III SA/Wa 215/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 kwietnia 2017 r. w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego Skarżąca P. sp. z o.o. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") zwróciła się o zwolnienie od wpisu od skargi (w kwocie 100.000 zł), wskazując, iż nie prowadzi od kilku lat działalności i nie osiąga przychodów. Podała, iż kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca poinformowała, że nie sporządziła zeznania podatkowego za 2015 r., ani deklaracji VAT, zaś w latach 2016-2017 nie osiągnęła żadnych przychodów, ani nie poniosła kosztów ich uzyskania. Wyjaśniła, że posiadany rachunek bankowy jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji kwoty 100.000 zł, ale wniosek ten nie został dotychczas rozpatrzony. Nie sporządziła także bilansu, ani rachunku zysków i strat. Oświadczyła, iż nie posiada udziałów w innych podmiotach. Dodała, że brak jest możliwości sfinansowania kosztów postępowania przez wspólnika, ponieważ Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników postanowiło nie zobowiązywać wspólnika do dokonania dopłat. Skarżąca wyjaśniła, że postępowanie dotyczące jej rozwiązania wszczęto z urzędu. Według jej wiedzy nie wykonano innych – poza wpisem informacji do KRS – czynności w ramach tego postępowania. Pełnomocnik nie otrzymał od niej żadnego wynagrodzenia. Skarżąca przedstawiła wniosek o wydanie zaświadczenia, wyciągi bankowe, pismo w sprawie zwolnienia spod egzekucji, wydruk z KRS, zestawienie należności i zobowiązań, protokół Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników, zaświadczenie z 21 marca 2017 r., postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, postanowienie o odmowie zwolnienia spod egzekucji kwoty 100.000 zł. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu, powołując się na tezy przedstawione w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że w rozpatrywanej sprawie argumentem nie może być powołanie się przez Skarżącą na fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej. Referendarz sądowy uznał, że jeśli Spółka podjęła decyzję o niepodejmowaniu starań ukierunkowanych na osiąganie przychodów, to nie może oczekiwać, że uzyska pomoc od Skarbu Państwa. Brak przychodów jest bowiem wynikiem jej decyzji i nie uzasadnia traktowania jej w sposób uprzywilejowany, zwłaszcza, że spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy dotychczasowa aktywność Skarżącej sprowadzała się jedynie do sporządzania fikcyjnych faktur mających na celu firmowanie transakcji gospodarczych, które służyły do zmniejszenia obciążeń wobec Skarbu Państwa (jak dowodzą tego organy podatkowe) czy też zakwestionowane usługi Skarżąca jednak wykonała (jak wywodzi w skardze). Referendarz sądowy zwrócił także uwagę na fakt, iż Spółka od dłuższego czasu nie sporządza sprawozdań finansowych, nie przedstawiła także bilansu oraz rachunku zysków i strat za lata 2015-2016. W zamian za to przesłała postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, mające - w jej ocenie - świadczyć o tym, iż nie dysponuje żadnym majątkiem ani dochodami. Referendarz sądowy zauważył, że istotnie z postanowienia tego wynika, że Skarżąca nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów, ani w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych. Wynika z niego również, że pod adresem znajdującym się w G. przy ul. [...] nie posiada ona żadnych składników majątkowych. W ocenie referendarza sądowego postanowienie to nie przesądza jednak o tym, że Spółka nie dysponuje w ogóle majątkiem - świadczy ono co najwyżej, że nie posiada nieruchomości, pojazdów oraz majątku w miejscu wcześniejszej siedziby. Referendarz sądowy wskazał także, że nie można wykluczyć, że Skarżąca dysponuje innym jeszcze - niż wskazany wyżej - majątkiem, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie wpisu, zwłaszcza, że w przywołanym postanowieniu znalazła się wzmianka, iż ani Skarżąca ani prezes jej zarządu nie odpowiedzieli na pisma wzywające ich do złożenia wykazu wszelkich składników majątkowych. W postanowieniu tym zastrzeżono również, że wszczęcie ponownej egzekucji nastąpi w przypadku ujawnienia majątku lub źródeł dochodu zobowiązanego. Referendarz sądowy uznał także, że na zasadność przyznania prawa pomocy nie może mieć wpływu postanowienie o odmowie zwolnienia spod egzekucji kwoty 100.000 zł. Pismem z dnia 21 kwietnia 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o zmianę postanowienia przez przyznanie Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że zastosowała się do wezwania referendarza sądowego i udzieliła wszystkich informacji oraz przedstawiła wszystkie istniejące dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, wykazała także inicjatywę w celu udokumentowania braku istnienia i możliwości przedłożenia zeznań i deklaracji podatkowych. Zdaniem Skarżącej, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że nie dysponuje ona wystarczającymi środkami na uiszczenie wpisu od skargi. Skarżąca podniosła, że nieprowadzenie przez nią działalności gospodarczej i brak przychodów nie jest, wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, wynikiem jej decyzji - spowodowane jest natomiast obiektywną niemożnością prowadzenia efektywnej działalności, która wynika z toczących się względem niej postepowań egzekucyjnych dotyczących zobowiązań podatkowych na kwoty ok. 20 mln zł, powiększonych o odsetki za zwłokę w wysokości ok. 12 mln zł i koszty egzekucyjne. Zdaniem Skarżącej w tej sytuacji zasadnym jest rozważenie czy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego narusza jej konstytucyjne prawo do sądu wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Odnosząc się do przywołanych