III SA/Wa 2286/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący P. H. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że obecnie jedynym źródłem dochodów jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.680 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Powołał się na liczne zajęcia komornicze spowodowane likwidacją spółki, z której wyprowadzono majątek. Skarżący wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada rachunku bankowego. Środki uzyskane ze sprzedaży działek zostały zainwestowane w spółkę, która obecnie jest w likwidacji. Skarżący przedstawił odcinki płacowe, dokumenty w sprawie zajęć komorniczych, dokumenty obrazujące wydatki. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona bowiem została jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. Owo wykazanie polega na przedstawieniu w sposób przekonujący, że poniesienie kosztów postępowania nie jest możliwe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 marca 2014 r. (sygn. akt I FZ 70/14) treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy przejawiającej się głównie w dostarczeniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek takiej współpracy z Sądem nakłada na stronę przepis art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie brak jest takiego właśnie kompletnego obrazu sytuacji majątkowej Skarżącego. Przede wszystkim niewyjaśniony został jego stan rodzinny. Otóż referendarzowi sądowemu znany jest z urzędu fakt pozostawania Skarżącego w związku małżeńskim i posiadania trójki dzieci. Taką informację podał on mianowicie w swoim sprzeciwie z 30 kwietnia 2014 r. złożonym w sprawie III SA/Wa 852/14. Fakt ten przemilczał natomiast w niniejszej sprawie. Tymczasem bez poznania dochodów i wydatków obojga małżonków nie jest możliwa miarodajna ocena spełnienia przez Skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Bez tych danych nie można bowiem zweryfikować jego rzeczywistych możliwości finansowych. Oceny tej nie zmienia sygnalizowany przez Skarżącego (we wspomnianym sprzeciwie) fakt pozostawania z małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. W świetle tego przepisu małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA z: 22 stycznia 2013 r., II FZ 5/13; 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; 28 stycznia 2014 r., I FZ 11/14). Wątpliwości referendarza sądowego budzi także fakt niskiego – w stosunku do zajmowanego stanowiska - wynagradzania Skarżącego. Pełni on mianowicie funkcję prezesa zarządu spółki P. sp. z o.o., w której jest zatrudniony. Trudno uwierzyć by z tego tytułu uzyskiwał jedynie 1.680 zł brutto, tj. tyle ile wynosi miesięcznie kwota wolna od potrąceń komorniczych. Z tych względów uznać należało, że Skarżący nie wykazał, iż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.