III SA/Wa 2482/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. z tytułu zbycia lokalu mieszkalnego postanawia 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca – M. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. od wpisu od skargi powyżej 100 zł oraz o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest osobą samotną i prowadzi indywidualne gospodarstwo domowe. Jej dochody nie przekraczają przeciętnego wynagrodzenia (średniej krajowej). Nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Skarżąca oświadczyła, że poza mieszkaniem o pow. 28 m² nie posiada żadnego majątku. Nie była również w stanie poczynić żadnych oszczędności na potrzeby niniejszego postępowania, ponieważ nie było ono wszczęte z jej wniosku. Skarżąca wskazała, że jej miesięczny dochód netto wynosi 3.109,54 zł, z kolei zobowiązania to: kredyt hipoteczny z miesięczną ratą 710,26 zł, czynsz za mieszkanie 317,67 zł, opłaty za media 310 zł, koszty leczenia 200 zł, ubezpieczenie mieszkania 132 zł, bilet miesięczny 98 zł. W toku postępowania skarżąca nadesłała roczne obliczenie podatku za 2015 r. (PIT-40), zaświadczenie o dochodach, wyciąg z rachunków bankowych oraz miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu sądowego oraz o ustanowienie pełnomocnika tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącej oraz ich zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 1.500 zł. Oceniając aktualną sytuację finansową skarżącej, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że powyższa kwota przekracza jej możliwości finansowe, zwłaszcza z uwagi na konieczność spłaty kredytu. Nie oznacza to jednak, że skarżąca nie ma możliwości partycypowania w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że jej jedynym źródłem utrzymania jest dochód ze stosunku pracy w wysokości 3.109,54 zł. Przedstawiając miesięczne zestawienie wydatków skarżąca wyliczyła je na kwotę 3.108,54 zł, tj.: spłata raty kredytu 711,60 zł, ubezpieczenie na życie 15,05 zł, ubezpieczenie mieszkania 11 zł, czynsz 317,67 zł, opłaty za media 331 zł (gaz 11 zł, energia elektryczna 43 zł, tel. kablowa 110 zł, telefon, 84 zł, bilet miesięczny 83 zł), koszty leczenia 626 zł (leki 276 zł i rehabilitacja 350 zł), rata za telewizor 95 zł, angielski 248 zł, środki czystości 120 zł, wyżywienie i ubrania 633,22 zł. Tym samym, przedstawione przez skarżącą wydatki w zasadzie pochłaniają całość uzyskiwanego dochodu. Odnosząc się od powyższego zauważyć należy, że fakt, iż wydatki ponoszone przez skarżącą pochłaniają całość miesięcznych dochodów, nie oznacza jeszcze, że skarżąca powinna zostać zwolniona z uiszczenia wpisu sądowego ponad zapłaconą już kwotę 100 zł. Prawo pomocy może być bowiem przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie referendarza sądowego, skarżąca ograniczając wydatki do niezbędnego minimum, jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania uiszczając w niniejszej sprawie wpis w wysokości 500 zł. O ile bowiem oczywiście, część przedstawionych wydatków z pewnością jest niezbędna, o tyle nie wydaje się żeby przedstawione wydatki w całości korzystały z pierwszeństwa przed należnymi w sprawie kosztami sądowymi (np. na naukę angielskiego) lub nie było możliwe ich częściowe ograniczenie. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (radcy prawnego) uznać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Tym samym w rozpoznawanej sprawie zasadnym jest zwolnienie skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł i odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (tzn. również w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.