przez referendarza sądowego tez prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, Skarżąca stwierdziła, że nie są one adekwatne do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Skarżąca wskazała także, że Spółka podjęła wszelkie dostępne czynności zmierzające do pozyskania odpowiednich środków na uiszczenie wpisu od skargi. W szczególności z własnej inicjatywy próbowała doprowadzić do zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych znajdujących się na zajętym rachunku bankowym, jednak jej wniosek oddalono, a także zwołano Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników w celu uzyskania dopłat na uiszczenie wpisu od skargi, które jednak nie wyraziło zgody na powyższe. Skarżąca zarzuciła, że ocena spełnienia przesłanek udzielenia Spółce prawa pomocy została oparta na subiektywnym przekonaniu referendarza sądowego o rzekomym ukrywaniu majątku przez Skarżącą. Zdaniem Spółki brak udzielenia przez jej Prezesa Zarządu odpowiedzi na wezwanie do złożenia wykazu składników majątkowych Spółki nie może stanowić automatycznie dowodu na to, że Skarżąca dysponuje nieujawnionym majątkiem. Skarżąca podniosła ponadto, iż twierdzenia organu egzekucyjnego, jakoby wezwania pozostały bez odpowiedzi, jest niezgodne z rzeczywistością, gdyż Spółka otrzymała wezwanie Sądu Rejonowego [...] w W. z dnia 16 stycznia 2017 r., sygn. akt [...] do osobistego stawiennictwa w celu wypełnienia i złożenia wykazu majątku, na które Prezes Zarządu udzielił odpowiedzi, wyjaśniając, że nie może stawić się we wskazanym miejscu i czasie, gdyż przebywa na terytorium Ukrainy i nie posiada wizy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "p.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i z tego względu zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę należy więc wskazać, iż przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Nieprzesłanie żądanych dokumentów, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Należy również zauważyć, że subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W toku postępowania wpadkowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy Skarżąca przedłożyła zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. potwierdzające, iż Spółka nie złożyła zeznania o wysokości osiągniętego dochodu od osób prawnych za 2015 r. ani deklaracji podatku od towarów i usług (VAT-7, VAT-7K, VAT7D) za ostatnie 6 miesięcy. Przedstawiła także wyciągi z konta bankowego z okresu listopad – grudzień 2016 r. i styczeń – luty 2017 r., odpis aktualny z KRS, zestawienie należności i zobowiązań na dzień 28 lutego 2017 r., protokół Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 9 marca 2017 r., na którym podjęto uchwałę o nie zobowiązywaniu jedynego wspólnika M. H. do dokonania dopłaty na wpis sądowy od skargi, a także postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] marca 2017 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego względem Spółki oraz postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] marca 2017 r. o odmowie zwolnienia spod egzekucji kwoty 100.000 zł. W tym miejscu wskazać należy, że przedstawione przez Skarżącą dokumenty nie pozwalają na rzeczywiste zobrazowanie jej sytuacji majątkowej. Brak kopii zeznań podatkowych, zestawienia przychodów i kosztów ich uzyskania oraz aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat nie został uzupełniony innymi równorzędnymi dokumentami, które pozwoliłby w sposób niebudzący wątpliwości ocenić sytuację majątkową i finansową, chociażby stan aktywów spółki. W tej sytuacji okoliczność nieprowadzenia działalności gospodarczej nie przesądza bowiem o braku majątku, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie wpisu. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że pomimo skierowanego do niej wezwania, Skarżąca nie udokumentowała swojej sytuacji majątkowej. Żadnych dodatkowych informacji nie zawiera także sprzeciw wniesiony przez Skarżącą, do którego nie dołączono żadnych dokumentów. Sąd nie ma zatem materiału dowodowego, na podstawie którego mógłby ocenić stan finansowy i możliwości płatnicze Skarżącej. Zarzut Skarżącej, jakoby zaskarżone postanowienie naruszało art. 45 Konstytucji należy uznać za chybiony. Sąd podziela poglądy utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych, na które powołał się również referendarz sądowy. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. post. NSA z 25 lutego 2015r., I FZ 43/15). Z kolei w postanowieniu z 4 września 2014r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Odnosząc się do zarzutów Skarżącej zawartych w jej sprzeciwie, Sąd zauważa również, że wbrew twierdzeniom Skarżącej referendarz sądowy nie oparł swojego rozstrzygnięcia na subiektywnym przekonaniu o rzekomym ukrywaniu majątku przez Skarżącą. Po dokonaniu analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego referendarz sądowy uznał bowiem, że brak jest w aktach sprawy dokumentów umożliwiających wykluczenie posiadania przez Skarżącą majątku. W tym miejscu wskazać również należy, że twierdzenie Skarżącej, jakoby organy egzekucyjne w przedłożonych przez Spółkę postanowieniach mylnie wskazały, iż Prezes Zarządu nie odpowiadał na wezwania do złożenia wykazu wszelkich składników majątkowych, nie znajduje potwierdzenia. Należy bowiem zauważyć, że w przedmiotowych postanowieniach mowa jest o wezwaniach z dnia 23 stycznia 2017 r. i z dnia 27 stycznia 2017 r. (nie zaś z dnia 16 stycznia 2017 r.), skierowanych przez organ egzekucyjny (nie zaś sąd) i dotyczących złożenia wykazu wszelkich składników majątkowych (nie zaś osobistego stawiennictwa), na które to organ egzekucyjny nie uzyskał odpowiedzi. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.