III SA/Wa 2214/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący P. W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej spowodowanej długotrwałym zwolnieniem lekarskim (choroba kolana). W efekcie Skarżący nie ma możliwości wykonywania zawodu, co skutkuje brakiem dochodów i zaległościami płatniczymi. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi, na które płaci alimenty (3.500 zł). Podał, iż posiada papiery wartościowe na kwotę ok. 600.000 zł, które są zajęte i niemożliwe do sprzedania. Do majątku zaliczył także obciążony zastawem samochód o wartości ok. 10.000 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący nadesłał m. in. zeznania podatkowe, wyciągi bankowe oraz dokumentację kredytową. Wyjaśnił, że nie korzysta z pomocy społecznej. Wśród wydatków wymienił zakup żywności i artykułów higienicznych (ok. 600 zł) oraz leków (ok. 250 zł). Dodał, iż mieszka w mieszkaniu matki, wobec czego nie płaci czynszu, zaś wydatki na gaz, energię elektryczną i wodę wynoszą ok. 300 zł, przy czym czasami ponosi je matka. Postanowieniem z 3 stycznia 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zauważył mianowicie, że wbrew twierdzeniom Skarżącego uzyskuje on dochody, z których ma możliwość opłacenia należnych w sprawie kosztów sądowych. Nie zmienia tego fakt ponoszenia wysokich opłat i wydatków. Od postanowienia tego Skarżący wniósł sprzeciw. Podniósł, iż zaciągnięte zobowiązania, kredyty oraz pozostałe wydatki powodują, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Powołał się przy tym na problemy zdrowotne, uniemożliwiające mu pracę w większym wymiarze niż dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 maja 2015 r. (II FZ 428/15) wprowadzono ją do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do Sądu tym osobom, które, ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed Sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem Sądu rację ma referendarz sądowy, iż wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Przedstawione dokumenty wykluczają bowiem Skarżącego z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Wynika z nich mianowicie, że źródłem utrzymania Skarżącego jest praktyka lekarska w zakresie chirurgii, w ramach której – jak sam wyjaśnił – świadczy usługi lekarskie na rzecz oddziałów i poradni chirurgicznych, Sądu Okręgowego w W., czy Biura Rzecznika Praw Pacjenta. Poziom osiąganych z tego tytułu dochodów obrazują przedłożone faktury i wyciągi bankowe. I tak w okresie od 13 czerwca do 12 września 2017 r. jeden z rachunków bankowych Skarżącego zasiliły przelewy na łączną kwotę 34.207,77 zł, a ich nadawcami byli: Biuro Rzecznika Praw Pacjenta, Powiatowe Centrum Zdrowia w O. i Sąd Okręgowy w W. Dodatkowo z nadesłanych dokumentów wynika, że w lipcu i sierpniu 2017 r. Skarżący wystawił na rzecz Szpitala Powiatowego w P. dwie faktury opiewające na łączną kwotę 32.857 zł. Trafne jest zatem stanowisko referendarza sądowego, iż z uzyskiwanych dochodów Skarżący ma możliwość uiszczenia należnych w sprawie kosztów sądowych, do których na obecnym etapie zalicza się wpis od zażalenia w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi w kwocie 500 zł w związku ze złożonym wnioskiem o przywrócenie terminu do jego uiszczenia. W świetle powyższych danych trudno bowiem Skarżącego uznać za osobę funkcjonującą na poziomie minimum socjalnego, a do takich właśnie osób – jak zaznaczono na wstępie – skierowana jest instytucja prawa pomocy. Co prawda Skarżący zastrzegł, iż ponosi znaczne wydatki, w tym związane z zaciągniętymi zobowiązaniami, niemniej okoliczność ta nie może sama w sobie przesądzać o zwolnieniu go z kosztów sądowych. Istotnie na ujawnionej przez Skarżącego liście wydatków obok alimentów na rzecz dzieci (3.500 zł), kosztów zakupu żywności i artykułów higienicznych (ok. 600 zł), leków (ok. 250 zł), opłat za gaz, energię elektryczną i wodę (ok. 300 zł) znalazły się również raty kredytów. Brak jest jednak podstaw by wydatki te traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Tym samym dawanie pierwszeństwa należnościom o charakterze prywatnoprawnym nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania niniejszego postępowania na Skarb Państwa, a w rezultacie na innych współobywateli (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a., Sąd postanowił utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.