III SA/Wa 2176/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 2 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2014 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 51.520 zł, skarżąca – I. Sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie generuje i nie posiada żadnych środków finansowych pozwalających na poniesienie kosztów sądowych. Funkcjonowanie spółki jest całkowicie sparaliżowane od 2015 r., kiedy to wszelkie dokumenty oraz przedmioty skarżącej zostały zajęte przez organy ścigania. Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, a co za tym idzie nie osiąga przychodów. Środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych zostały zajęte i skarżąca nie ma możliwości dysponowania nimi. Jedynym wspólnikiem skarżącej jest Stowarzyszenie [...] posiadające w kapitale zakładowym skarżącej 1.600 udziałów o łącznej wartości [...] zł. Stowarzyszenie [...] jest również podmiotem wyżej wskazanego postępowania przygotowawczego. Rachunki bankowe Stowarzyszenia są również zablokowane. Z oświadczeń skarżącej wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł. Skarżąca nie wskazała wartości środków trwałych spółki oraz wartości zysku lub strat za ostatni rok obrotowy. Do wniosku skarżąca załączyła m.in. postanowienie z 24 kwietnia 2015 r. o pociągnięciu jej do odpowiedzialności posiłkowej oraz zarządzenie z 25 kwietnia 2016 r. o odmowie udostępnienia akt postępowania przygotowawczego. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPPr, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano skarżącą do: wyjaśnienia, czy spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą (czy podjęto kroki zmierzające do zawieszenia lub likwidacji działalności), jakie są dalsze plany jej funkcjonowania, nadesłania zeznań podatkowych oraz sprawozdań finansowych za 2015 i 2016 r., udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, poprzez udokumentowanie wysokości przychodów uzyskanych przez spółkę od 1 stycznia 2017 r., nadesłanie deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 3 miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, nadesłania innych dokumentów, które dotyczą aktualnej sytuacji finansowej spółki, w tym ewentualnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wskazania źródeł finansowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika, wyjaśnienia, czy zarząd /wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania (w drodze np. dopłat do spółki), poprzez uiszczenie całości lub części wpisu sądowego (w jakiej wysokości). W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że spółka nie prowadziła i nadal nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie zostały podjęte kroki zmierzające do zawieszenia, czy likwidacji spółki. Spółka nie sporządzała sprawozdań finansowych za 2015 i 2016 rok, zatem nie jest możliwe ich przedłożenie. Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej zatem niemożliwym jest udokumentowanie aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej. Finansowanie pełnomocnika w minimalnym zakresie zapewnia wspólnik spółki, w pozostałym zakresie oparte jest na premii za sukces. Umowa spółki nie przewiduje możliwości partycypowania w kosztach postępowania przez zarząd/wspólników w drodze dopłat. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W rozpoznawanej sprawie spółka nie wykazała zaistnienia przesłanek przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy. Odnosząc się do wniosku spółki, referendarz sądowy nie kwestionuje tego, że być może skarżąca nie dysponuje środkami na uiszczenie całości wpisu sądowego, który w sprawie wynosi 51.520 zł. Niemniej jednak, ewentualny brak środków w takiej wysokości, nie oznacza automatycznie, że skarżąca w ogóle nie może ponieść żadnych kosztów sądowych. Przy czym skarżąca nie odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego sama uniemożliwiła dokonanie rzetelnej oceny w powyższym zakresie. W rozpoznawanej sprawie spółka nie nadesłała żadnych dokumentów, ani tych dotyczących aktualnej sytuacji finansowej spółki, ani dotyczących lat ubiegłych. Spółka nie nadesłała dokumentu potwierdzającego wykreślenie jej z rejestru przedsiębiorców, czy też innego dokumentu, z którego wynikałby fakt likwidacji, czy chociażby zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Konsekwencją powyższego jest to, że co roku spółka obowiązana była sporządzać sprawozdania finansowe i składać zeznania podatkowe. W niniejszej sprawie spółka, mimo wezwania, nie przesłała takich dokumentów (zeznań podatkowych, bilansu, rachunku zysków i strat) dotyczących roku 2015 r. i 2016 r. W ocenie referendarza sądowego, brak jakichkolwiek informacji o przychodach, majątku i działalności spółki uniemożliwia ocenę jej sytuacji finansowej, z uwzględnieniem rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej i ewentualnej możliwości zabezpieczenia środków na poczet kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. W związku z tym, referendarz sądowy nie jest w stanie ocenić, czy spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Fakt, że aktualnie spółka nie prowadzi działalności gospodarczej (co zresztą też nie zostało wykazane) i nie uzyskuje przychodów nie przesądza bowiem automatycznie o wypełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09, postanowienie NSA z 5 maja 2016 r., I FZ 114/16). Ponadto, spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Gołosłowne twierdzenie pełnomocnika w powyższym zakresie są niewystarczające i nieprzekonujące. Jest to również, o tyle istotne, że jak wynika z oświadczeń pełnomocnika, jego wynagrodzenie jest częściowo finansowane przez wspólnika spółki. Tym samym, skoro wspólnik, jest w stanie przeznaczyć środki na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy – to nie sposób przyjąć, że nie jest również w stanie, chociażby częściowo partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.