III SA/Wa 2307/13
WyrokWSA w Warszawie2013-11-21
Skład orzekający: Waldemar Śledzik, Małgorzata Długosz-Szyjko, Jolanta Sokołowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2003, wydana na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, może utrzymać się w obrocie prawnym po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tego przepisu z Konstytucją?Ratio decidendi
Decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2003, wydana na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlega uchyleniu, ponieważ przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu stanowiącego materialnoprawną podstawę wydania decyzji administracyjnej, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 8 O.p., stanowi podstawę do wznowienia postępowania i uchylenia decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia przez organy podatkowe zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2003, z tytułu dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Organ pierwszej instancji ustalił podatek w kwocie 148.136 zł, a decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Stwierdzono, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Zasądzono od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz J. B. kwotę 5.617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2013 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz J. B. kwotę 5.617 zł (słownie: pięć tysięcy sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Naczelnik Urzędu Skarbowego W. decyzją [...] grudnia 2009 r. ustalił J.B. (dalej: “Skarżący") zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2003 r. w kwocie 148.136 zł, od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.
Podstawą ww. decyzji były dokumenty zgromadzone w toku postępowania podatkowego, w oparciu o które organ podatkowy stwierdził, że w badanym okresie Skarżący wraz z żoną, poniósł wydatki w łącznej wysokości 522.282,30 zł: Po stronie przychodów przyjęto, że w badanym okresie (wraz z żoną) Skarżący osiągnął dochód w łącznej wysokości 127.252,10 zł.
Po przeprowadzeniu analizy możliwości posiadania przez Skarżącego i jego żonę oszczędności w gotówce na pierwszy i ostatni dzień badanego 2003 r., wykazanych przez Skarżącego, odpowiednio w kwotach 170.000 USD i 60.000 USD. organ podatkowy pierwszej instancji uznał, że przedstawione przez Skarżącego dokumenty oraz wyjaśnienia nie potwierdzają faktu zgromadzenia i posiadania tak dużych oszczędności z przychodów wcześniej opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Podał, że w toku postępowania uwzględnił zarobki Skarżącego za okres 1979-1992 (pobyt wraz z rodziną w Związku Radzieckim) oraz zarobki Skarżącego i jego żony za lata 1993-2002, wykazane we wspólnych zeznaniach rocznych. Przy wyliczeniach wziął również pod uwagę wydatki i odliczenia, wykazane w zeznaniach rocznych oraz koszty utrzymania dwuosobowej rodziny w latach 1993-2002 (według danych statystycznych), a także wydatki na zakup samochodu i mieszkania. Mając na uwadze łączne wydatki poniesione przez Skarżącego i jego żonę w 2003 r. w wysokości 522.282,30 zł oraz wartość mienia, ze źródeł opodatkowanych lub zwolnionych od opodatkowania, zgromadzonego w tym roku oraz w latach poprzednich w kwocie 127.252,10 zł organ wyliczył dochód nieznajdujący pokrycia w ujawnionych źródłach w wysokości 395.030 zł.
Na tej podstawie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. stwierdził, że dochód nieznajdujący pokrycia w ujawnionych źródłach przypadający na Skarżącego wyniósł 197.515 zł i zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm., dalej: “u.p.d.o.f."), ustalił Skarżącemu należny podatek w wysokości 148.136 zł.
Skarżący w odwołaniu od powyższej decyzji organowi pierwszej instancji zarzucił błędną wykładnię art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. oraz rażące naruszenie art. 187 § 1, art. 191 i art. 181 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: “O.p.").
W uzasadnieniu odwołania wskazał, iż pracował zawodowo od 1968 r. "przebywając dwukrotnie na placówkach dyplomatycznych w Moskwie w latach 1987-1990 oraz 1991-1993" i podał, że mienie wywiezione z Polski oraz przedmioty przywiezione do kraju (zwolnione z cła jako mienie przesiedleńcze) zostały sprzedane, a pieniądze uzyskane ze sprzedaży wymieniono na dolary amerykańskie. Poinformował też, że uwzględniając "dodatkowe oszczędności z bardzo licznych wyjazdów w delegacje zagraniczne" na koniec 1995 r. zgromadził kwotę ok. 80.000 dolarów amerykańskich. Za pieniądze te w grudniu 1995 r. i styczniu 1996 r. kupił ok. 5.000 szt. Powszechnych Świadectw Udziałowych, łącznie za kwotę ok. 200.000 zł, zaś w listopadzie i grudniu 1996 r. sprzedał 4.500 szt. świadectw i zakupił ok. 170.000 USD, które przechowywane były do 2003 r.
Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z [...] listopada 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu stwierdził, że poddając ocenie zebrany materiał dowodowy, uzyskany podczas przesłuchań wskazanych przez Skarżącego pięciu świadków (w tym żony i jednego z synów Skarżącego oraz trzech innych osób), uznać należy, iż złożone zeznania i wyjaśnienia nie potwierdziły, ani nawet nie uprawdopodobniły, zgromadzenia przez Skarżącego i jego żonę tak dużych oszczędności z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania.
Oceniając zebrany w tym zakresie materiał dowodowy, Dyrektor Izby Skarbowej w W. uznał, iż dokonywanie przez Skarżącego transakcji obrotu papierami wartościowymi nosiło znamiona działalności gospodarczej. Zdaniem organu odwoławczego działania Skarżącego polegające na zakupie w grudniu 1995 r. i w styczniu 1996 r. łącznie około 5000 szt. świadectw NFI (po cenie 30 - 60 zł/szt.), a następnie sprzedaży w listopadzie i w grudniu 1996r. około 4500 szt. świadectw NFI (po cenie 130 - 150 zł/szt.), wskazują jednoznacznie na zorganizowany i celowy (zarobkowy) charakter tych działań odpowiadający cechom prowadzenia działalności gospodarczej. Oceny tej nie zmienia fakt, że wykonywania takiej działalności Skarżący nie zgłosił.
Zdaniem organu odwoławczego, mając na uwadze ustalone okoliczności sprawy oraz art. 21 ust. 1 pkt 41 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym w 1996 r. należy uznać, że mienie pochodzące z przychodów podlegających opodatkowaniu, lecz nie zgłoszone do opodatkowania, nie może stanowić pokrycia wydatków w rozumieniu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. Wobec tego nie jest zasadne stanowisko Skarżącego, iż dochody uzyskane w 1996 r. ze sprzedaży świadectw udziałowych NFI mogły, jako zwolnione z opodatkowania, stanowić pokrycie wydatków dokonanych w 2003 r.
Odnośnie wskazywanej przez Skarżącego możliwości zgromadzenia oszczędności ze sprzedaży mienia organ odwoławczy podał, że wszyscy wskazani przez Skarżącego świadkowie, wśród nich żona i syn, potwierdzili zarówno sprzedaż przez Skarżącego różnych przedmiotów jak i osiąganie z tego procederu znacznego zysku. Jednak żaden z przesłuchanych świadków (w tym członkowie najbliższej rodziny) nie był w stanie podać dokładnych informacji, dotyczących rzeczywistej wielkości osiągniętego zysku, które mogłyby podlegać dalszej weryfikacji.
Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że prowadząc postępowanie w trybie art. 20 u.p.d.o.f., organ podatkowy nie miał obowiązku poszukiwania dowodów potwierdzających możliwość zgromadzenia przez Skarżącego oszczędności w gotówce w wysokości 170.000 dolarów amerykańskich, zwłaszcza że sam Skarżący tego faktu nawet nie uprawdopodobnił, podając bardzo różne wartości zgromadzonego mienia.
Posiadany w tym zakresie materiał dowodowy nie daje, w opinii organu odwoławczego, podstaw do zmiany wartości oszczędności będących według ustaleń organu pierwszej instancji w posiadaniu Skarżącego na dzień 1 stycznia 2003 r. oraz pochodzących z przychodów wcześniej opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 2, art, 7, art 31 ust. 3, art. 46, art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 20 ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. oraz art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123, art. 180 § 1 i § 2 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 O.p.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej zwana: "P.p.s.a.") sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem sporu w sprawie było ustalenie, czy Skarżący posiadał w 2003 r. przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, które należało opodatkować zryczałtowanym podatkiem dochodowym, który unormowano w przepisach art. 20 ust. 1, art. 20 ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W.
Od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. obowiązywał przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.w brzmieniu nadanym przez art. 317 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926), który stanowił, że wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz w latach poprzednich, pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. od "dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach" pobiera się podatek w wysokości 75% dochodu.
Zgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.– w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. – była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 (Dz. U. z 2013 r., poz. 985) stwierdził w punkcie I.2 sentencji, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji.
