III SA/Wa 2172/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Marcin Piłaszewicz po analizie w dniu 6.11. 2014 r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] .04.2014 r Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu objęcia akcji w spółce akcyjnej w zamian za wkład niepieniężny za 2010 r. postanawia odmówić przyznania stronie prawa pomocy wnioskowanym zakresie A.S. (dalej jako strona lub skarżący), w skardze, a następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego (o nadesłanie odpisów wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, oznaczenie – we wskazaniem daty i wysokości – źródeł utrzymania), w formularzu PPF, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że: - nie dysponuje środkami pieniężnymi w kwocie umożliwiającej pokrycie wpisu sądowego; - posiada udziały w spółkach z o.o., lecz nie uzyskuje z tego tytułu dochodu; - posiada [...] rocznik 2003 o wartości 5800 zł; - reguluje kredyt hipoteczny w wysokości 850 tys. zł, miesięcznie 4 tys.; - Bank [...] wszczął postępowanie windykacyjne (kwota 12,6 mln zł); -uzyskiwane przez stronę wynagrodzenie jest przeznaczane na pokrywanie kosztów alimentów na dzieci (zaległość 180 tys. zł, w stosunku do której żona wystąpią o wydanie klauzuli wykonalności); - żona strony złożyła pozew rozwodowy; -od 2012 r ma rozdzielność majątkową z żoną; - strona jest zobowiązana, co miesiąc, do zapłaty kwoty 15 tys. zł z tytułu alimentów i 4500 zł z tytułu kredytu bankowego - strona nie może pokrywać (wybiórczo) koszt sądowych, ponieważ uznane to byłoby za wybiórcze zaspokajanie wierzycieli i naraziło ją na odpowiedzialność karną; - strona uzyskuje z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu kwotę 22 tys. miesięcznie brutto, z tytułu umowy o pracę – kwotę 1600 zł brutto. Skarżący poinformował o tym, ze nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i dwójką dzieci ([...] i [...] r). Do formularza PPPr skarżący dołączył (swój) PIT-38 za 2013 r, PIT/B za 2013 r, PIT-37 za 2013 r, PIT/O za 2013 r. Odpowiadając na powtórne wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie, m.in. dokumentów finansowych dotyczących żony, odpisu wyciągów ze swoich i żony rachunków bankowych, oznaczenie wszystkich źródeł utrzymania – swoich i żony – za okres poprzedzający złożenie wniosku, wskazanie środków komunikacji, z których korzysta strona, wskazanie zakresu prawa pomocy, o który wnioskuje – skarżący przekazał ponownie opisy zeznań podatkowych. Wskazał, ze żona jest pedagogiem i prowadzi zajęcia reedukacyjne w świetlicach środowiskowych. Poinformował, że jest z żoną (już) po rozwodzie. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może, na wniosek strony, przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Jedynymi wymagalnymi kosztami sądowymi w sprawie jest należność z tytułu wpisu od skargi do Sądu w wysokości 10904 zł. Skarżący jest osobą, o której informacje są publicznie dostępne w bazach danych, choćby w wyciągach KRS czy informacjach gospodarczych, z uwagi na jego udział w obrocie gospodarczym. Informacje te jednak nie mają wpływu na wynik rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący uporczywie uchyla się od przekazania w zakreślonym w dwukrotnych wezwaniach z 25 lutego 2014 r terminie informacji o swojej sytuacji majątkowej. Do chwili rozpoznania wniosku brak jest choćby w aktach sprawy wyciągów z rachunków bankowych strony. Natomiast uchylenie się od rzetelnego wykonania wezwania nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza, że wyjaśnienia skarżącego co do kondycji finansowej budzi uzasadnione wątpliwości. Fakt nieprowadzenia przez skarżącego wspólnego gospodarstwa z A.S. (określaną po powtórnym wezwaniu już jako "była żona") nie jest okolicznością usprawiedliwiająca nienadesłanie informacji o sytuacji finansowej A. S. (wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych i in dokumentów), skoro wezwanie referendarza zostało wystosowane i – co ma mniejsze znaczenie – dotyczyło okresu, kiedy pozostawała ona żoną skarżącego. Obowiązek skarżącego w tym względzie wynika z bogatego orzecznictwa sądowego (postanowienie z 23.10.2013 r I FZ 416/13, CBOSA). Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy absolutnie niezbędne (postanowienie z 19.06. 2013 r, II FZ 382/13, CBOSA). Pogląd ten jest zbieżny z odczuciami referendarza badającego sprawę Dlatego nie przekonuje urzędnika sądowego pogląd strony, zgodnie z którym osiągając co miesiąc kwotę stanowiącą wielokrotność wpisu od skargi nie jest ona w stanie wygospodarować środków na poczet postępowania sądowego i to przy braku wykazania "kwalifikowanych" potrzeb osoby będącej wówczas, wg deklaracji, małżonką. Także fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym (postanowienie z 10.06.204 r, I OZ 412/14, CBOSA). W takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka (postanowienie z 20.02.2014 r, I OZ 95/14 CBOSA). Obowiązek wzajemnej pomocy ma pierwszeństwo przed dofinansowaniem z budżetu państwa, wiążącym się ze zwolnieniem z kosztów sądowych. Odnosząc się do zaległości alimentacyjnych strony, co ma wtórne znaczenie wobec uwag poczynionych powyżej, jak wskazał SN w uchwale z 4.12.2013 r III CZP 85/13 (dostępnej w bazie SN), zaległości alimentacyjne nie zawsze korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia, nawet w razie wykazania rozpoczęcia dochodzenia ich. Okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy nie jest też pogląd strony o odpowiedzialności karnej w razie pokrycia kosztów sądowych w stanie faktycznym zarysowanym przez stronę (stałe dochody, posiadane aktywa finansowe), ponieważ pokrywanie należności publicznoprawnych takiego skutku nie powoduje. Ogrom przedstawionych powyżej "uchybień" skarżącego w sposobie wykonywania wezwania referendarza sądowego i sposobie przedstawiania kondycji majątkowej oraz inne niż prezentuje skarżący rozumienie powinności strony powoduje konieczność uznania przez referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Dlatego, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.