III SA/Wa 2032/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 25 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/WA 2032/17 w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2032/17 Skarżący – T. G. – w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie od wpisu od skargi. Powołał się na takie okoliczności jak zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym wszystkich potencjalnych źródeł dochodu oraz konta. Podał, iż zamieszkuje wraz z żoną i dwójką dzieci. Do majątku zaliczył obciążone kredytem mieszkanie oraz motocykl. Zaznaczył, iż z żoną posiada rozdzielność majątkową. Jako źródło utrzymania wskazał wynagrodzenie wynoszące 3.000 zł. Wśród wydatków wymienił natomiast kredyt hipoteczny (rata 4.000 zł), czynsz (1.200 zł), inne wydatki (1.000 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał zeznania podatkowe, wydruk z księgi wieczystej, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, zaświadczenie o wynagrodzeniu, harmonogram spłaty kredytu, dokumenty obrazujące wydatki, umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej i podziale majątku wspólnego. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący nie przedstawił kompletu dokumentów czym uniemożliwił odtworzenia rzeczywistej sytuacji majątkowej. W ustawowym terminie Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Skarżący wyjaśnił, że poniesienie wydatków związanych z kosztami postępowania sądowego naruszy granicę zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania Skarżącego i jego rodziny. Skarżący dodał, że jak wynika z wyciągów z rachunków bankowych brak jest bieżących dochodów, którymi można by sfinansować koszty postępowania sądowego. Dodatkowo Skarżący wskazał, że zakup lokalu mieszkalnego przy ul. G. w W. sfinansowany był kredytem w CHF, którego z powodu zmiany kursu Skarżący nie jest w stanie spłacać i jest wystawione do sprzedaży przez agencję obsługującą sprzedaż mieszkań kredytowanych przez PKO. Mieszkanie dodatkowo jest zadłużone we wspólnocie. Z tego powodu Skarżący nie zamieszkuje w tym mieszkaniu. Skarżący oświadczył, że w spółce komandytowej nie osiąga żadnych dochodów. Dodał również, że jest zadłużony we Wspólnocie Mieszkaniowej. Wskazał też, że zeznanie podatkowe małżonki za 2016 r. i zaświadczenie o jej dochodach przedłoży do 14 września 2017 r. Do pisma Skarżący dołączył wyciągi bankowe, zeznanie podatkowe PIT 36 za 2015 r., umowę pośrednictwa przy sprzedaży nieruchomości oraz zaświadczenie z dnia 6 września 2017 r. Wspólnoty Mieszkaniowej C. W piśmie z dnia 14 września 2017 r. Skarżący poinformował, że nie może przesłać zeznań podatkowych małżonki za 2016 r. i zaświadczenia o ich dochodach z powodu odmowy ich przekazania przez małżonkę. Małżonka wniosła pozew o rozwód co stanowi dodatkowy argument za zwolnienia Skarżącego z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." - w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r . o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, określa natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym miejscu należy przypomnieć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak stwierdził zaś Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że Skarżący nie wykazał przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Tymczasem Skarżący nie wyjaśnił dostatecznie swojej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim nie jest znana pełna sytuacja materialna żony Skarżącego. Wysokość dochodów żony wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącego. Skoro twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od wpisu od skargi), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić tego wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa a także złożony pozew o rozwód. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) - dalej jako "K.r.o." - małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, separacji faktycznej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sytuacja finansowa i majątkowa żony wpływa zatem na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Niewykluczone, iż ujawnienie sytuacji materialnej żony pozwoliłoby znaleźć wytłumaczenie dla źródła, z którego Skarżący finansuje różnicę między zadeklarowanym dochodem w wysokości 3.000 zł a ponoszonymi przezeń wydatkami. Wydatki te wyliczył on mianowicie na kwotę 6.200 zł i wskazał, iż składają się na nie: rata kredytu (4.000 zł), czynsz (1.200 zł) oraz inne (1.000 zł). Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że kwota wydatków przewyższa kwotę dochodu. Na podkreślenie zasługuje również fakt, że Skarżący ponosi koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Skarżący nie podał co prawda jego wysokości (nie wskazał też jakoby obowiązek ten na nim nie ciążył) niemniej – jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 13 czerwca 2017 r. (III SA/Wa 1047/17) sam fakt ponoszenia przez stronę kosztów zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika, świadczy o posiadaniu przez nią możliwości płatniczych na pokrycie kosztów postępowania. W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że Skarżący nie spełnił przesłanek wynikających z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., bowiem nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro Skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu.