III SA/Wa 2109/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – P. sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że nie zdołała sporządzić bilansu, ani rachunku zysków i strat z uwagi na brak swobodnego dostępu do dokumentacji finansowej. Dokumenty te są bowiem zabezpieczone przez Prokuraturę Okręgową w P. . Skarżąca przedstawiła zarządzenie o odmowie wyrażenia zgody na udostępnienie akt sprawy. Podniosła, że od września 2012 r. nie prowadzi faktycznie działalności gospodarczej, w związku z tym w latach 2013-2015 nie osiągnęła przychodów i nie poniosła kosztów. Na dowód tego przedłożyła zaświadczenie o zaliczkach i obrotach, wyciąg bankowy, deklaracje VAT. Wskazała, iż nie posiada wierzytelności. Podała wysokość ciążących na niej zobowiązań podatkowych, podkreślając, iż postępowania egzekucyjne ich dotyczące zostały umorzone. Nadto na członków zarządu została przeniesiona odpowiedzialność za te zaległości. Skarżąca wyjaśniła, że nie ma możliwości pozyskania środków w drodze dopłat, gdyż obecni udziałowcy pozostają ze sobą w konflikcie, a nadto spłacili zobowiązania wynikające z decyzji wymiarowych dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca złożyła oświadczenie, iż reprezentujący ją pełnomocnik nie pobrał wynagrodzenia. Podała powody, dla których nie sporządziła zeznania za 2014 r., o czym poinformowała naczelnika urzędu skarbowego. Wskazała, iż nie uzyskała w 2015 r. żadnych przychodów, ani też nie poniosła żadnych kosztów. Wyjaśniła, że rachunek bankowy w [...] został zamknięty w 2011 r. Powtórzyła, że nie ma możliwości pozyskania środków w drodze dopłat. Skarżąca przedstawiła pismo w sprawie rachunków, pismo dotyczące braku możliwości złożenia zeznania za 2014 r., postanowienia w sprawie wydania rzeczy. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności gospodarczej, brak majątku. Tymczasem nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Powyższy pogląd referendarz sądowy w pełni podziela. W tej sytuacji kluczowym argumentem nie może być powołanie się przez Skarżącą na fakt nieprowadzenia od 2012 r. działalności gospodarczej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Przyjęcie argumentacji Skarżącej prowadziłoby ponadto do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który nie prowadzi działalności zarobkowej powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Oceny tej nie zmieniają powody, dla których Skarżąca działalności zarobkowej nie prowadzi, a do których zaliczyła zajęcie jej dokumentacji przez CBŚ i prowadzenie wobec niej kilku postępowań. Poza tym jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wobec Skarżącej postanowieniu z 30 kwietnia 2015 r. (II FZ 221/15) z akt sprawy nie wynika, aby zawiesiła ona swoją działalność lub złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Nie można też zapominać, iż spór w niniejszej sprawie dotyczy udziału w fikcyjnych transakcjach, a wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi (w dwóch sprawach) ponad 20.000.000 zł. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem. Tym samym uznać należało, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.