III SA/Wa 2050/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego postanawia przyznać skarżącemu W. B. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata 1. W piśmie z 17 stycznia 2008 r. Skarżący W. B. zawarł wniosek o ustanowienie adwokata, argumentując, że choroba na jaką cierpi często ogranicza go w podjęciu racjonalnego działania, zaś na wynajęcie profesjonalisty nie ma środków finansowych. 2. W dniu 28 stycznia 2008 r. wystosowano do Skarżącego wezwanie do nadesłania wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego, które jednakże – z uwagi na leczenie szpitalne – nie zostało przez Skarżącego podjęte. 3. Wezwanie to ponowiono w dniu 7 maja 2008 r., w odpowiedzi na które Skarżący wniósł o udzielenie zwłoki w celu skompletowania żądanych przez Sąd dokumentów, powołując się na obniżoną – leczeniem antybiotykowym – odporność organizmu i spowodowane nią niebezpieczeństwo infekcji. 4. W dniu 4 lipca 2008 r. wpłynął do Sądu formularz PPF, w uzasadnieniu którego Skarżący wskazał, że cierpi na nieuleczalną, śmiertelną chorobę. Dodał że wszystkie środki jakimi dysponował wydał na leczenie i minimum egzystencji. Do majątku Skarżący zaliczył barakowóz oraz nieruchomość rolną. Osiągnięte w 2007 r. dochody określił na kwotę 8.857,60 zł. Do formularza dołączył pismo z 29 czerwca 2008 r. w którym wyjaśnił, że nie pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Choroba uniemożliwia Skarżącemu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, stąd też w przypadku poprawy stanu zdrowia zamierza on dopełnić formalności związanych z jej zakończeniem. Skarżący opisał warunki w jakich mieszka. Nadmienił że posiadane przez niego gospodarstwo rolne to pastwisko, z którego dochód stanowią pożytki na tzw. samozaopatrzenie (runo leśne, drewno opałowe). Skarżący nie pobiera dofinansowania z europejskich funduszy strukturalnych. Odnosząc się do wezwania o nadesłanie zaświadczenia o stanie zdrowia Skarżący wskazał, że stan ten już niejednokrotnie dokumentował. Co więcej stan ten już nie poprawi się, a wdrożone leczenie ma jedynie spowolnić rozwój choroby. Każda infekcja organizmu może spowodować zejście. Aktualnymi wynikami lekarskimi Skarżący będzie dysponował w dniu 7 sierpnia 2008 r. Na leczenie w warunkach domowych ze środków własnych Skarżący wydaje 500 zł. Dodatkowo otrzymuje od przyjaciół z D. i A. niezbędne lekarstwa, za które w Polsce musiałby zapłacić 1.000 zł. Wszystkie składniki majątku Skarżącego w tym konto bankowe zostały zajęte przez organ egzekucyjny. Innego – oprócz związanego z działalnością gospodarczą – konta Skarżący nie posiada i nie dokonywał za jego pośrednictwem żadnych operacji finansowych w okresie ostatnich 3 miesięcy. Poszukiwania adwokata pro publico bono uniemożliwiła Skarżącemu choroba. Skarżący przedstawił kopię zeznania PIT-36 za 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 5. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 6. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. 7. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). 8. Skarżący wniósł o ustanowienie adwokata. 9. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga to, iż sytuacja materialna Skarżącego była już wcześniej przedmiotem analizy i to zarówno referendarza sądowego, sądu pierwszej instancji, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w efekcie której odmówiono mu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W tej sytuacji – przyjmując za jednolitym orzecznictwem sądowym (zob. postanowienia NSA z 27 czerwca 2008 r., I OZ 426/08; z 30 maja 2008 r., I FZ 215/08; z 27 maja 2008 r., I FZ 154/08, niepubl.) – uznać należało, że rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej, jaką jest rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskało przymiot prawomocności, a w konsekwencji moc wiążącą między innymi wobec Sądu, który je wydał. Z tego zaś wypływa obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem przez nią postępowania sądowoadministracyjnego. Złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od obowiązku ich uiszczenia nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia. Jedynie wydanie i uprawomocnienie się postanowienia odmiennej treści powoduje utratę mocy pierwszego z nich. Postanowienie takie mogłoby zapaść wyłącznie w sytuacji zmiany okoliczności sprawy (zob. art. 165 p.p.s.a.). 