III SA/Wa 2178/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2009 r. i 2010 r. postanawia: - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad 1.000 zł (tysiąc złotych), - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. K. C. (dalej zwana "Skarżącą") wraz ze skargą z dnia 4 czerwca 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, argumentując, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu. Powyższe uzasadniła nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji podatkowej oraz zablokowaniem kont bankowych. Ponadto zaznaczyła, że z uwagi na jej niewypłacalność wszczęto w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano opisu i oszacowania udziału należącej do niej nieruchomości. Podkreśliła, iż nie posiada żadnych źródeł dochodu, a w chwili obecnej mieszka w domu rodziców, którzy pomagają jej w utrzymaniu. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie z dnia 28 lipca 2014 r. do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej i majątkowej złożyła wymagany wniosek, w którym oświadczyła, że mieszka wraz z [...] -letnim synem w domu rodziców. Koszty jakie ponosi z tego tytułu to: prąd – 230 zł miesięcznie, śmieci – 21 zł, woda – 100 zł, telefon – 130 zł, ogrzewanie w sezonie zimowym 4.000 zł. Zaznaczyła, że ponosi koszty utrzymania domu oraz spłaca raty kredytu hipotecznego w wysokości 1.063,99 zł miesięcznie. Aktualnie Skarżąca przebywa na zwolnieniu lekarskim i otrzymuje świadczenie w wysokości 558,40 zł (na 2 tygodnie). Jednocześnie wskazała, że jej syn jest uczniem [...] i otrzymuje alimenty w wysokości 300 zł. Skarżąca do swojego majątku zaliczyła ½ nieruchomości o pow. 0,09 ha. Do wniosku załączyła: kopie faktur za media, zawiadomienie o wysokości rat kredyty, zwolnienia lekarskie, kopie przekazów pocztowych dotyczących zasiłku chorobowego, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za I półrocze 2014 r., zeznanie podatkowe PIT-36 za 2013 r. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentach, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, została ona wezwana do: wyjaśnienia, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A. (rachunki za energię elektryczną przy ul. [...] wystawiane są na K. i A. C. ), wskazania konkretnie z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (rodzice, mąż, dzieci) oraz nadesłania zeznań podatkowych tych osób za 2013 r. oraz udokumentowania ich aktualnych dochodów, wskazania, jakie konkretnie miesięczne wydatki na utrzymanie ponosi i kto oprócz niej i w jakiej wysokości partycypuje w tych wydatkach (na nadesłanych fakturach jako odbiorca figuruje H. K. ), wyjaśnienia komu i jakie tytułu prawne przysługują do widniejących na rachunkach i fakturach za media lokali w N. tj.: ul przy ul. [...] , ul. [...] , ul. [...] oraz [...] , nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Skarżącej za ostatnie trzy miesiące (mimo prowadzonej z nich egzekucji), wskazania źródeł finasowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Ich dochody stanowią zasiłek chorobowy w wysokości 1.200 zł i alimenty w wysokości 300 zł. Zaznaczyła, że wszystkie rachunki są wystawione na jej ojca. W kosztach utrzymania domu pomagają jej rodzice i brat. Zwróciła uwagę, że nie są to określone kwoty miesięczne, tylko dobrowolna pomoc zarówno finansowa jak i w postaci żywności pochodzącej z gospodarstwa rolnego. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że nie zamieszkuje z A. C. , z którym od 2010 r. jest rozwiedziona. Jako miesięczne wydatki na dom wykazała: energia elektryczna 270 zł, woda 56 zł, ogrzewanie w sezonie zimowym 333 zł, odpady 21 zł. Skarżąca wskazała również, że nieruchomość w N. stanowi własność jej brata, przy ul. [...] – rodziców, a przy ul. [...] – byłego męża. Do pisma załączyła wyciągi z rachunków bankowych. Jednocześnie wyjaśniła, że rachunki te są zajęte i nie ma na nich obrotów. Zajęte środki oszacowała na kwotę 68.329,89 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 września 2014 r. przyznał Skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł oraz odmówił w pozostałym zakresie przyznania prawa pomocy. Skarżąca sprzeciwem z dnia 6 września 2014 r., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości, zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na dowolnej, sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego ocenie dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej poprzez ustalenie, że jest ona w stanie ponieść koszty wpisu od skargi w kwocie 1.000 zł bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. W jej ocenie przy prawidłowej ocenie tych dokumentów Sąd winien ustalić, iż nie jest ona w stanie ponieść tych kosztów, z uwagi na fakt, iż dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jaki osiągnęła do czerwca 2014 r. był na tyle niski, że na chwilę obecną prowadzenie tej działalności stało się nieopłacalne co doprowadziło do złożenia wniosku o zaprzestanie jej prowadzenia. W