III SA/Wa 2274/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący st. referendarz sądowy Anna Zaorska (spr.), , , Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lutego do grudnia 2008 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżący – T. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W 2012 r. zawiesił działalność gospodarcza, którą ostatecznie zakończył w 2014 r. Obecnie skarżący jest osobą bezrobotną. Nie uzyskuje dochodów. Nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb życiowych. Nie posiada nieruchomości. Wszystkie posiadane przez niego rachunki bankowe zostały zblokowane, a środki zajęte. Skarżący korzysta z pomocy mieszkaniowo-żywieniowej swoich przyjaciół i znajomych. Skarżący wskazał ponadto, że nie stać go na ustanowienie pełnomocnika, a sprawa jest zawiła i wymaga wiedzy prawniczej. Do wniosku skarżący załączył decyzję Prezydenta W. o uznaniu go za osobę bezrobotną i odmowie przyznania zasiłku. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), skarżący został wezwany do: wskazania od kiedy pozostaje bez jakichkolwiek dochodów, wskazania jakie okoliczności uniemożliwiają skarżącemu podjęcie zatrudnienia, przedstawienia miesięcznych niezbędnych wydatków skarżącego (w tym na wyżywienie, utrzymanie domu, opłaty za media, leczenie i inne niezbędne) wraz ze wskazaniem źródła pokrycia tych wydatków (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków), w tym wskazania osób, które utrzymują skarżącego (od jak dawna i w jakiej formie udzielają pomocy, wyjaśnienia czy osoby te zamieszkują razem ze skarżącym), ponadto, jeżeli osoby które utrzymują skarżącego prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe, należy przedstawić sytuację finansową tych osób, nadesłania zeznania podatkowego za 2016 r., nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, nawet jeśli brak na nich środków. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że źródło dochodu utracił w 2012 r. wraz zawieszeniem działalności gospodarczej. Od 2013 r. jest zrejestrowany jako osoba bezrobotna. Podejmuje bezskutecznie próby znalezienia pracy. Odnośnie sytuacji finansowej skarżący wyjaśnił, że "balansuje na krawędzi ubóstwa". Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Korzysta z dobroczynności rodziny i przyjaciół. Nie może wskazać nikogo z kim pozostawałby w gospodarstwie. Nie może również oszacować miesięcznych kosztów utrzymania, ponieważ fizycznie ich nie ponosi, z uwagi na brak środków finansowych. Koszty wyżywienia pokrywane są sporadycznie przez rodzinę i przyjaciół, którzy też "ledwie wiążą koniec z końcem" i robią to w miarę swoich skromnych możliwości od 2013 r. Osoby udzielające pomocy skarżącemu pragną pozostać anonimowe. Skarżący wyjaśnił ponadto, że koszty mieszkania i mediów pokrywa jego była żona, z którą zamieszkuje. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych. Wszystkie rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte. Skarżący poprosił o zrozumienie jego skomplikowanej sytuacji i zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Do pisma skarżący załączył postanowienie z 5 sierpnia 2017 r. w wpisaniu go do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, zaświadczenie o terminie wizyty w urzędzie pracy, oświadczenie K.W., że skarżący nie ponosi kosztów opłat czynszowych i za media, a wszystkie te koszty opłaca ona ze środków własnych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego, w przedmiotowym postępowaniu skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Na wstępie wskazać należy, że referendarzowi sądowemu znany jest fakt przyznania Skarżącemu prawa pomocy w sprawie III SA/Wa 244/14. W żadnym jednak razie nie może to skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowania, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby referendarz sądowy rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał w oparciu o stanowisko wyrażone bądź to w innej sprawie tej samej osoby, bądź to na wcześniejszym etapie postępowania. