III SA/Wa 2179/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2009 r. i 2010 r. postanawia: - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad 2.000 zł (dwa tysiące złotych), - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. T.C. (dalej zwany "Skarżącym") wraz ze skargą z dnia 4 czerwca 2014 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, argumentując, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu. Powyższe uzasadnił nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji podatkowej oraz zablokowaniem kont bankowych. Ponadto zaznaczył, że na jego utrzymaniu pozostaje [...] córka. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie z dnia 28 lipca 2014 r. do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej i majątkowej złożył wymagany wniosek, w którym oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Podkreślił, że mieszkają w domu jego ojca. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący zatrudniony jest w T. Sp. z o.o. z wynagrodzeniem 2.159,81 zł. Z działalności gospodarczej za okres od stycznia do czerwca 2014 r. uzyskał dochód w wysokości 5.771,95 zł. Skarżący oświadczył również, że posiada kredyt przeterminowany w wysokości 27.188,94 zł. Wskazał również, że jest współwłaścicielem ½ nieruchomości o pow. 0,08 ha. Do wniosku załączył: kopie faktur za media, zaświadczenie o posiadaniu przez żonę statusu osoby bezrobotnej, zaświadczenie o swoim zatrudnieniu i wynagrodzeniu, posumowanie księgi przychodów i rozchodów za I półrocze 2014 r., zeznanie PIT-36 za 2013 r., postanowienie z [...] czerwca 2011 r. o zabezpieczeniu majątkowym, decyzję z [...] lipca 2014 r. [...] S.A. o wszczęciu procedury windykacyjnej dotyczącej przeterminowanych zobowiązań w wysokości 27.188,94 zł, fakturę dotycząca spłaty raty leasingowej z 10 sierpnia 2014 r. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentach, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, został on wezwany do: wskazania z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (rodzice, żona, dziecko, dziadkowie) oraz nadesłania zeznań podatkowych tych osób za 2013 r. oraz udokumentowania ich aktualnych dochodów, wskazania, jakie konkretnie miesięczne wydatki na utrzymanie ponosi i kto oprócz niego i w jakiej wysokości partycypuje w tych wydatkach (na nadesłanych fakturach jako odbiorca figuruje m.in. K. i A. C. ), nadesłania wyciągów ze wszystkich jego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące (mimo prowadzonej z nich egzekucji), przedstawiania czytelnego zestawienia miesięcznych dochodów i niezbędnych wydatków jego rodziny, wskazania źródeł finasowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie oświadczył, że zamieszkuje wraz z żoną i córką w domu stanowiącym własność jego ojca. Zaznaczył, że jego żona nie pracuje i w 2013 r. nie osiągnęła żadnego dochodu, a rachunki za media wystawiane są na jego ojca lub oboje rodziców, bowiem w tym zakresie nie były zmieniane umowy. Pokreślił, iż sam ponosi koszty utrzymania domu. Jego rodzina korzysta ze wsparcia rodziców żony, którzy prowadzą gospodarstwo rolne. Miesięczne koszty utrzymania rodziny przedstawił następująco: gaz 50 zł, woda i ścieki 160 zł, energia elektryczna 170 zł, w sezonie zimowym opał 400 zł, telefon 60 zł, odpady komunalne 21 zł, wyżywienie 600 zł, ubrania 300 zł, chemia i kosmetyki 100 zł, potrzeby związane z rozwojem dziecka 100 zł. Do pisma załączył m.in. wyciągi z rachunku bankowego oraz kopie faktur za media Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 września 2014 r. przyznał Skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie go od wpisu od skargi ponad kwotę 2.000 zł oraz odmówił w pozostałym zakresie przyznania prawa pomocy. Skarżący sprzeciwem z dnia 6 września 2014 r., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości, zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na dowolnej, sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego ocenie dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej poprzez ustalenie, że jest on w stanie ponieść koszty wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. W jego ocenie przy prawidłowej ocenie tych dokumentów Sąd winien ustalić, iż nie jest