związku z powyższym Skarżąca zaznaczyła, że w chwili obecnej nie posiada żadnego źródła utrzymania, poszukuje pracy, a na jej utrzymaniu pozostaje małoletni syn. W dalszej części uzasadnienia Skarżąca podniosła, że nie miała możliwości gromadzenia środków na ewentualne pokrycie kosztów związanych ze sporem z organem podatkowym z uwagi na zajęte na poczet prowadzonych egzekucji komorniczych konta bankowe. Zwracając uwagę na prowadzoną egzekucję komorniczą z nieruchomości podniosła, że wierzyciel nie posiadał innego majątku z jakiego mógłby się zaspokoić. W związku z powyższym za niemożliwe uznała czynienie oszczędności i takiego planowania wydatków by móc zgromadzić środki na ewentualne opłaty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 74.720 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącej oraz jej zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi, gdyż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącą wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z uczącym się [...] -letnim synem. Dochód rodziny stanowi zasiłek chorobowy Skarżącej (od marca 2014 r.) w wysokości 1.200 zł netto miesięcznie oraz alimenty jej syna w wysokości 300 zł. Ponadto Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, z tytułu której za I półrocze 2014 r. uzyskała przychód w wysokości 14.902,44 zł (strata z działalności 3.994,34 zł). Skarżąca korzysta również ze wsparcia rzeczowego oraz finansowego rodziców i brata. Mając na uwadze, że rachunki bankowe Skarżącej zostały zablokowane, w związku z toczącym się przeciwko niej postępowaniem karnym, a znajdujące się na nich środki zajęte oraz fakt, że wraz z byłym mężem spłaca raty kredytu/pożyczki bankowej w wysokości 1.063,99 zł miesięcznie uznać należało, że obecna sytuacja finansowa Skarżącej uniemożliwia poniesienie kosztu sądowego w postaci wpisu sądowego w kwocie 74.720 zł. Przechodząc natomiast do oceny danych zawartych we wniosku oraz informacji nadesłanych do akt sprawy uznać należy, że Skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja finansowa dawała podstawy do zwolnienia z ponoszenia kosztów sądowych w całości. Podkreślenia wymaga, że otrzymywany przez Skarżącą zasiłek oraz alimenty syna, w łącznej wysokości 1.500 zł, pokrywają ich podstawowe wydatki. Zwrócić należy także uwagę, że wydatki na utrzymanie domu określone na kwotę od ok. 350 zł do ok. 700 zł (w sezonie grzewczym) oraz wysokość innych wydatków jakie zapewne Skarżąca ponosi pomimo ich niewskazania, nie przewyższają dochodów rodziny. Tym samym należy stwierdzić, że pozostała kwota pozwala na zaspokojenie również innych podstawowych wydatków mając jednocześnie na uwadze fakt, że Skarżąca korzysta również z pomocy rodziny. Nie należy również pominąć faktu prowadzenia przez Skarżącą działalności gospodarczej do chwili złożenia wniosku o zaprzestanie jej prowadzenia. Podkreślenia wymaga, że w 2013 r. Skarżąca z tego tytułu uzyskała przychód w wysokości 942.018,82 zł. Natomiast za pierwsze półrocze 2014 r. uzyskała przychód jedynie w wysokości 14.902,44 zł (strata za ten okres wyniosła 3.994,34 zł). Nie mniej jednak, o ile od stycznia do marca Skarżąca nie uzyskała żadnych przychodów, a jedynie ponosiła koszty, o tyle już w okresie od kwietnia od czerwca 2014 r. jej przychód wyniósł odpowiednio: 5.000 zł, 3.902,44 zł, 6.000 zł. W ocenie Sądu pomimo złożenia przez Skarżącą wniosku o zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie bez znaczenia pozostaje fakt jakim mieniem i środkami dysponowała ona wcześniej i jak nimi rozporządzała. Skarżąca wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem powinna, w świetle poglądów prezentowanych w judykaturze wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienia NSA z 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/2004, i z 25 lutego 2011r. sygn. akt I FZ 27/11, cbois.nsa.gov.pl). Zwrócić ponadto należy uwagę, że Skarżąca pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest, z jednej strony, brak środków, na którym wyłącznie koncentruje się Skarżąca oraz, z drugiej strony, wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, w sposób obiektywny nie była w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych, co z kolei Skarżąca pozostawia poza zakresem swojej uwagi. Biorąc powyższe pod uwagę, po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz złożonej przez nią informacji dotyczącej jej sytuacji finansowej Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie Skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł. Zdaniem Sądu uiszczenie wpisu sądowego w tej wysokości spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy i wydanie wyroku, rozstrzygającego spór, co do istoty. Zrealizowane zostanie również prawo do sądu, określone w przepisie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Sądu przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu w całości nie jest zasadne, gdyż przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.