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2013 r., II FZ 1031/12). Przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w innej sprawie, nie mogło więc mieć waloru rozstrzygającego. Pierwszeństwo ma bowiem wnikliwa analiza złożonych oświadczeń i dokumentów, dokonana przy poszanowaniu zasady racjonalnego myślenia i wymogów doświadczenia życiowego. Referendarz sądowy zauważa, że skarżący koncentruje swoje wywody na takich okolicznościach jak brak jakichkolwiek źródeł utrzymania, egzystowanie dzięki pomocy rodziny i przyjaciół, brak majątku, zajęcie rachunków bankowych. W wywodach tych brakuje natomiast konkretów, w szczególności zaś dokumentów potwierdzających te okoliczności. I tak z jednej strony skarżący twierdzi, że korzysta z pomocy mieszkaniowo-żywnościowej wielu osób, z drugiej strony nic na temat tej pomocy nie wiadomo. Wezwany do wskazania i udokumentowania danych tych osób oświadczył, że pragną one pozostać anonimowe. Uniemożliwił tym samym zweryfikowanie składanych w tym zakresie wyjaśnień. Poza jego oświadczeniem nie ma bowiem dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. Zwłaszcza, że stan taki ma się utrzymywać już od sierpnia 2012 r., a zatem wspomniana pomoc przybiera charakter permanentny. W ocenie referendarza sądowego wysoce nieprawdopodobne jest, aby przez tak długi okres czasu skarżący korzystał jedynie ze środków pozyskanych od osób spokrewnionych i zaprzyjaźnionych (na wyżywienie, odzież, środki czystości, leki itp.). Nie sposób również nie zauważyć, że skala prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej była znaczna. Przykładowo w 2008 r. sprzedaż sięgała wielomilionowych kwot. Na podobnym poziomie kształtowały się zakupy. Jeszcze w 2012 r. przychody wyniosły 80.305,02 zł, zaś koszty ich uzyskania 81.517,88 zł. (zob. dokumenty złożone do sprawy III SA/Wa 2244/14). O rozmiarach prowadzonej działalności gospodarczej i szerokich kontaktach biznesowych świadczą także akta niniejszej sprawy. Zakres świadczonych usług oraz fakt wysokiego za nie wynagradzania sugeruje, że skarżący posiada szczególne kwalifikacje oraz bogate doświadczenie zawodowe. Stąd też dość niewiarygodnie brzmią jego twierdzenia o pozostawaniu od ponad 5 lat bez pracy i egzystowaniu, dzięki pomocy osób spokrewnionych i zaprzyjaźnionych. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych okoliczności, z których wynikałoby, że opisane wyżej umiejętności bezpowrotnie utracił. W ocenie referendarza sądowego nieprzekonujące są również twierdzenia skarżącego o nieprowadzeniu z byłą żoną – mimo wspólnego zamieszkiwania – wspólnego gospodarstwa domowego. Wydaje się bowiem wysoce nieprawdopodobne, aby po rozwodzie była żona w istotnej części (czynsz, opłaty za media) utrzymywała byłego męża, a z drugiej strony, żeby oddzielnie prowadzali gospodarstwa tj. żywili się, kupowali środki czystości itp. Ponadto, jak wynika z pisma skarżącego z 7 sierpnia 2017 r., ze skarżącym i jego byłą żoną zamieszkuje również ich syn. Skarżący natomiast nie wskazał syna jako osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nie wiadomo więc, czy jest to osoba dorosła, czy zarobkuje, czy posiada majątek. Skarżący obwiązany był przedstawić sytuację finansową osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Odnosząc się do powyższego, referendarz sądowy zauważa, iż nie kwestionuje tego, że być może sytuacja finansowa skarżącego jest skomplikowana, chociażby z uwagi na fakt wpisania go do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Być może, skarżący rzeczywiście nie dysponuje środkami na wpis sądowe i wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Niemniej jednak, ewentualny brak środków w takiej wysokości, nie oznacza automatycznie, że skarżący (samodzielnie lub z pomocą osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) w ogóle nie może ponieść żadnych, chociażby symbolicznych kosztów sądowych. Przy czym, aby dokonać oceny, na jakim ewentualnie poziomie skarżący mógłby partycypować w kosztach wszczętego postępowania, referendarz sądowy musi dysponować rzetelnymi i spójnymi oświadczaniami i dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej skarżącego, czego w sprawie zabrakło. Oceniając całość oświadczeń i wyjaśnień skarżącego, referendarz sądowy stoi na stanowisku, że skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Z kolei w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie całości ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącego na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. Dodatkowo referendarz sądowy wskazuje, iż niezasadne są obawy, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika skarżący nie będzie w stanie prawidłowo bronić swoich racji w toczącym się postępowaniu. Z uwagi bowiem na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013 r., II FZ 570/13). W konsekwencji uznać zatem należy, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.