III SA/Wa 2478/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. T. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2016 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca – B. T., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. Do skargi załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazała na trudną sytuację finansową skarżącej, jej zły stan zdrowia oraz zadłużenie. Ponadto wskazała, że w 2014 r. Skarżąca uzyskała przychód w wysokości 27.600 zł (dochód 25.220,79 zł), a w 2015 r. przychód wyniósł 98.664 zł (dochód 59.564,65 zł). Na podstawie zarządzenia z 15 września 2016 r. wezwano Skarżącą do złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów oraz dodatkowych oświadczeń dotyczących jej sytuacji finansowej i majątkowej. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała na swoje problemy zdrowotne i finansowe, które pogłębiły się po rozwodzie. Wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży ubezpieczeń. Choroba spowodowała spadek liczby klientów Skarżącej oraz spadek dochodów. Skarżąca wskazała, że posiada zaległości w ZUS i urzędzie skarbowym. Skarżąca oświadczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada majątku, ani oszczędności. Skarżąca oświadczyła również, że jej miesięczny dochód wynosi ok. 1.000 zł miesięcznie. Skarżąca ponosi wydatki na: wynajem mieszkania, daniny publiczne, leki, pożyczki prywatne. Do wniosku Skarżąca załączyła kartę leczenia szpitalnego wraz z załącznikami. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w dalszym ciągu okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano Skarżącą do nadesłania zeznań podatkowych Skarżącej oraz osób prowadzących ze Skarżącą wspólne gospodarstwo domowe za 2015 r., wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącej oraz osób prowadzących ze Skarżącą wspólne gospodarstwo domowe (wynagrodzenie za pracę, renta, zasiłki, inne świadczenia), udokumentowania przychodów (dochodów i kosztów) prowadzanej działalności gospodarczej uzyskanych od stycznia 2016 r., poprzez nadesłanie np. kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Skarżącej oraz osób, z którymi Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącej oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (m.in. koszy utrzymania domu/mieszkania, media, wyżywienie, środki czystości, wynagrodzenie pełnomocnika, inne). W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącej wyjaśniła, że Skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W spłacie kredytów i zobowiązań pomaga jej rodzina. Skarżąca prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Jest to branża finansowa, która jest nieprzewidywalna. Od prawie 2 lat Skarżąca przebywa pod opieką [...]. Do pisma załączono wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zeznanie podatkowe za 2015 r., wydruk ze stanem konta (dostępne środki na dzień 31 października 2016 r. - 66.202,34 zł). Postanowieniem z dnia 16 listopada 2016 r. Starszy referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 28 listopada 2016 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniosła, iż nie posiada w chwili obecnej wolnych środków na uiszczenie opłaty i zmuszona byłaby do poszukiwania oszczędności w wydatkach bądź zadłużenia się u kolejnych podmiotów. Przychody Skarżącej ledwo wystarczają do pokrywania kosztów utrzymania. Kwota wpisu sądowego od skargi w sytuacji, w jakiej obecnie znajduje się Skarżąca jest znaczna i nie ma możliwości jej uiszczenia bez poniesienia uszczerbku dla siebie i dla rodziny. Spowodowane jest to bardzo złym stanem zdrowia Skarżącej oraz złą kondycją finansową firmy. W 2014 r. Skarżąca uzyskała przychód w wysokości 27.600 zł, dochód 25.220,79 zł, w 2015 r. przychód wyniósł 98.664 zł, zaś dochód 59.564,65 zł. Rachunek bankowy, który posiada Skarżąca jest zablokowany przez Komornika w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. W związku z tym Skarżąca nie mogła przedstawić wyciągu za ostatnie 3 miesiące. Wskazała, iż brak jest jakichkolwiek operacji na rachunku bankowym, saldo konta jest ujemne. Ze względu na stan zdrowia Skarżącej i przebywanie do chwili obecnej w szpitalu w związku z wypadkiem samochodowym gdzie trafiła z poważnymi obrażeniami ciała, nie było możliwe przedstawienie szczegółowo wszystkich dokumentów. Skarżąca popadła w spiralę zadłużenia i teraz szuka rozwiązań i pomocy by uratować firmę i odzyskać płynność finansową. Podkreśliła, iż prawo do sądu nie może być prawem iluzorycznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016 poz. 718 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać, gdyż celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013r. sygn. akt I FZ 27/13). Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w kwocie 1469 zł. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające - do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącą do nadesłania formularza PPF oraz dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. Sąd zauważa, iż mimo dwukrotnego w tym zakresie wezwania, Skarżąca nie udokumentowała wysokości dochodów uzyskanych przez nią od stycznia 2016 r. W powyższym zakresie poprzestała na lakonicznym stwierdzeniu, że jest to ok. 1.000 zł miesięcznie. Nie przedstawiła miesięcznego zestawienia niezbędnych wydatków i dochodów oraz nie przedstawiła wyciągu z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Samo nadesłanie informacji o saldzie na dany dzień, nie pozwala na przeanalizowanie rzeczywistego wpływu środków na rachunki skarżącej. Ponadto, Skarżąca miała wskazać wszystkie źródła utrzymania. Poprzestała na wskazaniu dochodów z prowadzonej działalności oraz faktu korzystania z pomocy rodziny. Z kolei z zeznania podatkowego za 2015 r. wynika, że za poprzedni rok uzyskała również przychód z innego źródła. Skarżąca nie nadesłała ww. dokumentów również łącznie ze złożonym sprzeciwem, mimo iż z zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego jednoznacznie wynika, iż brak tych dokumentów jest główną przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie –powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości przychodów strony skarżącej i kosztów ich uzyskania. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W orzecznictwie akcentuje się skutki niedopełnienia, choćby w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). W sprawie nie ulega wątpliwości, że Skarżąca nie nadesłała precyzyjnych informacji o uzyskiwanych przychodach i ponoszonych wydatkach w wyniku czego niemożliwe było dokonanie kalkulacji kosztów życia. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych i zdrowotnych oraz zajęciu jej rachunku bankowego Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Za zwolnieniem strony Skarżącej nie przemawia też fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego, ani zajęcie rachunku bankowego. Przy ocenie przesłanek prawa pomocy badaniu podlega bowiem całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a nie tylko aktualnie posiadane przez stronę kwoty pieniężne. W postanowieniu z dnia 30 maja 2008 roku sygn. akt I FZ 66/09 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zgadza się ze stanowiskiem referendarza, iż wobec niedostosowania się przez Skarżącą do wezwań związanych z wykazaniem sytuacji majątkowej, niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącej, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Należy zatem wskazać, iż kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.