III SA/Wa 2277/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec i sierpień 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca J.F. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych z tytułu wniesionej skargi kasacyjnej. Oświadczyła, że na skutek działań organów podatkowych nie prowadzi już działalności gospodarczej. Obecnie uzyskuje dochody w kwocie [...] zł. Samotnie wychowuje córkę. Ojciec dziecka przekazuje na utrzymanie córki 500 zł. Skarżąca wraz z córką zamieszkuje u siostry. Siostra pomaga Skarżącej i jej córce. Natomiast brat jest [...] uzyskującym niskie dochody. Rodzice Skarżącej zamieszkujący w małej miejscowości są niezamożni i utrzymują się z emerytur (matka [...] zł, ojciec [...] zł). Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką oraz że nie posiada żadnego majątku. Posiada jedynie oszczędności w kwocie 500 zł. Skarżąca uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] zł netto oraz alimenty na córkę 500 zł. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że nie ma żadnych obciążeń. Koszty reprezentującego ją doradcy podatkowego zamierza pokryć z nadpłaty podatku. Skarżąca przedłożyła m. in. dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, umowę o pracę, zaświadczenie o zarobkach, wyciągi bankowe, zeznania podatkowe. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie składała zeznania podatkowego za 2017 r., gdyż do kwietnia 2018 r. była na bezpłatnym urlopie wychowawczym. Oświadczyła, że uzyskuje dochód w wysokości 1/3 najniższego wynagrodzenia. Wszystkie jej rachunki bankowe zostały zamknięte lub zablokowane. Obecnie oszczędności wynoszą 600 zł. Podała wysokość ponoszonych kosztów, wśród których wymieniła: wyżywienie (650 zł), odzież (150 zł), transport (80 zł), leczenie (200 zł). Skarżąca wskazała, że postępowania egzekucyjne są w toku. Nie otrzymuje świadczenia 500+. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed Sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą trudną sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2015 r., I FZ 488/14). Z tego też względu osoby znajdujące się w takiej właśnie sytuacji mają prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 P.p.s.a.) lub w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej postanowieniu poprzez "wykazanie" należy rozumieć swoiste przekonanie Sądu co do zasadności przyznania prawa pomocy, objawiające się w szczególności przedstawieniem np. dokumentów, oświadczeń pozwalających Sądowi na pełny wgląd w sytuację majątkową osoby wnioskującej, która następnie poddana zostaje weryfikacji, celem zbadania, czy występują przesłanki konieczne do przyznania tego prawa. Tymczasem w niniejszej sprawie referendarz sądowy powziął wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń Skarżącej. Gdyby bowiem oświadczenia te uznać za rzetelne, to należałoby stwierdzić, iż przez okres prawie dwóch lat była ona w stanie utrzymać siebie i małoletnią córkę za kwotę 500 zł (tyle bowiem przekazuje ojciec dziecka na jego wychowanie). Z nadesłanych materiałów wynika bowiem, że od czerwca 2016 r. do kwietnia 2018 r. Skarżąca przebywała na bezpłatnym urlopie wychowawczym i nie uzyskała w tym okresie żadnych (poza wspomnianymi alimentami) dochodów. Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca nie zdołała wykazać, że kwota 500 zł wystarczała na zaspokojenie bieżących wydatków dwuosobowej rodziny takich choćby jak wyżywienie, odzież, leczenie i jednocześnie pozwalała jej funkcjonować bez konieczności zaciągania jakichkolwiek pożyczek, czy korzystania z pomocy społecznej. Przeczy temu doświadczenie życiowe i logiczne rozumowanie. Tym bardziej, że z kwoty 500 zł Skarżąca była jeszcze w stanie poczynić oszczędności na poziomie kilkuset złotych. Powyższe świadczy o niepełnym przedstawieniu przez Skarżącą informacji na temat swojej sytuacji finansowej. Zwłaszcza, że wydatki na transport, zakup żywności, odzieży, i leków określiła ona na kwotę 1.080 zł. Za nieprawdopodobne należało też uznać oświadczenie Skarżącej o opłaceniu fachowego pełnomocnika dopiero po zwróceniu jej nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Trudno bowiem uwierzyć, by pełnomocnik ten – od kilku już lat - działał w niniejszej sprawie bez wynagrodzenia. Tym bardziej, że spodziewany zwrot nadpłaty, z którego wynagrodzenie to ma być sfinansowane, jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Jak bowiem wynika z pisma z 2 czerwca 2016 r., na które powołuje się Skarżąca, zasadność tego zwrotu poddano w wątpliwość, a to z uwagi na niezłożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty i niedostarczenie dokumentów umożliwiających zweryfikowanie poprawności korekty. W efekcie korektę tę uznano za nieskuteczną. Nie sposób też nie zauważyć, iż Skarżąca nadal figuruje jako wspólnik spółki R. sp. z o.o., w której to spółce posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Podkreśla się również, że od strony można oczekiwać, iż będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2012 r., II GZ 478/12). Z tych względów uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Jednocześnie referendarz sądowy ma świadomość, że Skarżąca uzyskała na wcześniejszym etapie znaczącą pomoc od państwa w postaci zwolnienia z kwoty 92.530 zł. Na mocy postanowienia z 9 listopada 2016 r. zwolniono ją mianowicie od należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł. W żadnym jednak razie rozstrzygnięcie to nie może skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kolejnych kosztów związanych z niniejszą sprawą. Rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia procesowego w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może bowiem zapaść jedynie na podstawie klarownie i zgodnie z prawdą przedstawionego przez nią oraz wewnętrznie spójnego stanu faktycznego. Sytuacja, w której występują braki czy też niejasności (co wykazano wyżej) pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie prowadzić musi do odmowy przyznania prawa pomocy. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.