ona w stanie ponieść tych kosztów, z uwagi na fakt, iż oprócz wynagrodzenia za pracę, dodatkowy dochód z prowadzonej działalności gospodarczej kształtujący się na poziomie około 1.000 zł, to jednak ciążące na nim długi oraz zabezpieczenia majątkowe (blokada kont bankowych) powodują, że nie jest on w stanie ponieść kosztów w wysokości 2.000 zł, bowiem na jego utrzymaniu pozostają niepracująca żona i córka. W dalszej części uzasadnienia Skarżący podniósł, że osiągany przez Niego dochód z działalności gospodarczej nie jest dochodem, który pozwala czynić oszczędności. Zwrócił także uwagę, że wobec niego wszczęta została procedura windykacyjna w banku. Ponadto wskazując na przychód z prowadzonej działalności gospodarczej za pierwsze półrocze 2014 r. w wysokości 12.000 zł podniósł, że w kwocie tej zawarte są przede wszystkim opłaty za towar, lokal i inne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 43.727 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu sytuacja finansowa Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi, gdyż wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą żoną oraz [...] córką. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę Skarżącego w wysokości 2.159,81 zł netto miesięcznie oraz dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, z tytułu której za I półrocze 2014 r. uzyskał przychód w wysokości 76.814,02 zł (dochód 5.771,95 zł). Rodzina Skarżącego korzysta również ze wsparcia rzeczowego (żywność z gospodarstwa rolnego) oraz finansowego (wynagrodzenie pełnomocnika) rodziców żony. Mając na uwadze, że rachunki bankowe Skarżącego zostały zablokowane, w związku z toczącym się przeciwko niemu postępowaniem karnym, a znajdujące się na nich środki zajęte oraz fakt, że Skarżący jest zadłużony w banku uznać należało, że obecna sytuacja finansowa Skarżącego uniemożliwia poniesienie kosztu sądowego w postaci wpisu sądowego w kwocie 43.727 zł. Przechodząc natomiast do oceny danych zawartych we wniosku oraz informacji nadesłanych do akt sprawy uznać należy, że Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa dawała podstawy do zwolnienia z ponoszenia kosztów sądowych w całości. Podkreślenia wymaga, że wydatki rodziny Skarżącego oscylujące w granicach 1.600 – 2000 zł znajdują pokrycie w otrzymywanym przez Skarżącego wynagrodzeniu ze stosunku pracy. Zwrócić należy także uwagę, że Skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą z tytułu której uzyskał za pierwsze półrocze 2014 r. dochód w wysokości 5.771,95 zł. Pomimo tego, że za okres od stycznia do czerwca 2014 r. dochód z działalności wyniósł niespełna 6 tys. zł, o tyle przychód za ten okres wyniósł już ponad 76 tys. zł. Istotny w sprawie jest również przychód uzyskany z działalności gospodarczej za 2013 r., który wyniósł 596.698,60 zł. Podkreślenia przy tym wymaga, że Skarżący prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że skoro Skarżący ciągle uzyskuje przychody z działalności gospodarczej, a tym samym wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem powinien, w świetle poglądów prezentowanych w judykaturze wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienia NSA z 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/2004, i z 25 lutego 2011r. sygn. akt I FZ 27/11, cbois.nsa.gov.pl). Biorąc powyższe pod uwagę, po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz złożonej przez niego informacji dotyczącej jego sytuacji finansowej Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 2.000 zł, gdyż różnica między dochodami (przychodami), a niezbędnymi wydatkami rodziny Skarżącego, wskazuje na możliwość częściowego partycypowania w kosztach wszczętego postępowania. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że wysokość wpisu, którą Skarżący obowiązany będzie uiścić, jest zbliżona do wysokości spłaconych już przez Skarżącego rat leasingowych (ostatnia płatność 10 sierpnia 2014 r w wysokości 2.286,27 zł) . Zdaniem Sądu uiszczenie wpisu sądowego w tej wysokości spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy i wydanie wyroku, rozstrzygającego spór, co do istoty. Zrealizowane zostanie również prawo do sądu, określone w przepisie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.