III SA/Wa 2205/17

Dnia 23 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.S. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 13 września 2017r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego decyzjami ostatecznymi w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2006 r. i 2007 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. J.S. (zwany dalej "Skarżącym", "Stroną") złożył skargę na decyzję Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego decyzjami ostatecznymi w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2006 r. i 2007 r. W przedmiotowej skardze Skarżący zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W wykonaniu wezwania Starszego Referendarza Sądowego m.in. o przesłanie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Strony i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz żony, wskazania dochodów osiągniętych przez Stronę oraz osoby z którymi zamieszkuje w 2016 r. i 2017 r., oznaczenia źródeł utrzymania w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także wskazania i udokumentowania innych okoliczności, z których może wynikać konieczność przyznania prawa pomocy, Skarżący przedstawił wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, umowę o wyłączenie wspólności ustawowej małżeńskiej, zeznania podatkowe za 2016 r., szpitalną kartę informacyjną, zaświadczenie lekarskie oraz orzeczenie komisji lekarskiej ZUS. Postanowieniem z dnia 13 września 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarzucił w nim błędną ocenę stanu faktycznego, przedstawił ponadto poprawiony wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2016 r. o przyznaniu Skarżącemu emerytury. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, mająca na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji przedłożonych przez Skarżącego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, źródłem dochodu dla obojga jest emerytura , łącznie w wysokości 3.316,90 zł. Po stronie wydatków Skarżący zadeklarował początkowo kwotę 4.000 zł, natomiast na formularzu o przyznanie prawa pomocy złożonym razem ze sprzeciwem uzupełnił wysokość wydatków o kwotę 7.000 zł, jako koszt węgla do ogrzewania domu na zimę. Skarżący przedłożył również dokumentację medyczną oraz ubezpieczeniową, potwierdzający jego niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz wysoki stopień inwalidztwa. W ocenie Sądu opisana przez Skarżącego sytuacja majątkowa i osobista nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Podkreślić należy, na co zwrócono uwagę także w zaskarżonym postanowieniu, że istotne z punktu widzenia prowadzenia postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy jest użyte w art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać", które oznacza: dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11,). Zdaniem Sądu wyjaśnienia Skarżącego co do swojego stanu majątkowego, zawarte zarówno w odpowiedzi na wezwanie Referendarza, jak i w sprzeciwie, mają charakter ogólnikowy, niepozwalający na weryfikację wysokości wydatków ponoszonych przez Skarżącego, jak również na ocenę możliwości płatniczych członków jego rodziny. Wskazać bowiem należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa decyduje dopiero uznanie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny (tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 979/10). W związku z powyższym, w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów samego wnioskodawcy, lecz uwzględnienia wymaga całokształt jego sytuacji osobistej i majątkowej, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Skarżący nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących jego sytuacji materialnej. Przedstawione informacje są niepełne i niespójne, zadeklarowane wydatki przewyższają dochody gospodarstwa domowego Skarżącego. Brak jest informacji o posiadanych przez Stronę rachunkach bankowych, dochodach osiąganych przez domowników za lata 2016 i 2017, szczegółowej kalkulacji ponoszonych wydatków, wskazania innych okoliczności, które warunkują konieczność przyznania prawa pomocy. Odnosząc się z kolei do rozdzielności majątkowej Skarżącego, nie jest to okoliczność wpływająca w jakikolwiek sposób na udzielenie prawa pomocy. Podkreślić należy, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przedstawienie informacji w tym zakresie i dowodów na ich poparcie obciąża zatem samego Skarżącego. Sąd rozpoznając sprzeciw i orzekając jako Sąd II instancji bierze pod uwagę aktualną sytuację osobistą i majątkową Skarżącego, nie jest jednak obowiązany wzywać Skarżącego do udzielenia dalszych informacji i wyjaśniania kwestii budzących wątpliwości. Powyższe wynika tym bardziej z faktu, iż Skarżący był wzywany przez Referendarza Sądowego do wyczerpującego przedstawienia i udokumentowania swojej sytuacji finansowej i osobistej, a ponadto w zaskarżonym postanowieniu zwrócono uwagę na niejasności wynikające z oświadczeń Skarżącego. Pomimo tego Skarżący nie wyjaśnił ich dostatecznie w sprzeciwie. Tym samym nie sposób uznać, że Skarżący przedstawił w sposób przekonujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd podziela ponadto stanowisko Starszego Referendarza Sądowego, że wpis sądowy w wysokości 200 zł nie powinien przekraczać możliwości finansowych Skarżącego, który wraz z żoną uzyskuje miesięczne dochody w wysokości 3.316 zł. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.