W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny badał również zgodność z Konstytucją art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., lecz nie stwierdził jego niezgodności z przepisami art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 1, art. 46 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził natomiast, że niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji jest przepis art. 68 § 4 O.p., określający przedawnienie prawa do wydania decyzji ustalającej podatek od nieujawnionych źródeł przychodów. W tym przypadku Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu art. 68 § 4 O.p. z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Trybunał Konstytucyjny, uzasadniając powyższe stanowisko uznał, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 O.p. naruszają zasadę poprawnej legislacji, będącą składową zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego mechanizm opodatkowania dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach jest obarczony bardzo poważnymi wadami legislacyjnymi dotyczącymi jego konstrukcji. Wprowadzając szczególnie restrykcyjną instytucję podatku od dochodów nieujawnionych, ustawodawca unormował ją jedynie w trzech lakonicznych przepisach prawnych (art. 20 ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f.oraz art. 68 § 4 O.p.), z których dwa okazały się wyjątkowo nieprecyzyjne i niejednoznaczne (...). W opinii TK w rzeczywistości omawiane przepisy prawne tworzą jedynie szkielet instytucji, gdyż jej treść została ukształtowana dopiero w praktyce, co w oczywisty sposób musi budzić poważne zastrzeżenia z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawnego. W takim wypadku nie jest bowiem wystarczające, by podatnik znał obowiązujące regulacje prawne; w celu ustalenia przysługujących mu praw i ciążących na nim obowiązków powinien równolegle zapoznać się ze stanowiskiem organów podatkowych oraz orzecznictwem sądów administracyjnych.
Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ustawodawca zdawał sobie sprawę z istniejących kontrowersji dotyczących podatku od dochodów nieujawnionych. Nie jest zatem zrozumiałe, dlaczego zaniechał podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych, mających na celu ich usunięcie, ograniczając się jedynie do nowelizacji nierozwiązujących zasadniczych problemów. W wypadku regulacji niejasnych i nieprecyzyjnych władza prawodawcza nie może pozostawać bezczynna, oczekując na wypracowanie określonych rozwiązań w praktyce.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego podstawowy zarzut, jaki należy postawić skarżonej regulacji, dotyczy wyjątkowo niejasnego ukształtowania pojęcia przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych (art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.) oraz będącego tego następstwem braku jednoznacznego określenia zasad dotyczących biegu terminu ustalenia zobowiązania podatkowego w zakresie podatku od dochodów nieujawnionych (art. 68 § 4 O.p. w związku z art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.). Pozostałe zastrzeżenia związane z: rozkładem ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wskazanego podatku, określeniem zakresu obowiązków dokumentacyjnych ciążących na podatnikach, opodatkowaniem przychodów wynikających z czynności niemogących być przedmiotem prawnie skutecznej umowy oraz zbiegu instytucji ustalenia podatku od dochodów nieujawnionych i określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, mają wprawdzie mniejsze znaczenie, jednak istotnie pogłębiają przekonanie o naruszeniu wymogów ustawy zasadniczej.
Trybunał zaznaczył, że w świetle Konstytucji wyróżnić trzeba dwa standardy poprawności legislacyjnej: zwykły, który dotyczy wszelkich regulacji prawnych (standard ten gwarantuje zasada poprawnej legislacji), oraz podwyższony, który dotyczy jedynie regulacji stanowionych w określonych obszarach (standard ten gwarantują zasady szczególnej określoności regulacji ograniczających prawa i wolności człowieka i obywatela, regulacji represyjnych czy daninowych). Natomiast kwestionowane przepisy prawne nie spełniają nawet wymogów właściwych dla standardu zwykłego (art. 2 Konstytucji), chociaż – jako unormowania podatkowe – winny realizować wymogi właściwe dla standardu podwyższonego (art. 84 i art. 217 Konstytucji).
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 O.p. naruszają również zasadę ochrony stabilności stosunków prawnych, będącą składową zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Podniósł, że w świetle art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 O.p. możliwość wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w zakresie podatku od dochodów nieujawnionych nie jest de facto ograniczona czasowo w stosunku do momentu uzyskania określonego przychodu (...).
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego poddane kontroli konstytucyjności prawa przepisy prawne kształtujące instytucję podatku od dochodów nieujawnionych zostały skonstruowane wadliwie, umożliwiając organom podatkowym podejmowanie w istotnym stopniu arbitralnych decyzji wobec podatników oraz uniemożliwiając stabilizację sytuacji prawnej tych ostatnich.
Podkreślić należy, że Trybunał Konstytucyjny stwierdzając w ww. wyroku z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 niezgodność art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. z przepisami Konstytucji, bez odnoszenia tej niezgodności do określonego rozumienia badanego przepisu (tzw. prosta niekonstytucyjność) - inaczej zatem, niż w przypadku tzw. wyroków interpretacyjnych, w których Trybunał uznaje badany przepis za niekonstytucyjny przy określonym jego rozumieniu – wskazał, że skutkiem wydania tego wyroku, jest obalenie domniemania zgodności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. z Konstytucją, bez względu na to jak on był interpretowany.
Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Stosownie do ust. 4 art. 190 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisu aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydana ostateczna decyzja administracyjna stanowi podstawę między innymi do uchylenia decyzji.
Przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008r. sygn. akt II OSK 1745/07, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przyjąć zatem należy, że obalenie domniemania konstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. nastąpiło w chwili opublikowania ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw - 27 sierpnia 2013r. pod poz. 985. Warto też wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się ponadto, że konstytucyjność przepisu jest obalona z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki WSA: we Wrocławiu z 25 listopada 2009r. sygn. akt IV SA/Wr 455/09; w Rzeszowie z 10 czerwca 2009r. sygn. akt II SA/Rz 146/09).
Przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na przesłankę funkcjonalną, jaką musi spełniać skarga konstytucyjna, był stan prawny, który obowiązywał od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. Natomiast zobowiązanie Skarżącego z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach dotyczyło 2003 r., czyli okresu za który Trybunał Konstytucyjny uznał, że ww. przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. jest niekonstytucyjny.
Sąd rozpoznający sprawę Skarżącego, z uwagi na stwierdzoną niezgodność art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. z Konstytucją, odmawia zastosowania ww. przepisu.
Sąd stwierdza również, że dokonując kontroli wydanych w sprawie decyzji, mimo że wydano je, na mocy art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. przed ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09 i przed jego opublikowaniem w Dzienniku Ustaw - 27 sierpnia 2013 r. - miał obowiązek wziąć pod rozwagę to orzeczenie. Wprawdzie sądy administracyjny, dokonując kontroli zaskarżonego aktu, kierują się zasadą tempus regit actum i oceniają go na podstawie przepisów obowiązujących w dniu jego wydania, zasada ta nie ma jednak zastosowania w przypadku derogacji przepisu, której dokona Trybunał Konstytucyjny w swym orzeczeniu.
Szereg argumentów za takim stanowiskiem przytacza doktryna i judykatura, a jednym z nich jest treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że sąd administracyjny powinien uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Naruszenie prawa, o którym mowa w powyższym przepisie, może nastąpić również po wydaniu decyzji administracyjnej, gdy podstawą wznowienia postępowania administracyjnego jest stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu będącego podstawą prawną decyzji (art. 240 § 1 pkt 8 O.p.). Jeżeli więc w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie rozstrzygnięcie w przedmiocie niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50-51).
Sąd stwierdza dodatkowo, że w przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny co prawda nie zakwestionował przepisu art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., określającego 75% stawkę zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, jednak przepis ten (przy stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.) nie jest wystarczający dla ustalenia podatku z tego tytułu. Stawka podatku może być bowiem odnoszona do podstawy opodatkowania, której zasady określania – jako jednego z kluczowych elementów konstrukcji każdego podatku - powinny wynikać z przepisów ustawy. Powołane wyżej przepisy prawne u.p.d.o.f. stanowią łącznie podstawę rekonstrukcji normy prawnej, upoważniającej organy podatkowe do ustalenia podatku od dochodów nieujawnionych. Stwierdzenie niekonstytucyjności któregokolwiek z nich, powodując eliminację takiej normy kompetencyjnej z systemu prawnego, wyklucza kontynuowanie dotychczasowych lub wszczynanie nowych postępowań.
Powyższe rozważania wskazują, że w realiach rozpoznawanej sprawy możliwość opodatkowania podatkiem dochodowym przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach (art. 10 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f.) podlegać musi ocenie z uwzględnieniem treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09. W konsekwencji przyjąć należy, że odpadła materialnoprawna podstawa do orzekania w przedmiocie ustalenia Skarżącemu zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.
Biorąc pod uwagę powyższe, bezprzedmiotowe stało się odnoszenie do pozostałych zarzutów skargi.
W ponownym postępowaniu organ podatkowy uwzględni przedstawioną powyżej argumentację prawną i na podstawie art. 208 O.p. umorzy postępowanie podatkowe wobec Skarżącego, z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b), art. 134 § 1 oraz art. 135 P.p.s.a orzekł jak w pkt 1 wyroku. Podstawę rozstrzygnięcia o niewykonalności decyzji (pkt 2) uzasadnia art. 152 P.p.s.a. Orzeczenie o kosztach (pkt 3) wydano w oparciu o art. 200 i 205 P.p.s.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 f) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31 poz. 153), zasądzając na rzecz Skarżącego zwrot wpisu sądowego w kwocie 2 000 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło