III SA/Wa 2103/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2013 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – N. Sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Działalność ta została zawieszona od 1 grudnia 2015 r. Skarżąca nie posiada aktualnie środków na uiszczenie wpisu w wysokości 2.407 zł. Z oświadczeń skarżącej wynika ponadto, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł. Z powodu zawieszenia działalności spółka nie sporządziła sprawozdania finansowego za 2015 r. Na rachunku bankowym spółki dostępne są środki w wysokości 212,62 zł, ale saldo wynosi – 108.124,34 zł. Do wniosku spółka załączyła bilans oraz rachunek zysków i strat za 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej spółki, pełnomocnik wyjaśnił, że straty z działalności ponoszone od 2014 r. oraz niezwracające się koszty jej prowadzenia skłoniły aktualny zarząd do zawieszenia działalności gospodarczej. W 2015 r. skarżąca z tytułu działalności podstawowej poniosła stratę w wysokości 54.888,83 zł, którą pokryła ze sprzedaży majątku przedsiębiorstwa (pojazdu ciężarowego). Nadwyżka z tego tytułu, zgodnie z uchwalą wspólników, zostanie przeznaczona na pokrycie straty z poprzedniego roku obrotowego, której wysokość wyniosła 302.162,30 zł. Pełnomocnik wyjaśnił ponadto, że zysk z tego tytułu wystarczył na pokrycie straty za 2015 r. i jest dziesięciokrotnie mniejszy niż wysokość straty za poprzedni rok obrotowy. Odnośnie swojego wynagrodzenia, pełnomocnik wskazał, że rozlicza się w tym zakresie z prezesem zarządu spółki. Do pisma załączono: wydruk z KRS, bilans i rachunek zysków i strat za 2014 r, uchwałę wspólników z 10 lutego 2015 r. o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego i pokryciu straty z 2014 r. z przyszłych zysków spółki, zeznanie CIT-8 za 2015 r., rachunek zysków i strat za 2015 r., deklaracje VAT-7 za maj, październik i listopad 2015 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Rozpatrując wniosek referendarz sądowy miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. W ocenie referendarza sądowego, pomimo tego, że spółka 1 grudnia 2015 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą i aktualnie nie uzyskuje przychodów to mimo wszystko nie implikuje to konieczności udzielenia skarżącej pomocy z budżetu państwa. Przede wszystkim z zeznania podatkowego za 2015 r. wynika, że spółka uzyskała za ten rok przychody w wysokości 3.497.063,57 (koszty wyniosły 3.457.326,86 zł, dochód 39.736,71 zł). Okoliczność, że przychód ten w znacznej części wynikał ze sprzedaży majątku przedsiębiorstwa (zgodnie z wyjaśnieniami pełnomocnika), nie zmienia faktu, że wielokrotnie przewyższa on należny w sprawie wpis sądowy. Zauważyć również należy, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). Tym samym podzielić należy poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, z których wynika, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Ponadto, skoro prezes zarządu, jest w stanie przeznaczyć środki na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy – to nie sposób przyjąć, że nie jest również w stanie, partycypować w kosztach wszczętego postępowania (wpisu sądowego), zawłaszcza, że wpis ten (2.407 zł) jest z pewności niższy niż wynagrodzenie pełnomocnika. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącej na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.