III SA/Wa 2053/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Góra - Błaszczykowska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2009 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - J. K. (zwany dalej "Skarżącym") pismem z dnia 10 czerwca 2014 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2009 r. Skarżącemu, przy piśmie z dnia 24 lipca 2014 r., przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III z dnia 24 lipca 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma – wpisu sądowego od skargi w wysokości 6.442 zł, pod rygorem jej odrzucenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, Skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu PPF wskazał, że nie posiada środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego w sprawie. Zaznaczył, że majątek, który posiadał został mu odebrany przez komorników. Skarżący wskazał, iż żyje w ciągłej [...] przy pomocy przyjaznych mu ludzi. Zwrócił uwagę, że komornicy wystawili zajęcia komornicze na ponad 2 miliony złotych. Zdaniem Skarżącego upadek jego firmy spowodowany był utratą wiarygodności kredytowej na skutek błędnych działań urzędników skarbowych. Jednocześnie oświadczył, że nie posiada żadnego majątku. Źródłem jego utrzymania jest dochód z umowy o pracę wynoszący 420 zł. Do wniosku załączył zaświadczenie o zarobkach, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów podniósł, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe nie płacąc za zajmowane pomieszczenie. Podkreślił, iż nie jest w stanie ustalić swojego aktualnego zadłużenia w stosunku do banków i urzędu skarbowego, gdyż w pewnym momencie, aby ratować firmę zaprzestał spłacania zaciągniętych kredytów w bankach oraz nie uiszczał podatków. Skarżący wysokość zadłużenia oszacował na około 2.100.000 zł. Zaznaczył, że wystąpił do swoich wierzycieli o określenie aktualnego zadłużenia, ale nie uzyskał do tej pory odpowiedzi. Jednocześnie przypuszcza, że część długów mogła zostać sprzedana innym podmiotom. W dalszej części zaznaczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Wspomaga go matka i znajomi kupując produkty żywnościowe i sanitarne. Podkreślił, że nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego pomieszczenia oraz rachunku bankowego. Przedstawił zaświadczenie o zarobkach, decyzję o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zeznania podatkowe za 2012 i 2013 r., zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego oraz protokół sprzedaży ruchomości w postaci samochodu osobowego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 września 2014 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w sprzeciwie z dnia 22 września 2014 r. podniósł, że z uwagi na trudną sytuację materialną nie jest w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym i tym samym spełnia kryteria określone w ustawie do przyznania prawa pomocy. Zwrócił uwagę, że kontrole organów skarbowych doprowadziły jego firmę do bankructwa. Zatrudnienie uzyskał dzięki uprzejmości znajomego. Aktualnie aplikuje o pracę w dwóch firmach. Ponadto powtórzył, że otrzymuje pomoc od matki oraz znajomych, mieszka w opuszczonych pomieszczeniach za które nie płaci. Przyznał, że faktycznie posiada rachunek bankowy, ale na nieistniejącą firmę. Ponadto Skarżący wskazał, że powodem jego rozwodu z żoną była upadłość prowadzonej działalności gospodarczej. Zaznaczył tym samym, że jako kobieta niezależna finansowo, znając jego sytuację, nie zażądała alimentów na ich wspólne dzieci. Do sprzeciwu załączył oświadczenie matki, z którego wynika, że przekazuje ona swojemu synowi produkty żywnościowe w wysokości 200-300 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 6.442 zł. Na Skarżącym ciąży ponadto obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2054/14 w wysokości 3.426 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z nadesłanych dokumentów pozwalają uznać, że jego sytuacja nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżący posiada miesięczny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę, które wynosi 420 zł brutto. Ponadto nie posiada oszczędności, nieruchomości, ani żadnego majątku oprócz rzeczy osobistych znikomej wartości. Wobec Skarżącego dochodzone są wierzytelności na sumę około 2.100.000 zł. Jego matka oraz znajomi wspomagają go kupując mu produkty żywnościowe i sanitarne. Skarżący wskazał, iż zamieszkuje w niezamieszkanym domu przy ulicy [...] w W., do którego nie posiada tytułu prawnego. Tym samym nie ponosi żadnych kosztów na jego utrzymanie. Odnosząc się do powyższego stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał na jakiej podstawie zamieszkuje w powyższej nieruchomości, ani kogo obciążają koszty jego utrzymania w postaci chociażby opłat za gaz, energię elektryczną itp. Z informacji udzielonych przez Skarżącego nie wynika ponadto jakie konkretnie wydatki finansuje ze swojego dochodu wynoszącego nieco ponad 362 zł miesięcznie. Zestawienie takie dałoby obraz rozmiarów jakie przybiera pomoc świadczona przez matkę i znajomych. Zwrócić należy uwagę, że co prawda do sprzeciwu załączone zostało oświadczenie matki Skarżącego o przekazywanych produktach żywnościowych w kwocie 200-300 zł miesięcznie, jednak za niezrozumiałe należy uznać stwierdzenie Skarżącego o niemożności żądania takich oświadczeń od znajomych. W ocenie Sądu uwiarygodniłyby one twierdzenia Skarżącego w sytuacji, gdy pomoc ta udzielana jest mu od dłuższego czasu. Podkreślić należy, że skoro to na stronie spoczywa ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to wobec tego pochodzące od niego informacje na temat jego możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Odnosząc się natomiast do stwierdzenia Skarżącego jakoby przez pomyłkę nie wskazał rachunku bankowego prowadzonego dla nieistniejącej już firmy za zasadne należy uznać konieczność udokumentowania braku środków na nim zgromadzonych, czego Skarżący nie poczynił. Udzielił on jedynie informacji, iż w najbliższym czasie zamknie prowadzony nadal rachunek bankowy. W związku z powyższym przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Niewyjaśnienie przez Skarżącego powyższych kwestii spowodowało, że rzetelna ocena jego sytuacji majątkowej nie była możliwa. Podkreślenia wymaga, że strona, wnioskując o przyznanie prawa pomocy powinna mieć na uwadze, że to w jej interesie jest jak najbardziej rzetelne przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Jak już o tym wyżej wspomniano, to strona ma wykazać, że jej status materialny uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący uchylając się od przedstawienia wszystkich informacji, o które był wzywany, powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, Skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tzn., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez poniesienia uszczerbku koniecznego do swojego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, w szczególności uznając, iż Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 260, art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, w zw. z art. 254 § 1 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.