III SA/Wa 2479/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi H. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za lipiec 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca H. R. pismem z 22 sierpnia 2013 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za lipiec 2008 r. Skarżącej, przy piśmie z dnia 14 października 2013 r., przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 10 października 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma - wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi. Skarżąca wskazała, że w chwili obecnej jest na świadczeniu przedemerytalnym, natomiast wcześniej była bezrobotna, dlatego nie posiada dochodów umożliwiających jej dokonanie oszczędności, z których mogłaby uiścić powyższą opłatę. Podkreśliła, iż świadczenie przedemerytalne nie wystarcza jej na bieżące utrzymanie. Jednocześnie wskazała, iż uiszczenie wpisu od skargi naraziłoby ją na nieopłacenie czynszu za mieszkanie i w konsekwencji eksmisję. Referendarz sądowy zarządzeniem z 5 grudnia 2013 r. na podstawie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącej z uwagi na nienadesłanie wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakreślonym terminie. Skarżąca w sprzeciwie z 19 grudnia 2013 r. podniosła, że nie jest osobą z doświadczeniem w procedurach sądowych w związku z czym nie potrafi się skutecznie bronić. Tym samym wskazała, że prezesem Spółki praktycznie nie była, a po zorientowaniu się o kondycji Spółki złożyła rezygnację. W wykonaniu wezwania do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego, Skarżąca przesłała wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w którym wykazała, że nie stać jej na opłacenie pomocy prawnej bez której nie jest w stanie we właściwy sposób bronić swoich racji. Jako źródło swojego utrzymania wskazała na otrzymywane świadczenie przedemerytalne w wysokości 975,78 zł brutto. Podkreśliła, iż nie posiada żadnego majątku tylko mieszkanie o powierzchni 48 m2. Do powyższego wniosku załączyła kserokopię pisma [...] o wysokości opłat miesięcznych za miesiąc październik 2013 r. w wysokości 480,94 zł za lokal przy ul. [...] w P., fakturę za abonament telefoniczny oraz Internet za październik i listopad 2013 r. w kwocie 72,43 zł, fakturę za energię elektryczną w wysokości 180,84 zł oraz gaz – 33,09 zł, a także kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości świadczenia przedemerytalnego w wysokości 975,78 zł. Jednocześnie dołączyła wyciągi z rachunku bankowego za sierpień, wrzesień oraz październik 2013 r. Skarżąca ponadto poinformowała, że nie posiada zeznań podatkowych za ostatnie 2 lata ponieważ nie uzyskiwała dochodu. Zarządzeniem z dnia 4 lutego 2014 r. Skarżąca została wezwana do złożenia, w terminie 7 dni, oświadczeń czy K. R. uwidoczniony w piśmie [...] jako współwłaściciel mieszkania znajdującego się przy ul. [...], [...] P. pozostaje wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak to w jakiej wysokości są jego dochody; czy M. R. – współposiadacz rachunku bankowego prowadzonego wspólnie z nią pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak to w jakiej wysokości są jego dochody; a ponadto kto dysponuje środkami pochodzącymi z przelewów przychodzących z systemu [...] uwidocznionymi na wydrukach z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] dla H. R. i M. R . Skarżąca w odpowiedzi na powyższe zarządzenie wniosła o ustanowienie adwokata, gdyż nie wie jak odpowiedzieć na powyższe wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie Sądu zaznaczenia wymaga, że Skarżąca pomimo tego, iż w nadesłanym formularzu PPF wniosła o ustanowienie adwokata to z pisma z dnia 17 października 2013 r. stanowiącego odpowiedź na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł wynika, iż wnosi ona również o zwolnienie jej od uiszczenia wpisu sądowego. Tym samym Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro to na stronie spoczywa ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Zdaniem Sądu, okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z nadesłanych dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżąca posiada regularny dochód w postaci świadczenia przedemerytalnego, które wynosi 975,78 zł. Odnosząc się do nadesłanych przy piśmie z 10 stycznia 2014 r. rachunków za gaz w wysokości 33,09 zł, energię elektryczną – 180,84 zł, rachunek za telefon i Internet 72,43 zł oraz wysokości opłat czynszowych za mieszkanie w wysokości 480,94 zł stwierdzić należy, iż pokrycie wynikających z nich należności w sytuacji, gdy Skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe jest znaczne. Jednakże zwrócić należy uwagę, iż z nadesłanych kserokopii wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż kilkakrotnie w ciągu miesiąca na rachunek bankowy Skarżącej oraz współposiadacza M. R. dokonywane są przelewy poprzez system [...] co świadczyć może o prowadzeniu sprzedaży internetowej (np. przelew przychodzący od A. P. z [...] sierpnia 2013 r. na kwotę 49 zł – [...]). Skarżąca natomiast na wezwanie Sądu nie sprecyzowała kto jest drugim posiadaczem konta, ani kto dysponuje środkami pochodzącymi z ww. zasileń konta (suma wpłat w miesiącu sierpniu 167,97 zł, od 1 września do 10 października – 941,70 zł, od 11 października do 10 listopada 455,96 zł). Powyższe pozwala domniemywać, iż Skarżąca na własny rachunek prowadzi sprzedaż poprzez aukcje internetowe, z których uzyskuje dochód. Potwierdzeniem powyższego jest przelew z 30 września 2013 r. w wysokości 56,40 zł zlecony przez Skarżącą na poczet opłat [...] za IX 2013 r. Ponadto Skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności uniemożliwiających jej przeznaczenie tych środków na potrzeby postępowania sądowego, nie wspominając o wydatkach korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed wydatkami na poczet postępowania sądowego. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Skarżąca nie wyjaśniła też, czy współposiadacz konta M. R. pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a jeśli tak to jakie są jego dochody. Nie udzieliła również informacji czy K. R. uwidoczniony w piśmie [...] jako współwłaściciel mieszkania znajdującego się przy ul. [...] w P. pozostaje wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a jeśli tak to jakie są jego dochody. Niewyjaśnienie przez Skarżącą powyższych kwestii dotyczących wpływów na rachunek bankowy oraz pozostawania bądź nie we wspólnym gospodarstwie domowym osoby, która jest współposiadaczem konta bankowego oraz osoby, która jest współwłaścicielem mieszkania oraz uzyskiwania przez te osoby dochodów, poprzez zignorowanie wezwania Sądu spowodowało, że rzetelna ocena sytuacji majątkowej Skarżącej nie była możliwa. Podkreślenia wymaga, że strona, wnioskując o przyznanie prawa pomocy powinna mieć na uwadze, że to w jej interesie jest jak najbardziej rzetelne przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Jak już o tym wyżej wspomniano, to strona ma wykazać, że jej status materialny uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca uchylając się od przedstawienia wszystkich informacji, o które była wzywana, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, Skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tzn., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analizując informacje znajdujące się w posiadaniu Sądu wskazać trzeba, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W ocenie Sądu kwota ta nie jest obciążeniem finansowym ponad możliwości Skarżącej. Wydatek w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku koniecznego dla jej utrzymania. Jednocześnie odnosząc się, do żądania Skarżącej o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, stwierdzić należy, że Skarżąca nie wykazała jednoznacznie, iż nie dysponuje środkami finansowymi na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze, w szczególności uznając, iż Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 260, art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, w zw. z art. 254 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.