III SA/Wa 1974/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżący – M. F. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą – warsztat samochodowy. Jest to jego jedyne źródło dochodów, które przy założeniu, że ma się z niego wyżywić i opłacić czynsz, nie pozwala mu poniesienie kosztów postępowania. Skarżący ma 66 lat. Do niedawna był osobą bezdomną, Mieszkanie, które obecnie posiada odziedziczył po śmierci brata. Resztę jego majątku stanowi działka leśna, 1/3 działki rolnej oraz 26-letni samochód, który jest niezbędny do pracy zawodowej. Miesięczny dochód netto skarżącego to 1.150 zł. Z kolei zobowiązania to: opłata za mieszkanie 390 zł, media 120 zł, koszty leczenia 60 zł, podatek od nieruchomości 116,20 zł rocznie, ubezpieczenie mieszkania 370 zł rocznie i OC za samochód 408,64 zł rocznie. W toku postępowania skarżący nadesłał wyciąg z rachunku bankowego oraz zeznanie podatkowe za 2016 r. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak już wyżej wskazano, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna wnioskodawcy kwalifikuje go do skorzystania z prawa pomocy bierze się pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz jego stan majątkowy. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe w przypadku osób dla których pozyskanie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W ocenie referendarza sądowego, skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii osób. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że jedynym kosztem sądowym należnym na tym etapie postępowania jest wpis sądowy w wysokości 100 zł. Skarżący natomiast prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą – warsztat samochodowy. Z tego tytułu w 2016 r. uzyskał przychód w wysokości 53.294,67 zł, co daje przychód na poziomie ok. 4.500 zł miesięcznie (zob. zeznanie podatkowe PIT-36). Wprawdzie skarżący wykazał również bardzo wysokie koszty uzyskania przychodów (71.876,24 zł), niemiej jednak dla oceny dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Tym samym porównując należne w sprawie koszty sądowe – wpis w wysokości 100 zł do wysokości przychodów skarżącego nie sposób przyjąć, że powyższa kwota przekracza jego możliwości finansowe. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (adwokata) uznać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Zdaniem referendarza sądowego, ze skargi oraz z pism składanych przez skarżącego w toku postępowania wynika, że jest on w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw przed sądem administracyjnym. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.