10. W ocenie Sądu taka właśnie zmiana okoliczności faktycznych zaszła w niniejszej sprawie, gdyż kondycja finansowa Skarżącego pogorszyła się wskutek trwającego prawie 4 miesiące leczenia szpitalnego (od 27 stycznia do 18 maja br.). Jednocześnie Sąd nie zmienił dotychczasowego swojego rozstrzygnięcia, a jedynie merytorycznie rozpoznał ponowny wniosek Skarżącego, a to z uwagi na inny – niż uprzednio - jego zakres. 11. Formalnie (w ostatnim okresie przebywał bowiem w szpitalu) źródłem utrzymania Skarżącego jest działalność gospodarcza, którą jednakże – jak wskazał w piśmie z 29 czerwca 2008 r. – zamierza zakończyć. Skarżący cierpi na nieuleczalną, śmiertelną chorobę ([...]), która postępuje i która często ogranicza jego zdolność racjonalnego działania. Na leczenie w warunkach domowych ze środków własnych Skarżący wydaje 500 zł. Dodatkowo otrzymuje od przyjaciół z D. i A. niezbędne lekarstwa. Wszystkie środki jakimi dysponował wydał na leczenie i minimum egzystencji. Mieszka w barakowozie. 12. Powołane wyżej okoliczności doprowadziły Sąd do przekonania, że wniosek Skarżącego o ustanowienie adwokata zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie to podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP (art. 45 ust. 1) prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do Skarżącego aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną. Prawo do rozsądnego terminu rozpatrzenia sprawy zostało także zagwarantowane w akcie prawa międzynarodowego (wiążącym Polskę), tj. art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.), zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd. Artykuł 6 ust. 1 Konwencji wymaga zatem z jednej strony sprawnego prowadzenia postępowania sądowego, z drugiej zaś wyraża również bardziej ogólną zasadę właściwego wymiaru sprawiedliwości. Podkreśla się, że Konwencja nie istnieje po to, aby gwarantować prawa, które są teoretyczne i iluzoryczne, ale prawa praktyczne i skuteczne. Dotyczy to zwłaszcza prawa dostępu do sądu, ze względu na wagę miejsca, jakie w demokratycznym społeczeństwie zajmuje prawo do rzetelnego procesu sądowego. Oczywistym jest, że zapewnienie skutecznego prawa dostępu do sądu oraz samo rozpatrzenie sprawy, mieści się w kategorii obowiązków państwa (por. orzeczenie ETPCz w sprawie Airey v. Irlandia z 9 października 1979 r.). Rozstrzygając o przyznaniu prawa pomocy Sąd wziął także pod uwagę taki element jak znaczenie sprawy dla Skarżącego, uznając, że sprawa postępowania egzekucyjnego (a właściwie jego przewlekłości) ma pierwszorzędne znaczenie dla normalnej, codziennej jego egzystencji. Na wydanie końcowego orzeczenia w tej kategorii spraw nie można bowiem czekać zbyt długo. Zwłaszcza, że od czasu podjęcia rozstrzygnięcia przez organ II instancji (wrzesień 2006 r.) upłynęły w niniejszej sprawie prawie 2 lata. Tymczasem kalkulacja czasu postępowania i dostępu do podmiotu rozstrzygającego obejmuje również okres postępowania administracyjnego prowadzącego do wydania aktu. Reasumując stwierdzić należy, iż dalsze procedowanie w zakresie wniosku Skarżącego może zagrozić skuteczności i wiarygodności wymiaru sprawiedliwości. Z tej przyczyny Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 254 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.