanie likwidatora z działalności spółki za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Podkreślenia wymaga, że Skarżąca nie przedłożyła, mimo wezwania, deklaracji VAT-6 oraz zeznań podatkowych, twierdząc, że nie może tego uczynić z uwagi na toczącą się kontrolę skarbową. Skarżąca nie przedłożyła też innych dokumentów obrazujących jej kondycję finansową, twierdząc, że wynika to z zakończenia współpracy z biurem rachunkowym. Dysponując nadesłanymi przez Skarżącą informacjami i dokumentami Sąd nie był w stanie dokonać oceny kondycji finansowej Skarżącej, a tym samym oceny, czy Skarżąca jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Sąd w pełni podziela więc stanowisko referendarza sądowego, że Skarżąca nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podkreślić należy, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także, że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. W ocenie Sądu nie jest okolicznością usprawiedliwiającą niezłożenie dokumentów to, że są one przedmiotem prowadzonej kontroli, bowiem strona, co do zasady, ma prawo do zapoznania się z aktami sprawy, niezależnie już od faktu (obowiązku) archiwizowania przez nią dokumentacji podatkowo-księgowej. Spółka nie wykazała przy tym, by organy odmówiły jej sporządzenia kopii (wypożyczonych) dokumentów, czy uniemożliwiły jej zapoznania się z nimi. Nie jest tym bardziej okolicznością usprawiedliwiającą twierdzenie, że Skarżąca nie jest w stanie nadesłać dokumentów z uwagi na zakończenie współpracy z biurem rachunkowym. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w O., postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. wszczął wobec Spółki postępowanie kontrolne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za okres od czerwca do grudnia 2013 r. Skarżąca więc począwszy od wskazanej daty powinna liczyć się z kosztami sądowymi i gromadzić środki niezbędne do ich pokrycia. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14 oraz z dnia 17 grudnia 2014 r. I FZ 459/14). Do sytuacji Spółki należy odnieść również poglądy wyrażane niejednokrotnie w orzecznictwie, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa nie została spełniona. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 ppsa utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r., dlatego orzekł jak w sentencji.