III SA/Wa 2608/15

Dnia 19 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 2608/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do października 2013 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Skarżąca – M. sp z o.o., wnioskiem zawartym w skardze zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do przedstawienia m.in. zestawienia faktur VAT za sześć miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej, zestawienie należności i zobowiązań, wysokości dopłat poczynionych przez wspólników, wskazanie wysokości i źródeł finansowania działalności spółki – korespondencji, obsługi prawnej, księgowej, wysokości kosztów sądowych, w których strona może partycypować etc., przekazała postanowienie o usunięciu z wykazów podmiotów dokonujących dostawy towarów, które złożyły kaucję gwarancyjną, zawiadomienie o zajęciu środka transportu, protokół zajęcia i odbioru nieruchomości. W formularzu PPPr spółka poinformowała, że wobec zajęcia wszystkich środków pieniężnych spółki oraz jej środków trwałych, nie posiada środków na poczet opłaty wpisu od skargi. Wartość kapitału zakładowego została oznaczona na kwotę [...] zł, wartość środków trwałych – na kwotę ok [...] zł, wysokość zysku/strat za ostatni rok na kwotę 120.000 zł. Poinformowała, że wszystkie środki firmy zostały zajęte na mocy zaskarżonej decyzji. Skarżąca w piśmie z dnia 23 października 2015 r. wskazała, że nie posiada (z uwagi na postępowanie egzekucyjne) żadnych wolnych środków finansowych, a wszystkie konta bankowe zostały zablokowane. Z uwagi na wysokość orzeczonych zobowiązań podatkowych (10.900.000 zł) nie może uiścić wpisu w wysokości 100.000 zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 30 października 2015 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W piśmie z dnia 9 listopada 2015 r., stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, Skarżąca zanegowała stanowisko o braku wykazania, że nie posiada środków na opłacenie skargi oraz że powinna takie środki zabezpieczyć na poczet postępowania sądowego. Skarżąca podniosła, iż okoliczność braku możliwości uiszczenia wpisu wynika z zabezpieczenia całego jej majątku. Wyjaśniła, iż posiadając środki finansowe na koncie bankowym nie mogła nimi dysponować na skutek ich zajęcia przez organy skarbowe. Również jej majątek trwały w postaci pojazdów został zabezpieczony, co uniemożliwiało jego sprzedaż w celu wniesienia opłaty sądowej. Końcowo stwierdziła, iż zaskarżone postanowienie pozbawia ją dostępu do drogi sądowej. Skarżąca przy piśmie z dnia 12 grudnia 2015 r. przesłała dodatkowe oświadczenia i dokumenty o jej stanie majątkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi on wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione dokumenty obrazujące jej sytuację majątkową. Wprawdzie Skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła referendarzowi sądowemu dokonanie weryfikacji tychże oświadczeń. Mimo wezwania referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 P.p.s.a., Skarżąca nie nadesłała żadnego z żądanych dokumentów. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100.000 zł. Podkreślić zatem trzeba, że Skarżąca nie nadesłała na wezwanie referendarza z dnia 14 października 2015 r. dokumentów sprawozdawczych, ani zestawienia faktur, ani wyciągów z rachunków bankowych, ani oznaczenia źródeł pokrywania bieżących wydatków, ani nawet wskazania kosztów działania pełnomocnika. Złożyła natomiast szczątkowe dokumenty świadczące o jej fragmencie sytuacji finansowej. Jak wskazał referendarz w zaskarżonym postanowieniu, postępowania egzekucyjne, spory, strata i itp. są nieodłącznym elementem niemal każdej działalności gospodarczej. Sąd w pełni aprobuje powyższe poglądy. Późniejsze nadesłanie dokumentów, o które była wzywana Skarżąca, nie może, w ocenie Sądu zmienić kierunku rozstrzygnięcia, bowiem z dokumentów tych wynika, iż Skarżąca według bilansu za okres od 1 stycznia do 31 października 2015 r. uzyskiwała znaczny przychód z prowadzonej działalności gospodarczej (stan na 31.10.2015 r. – 21.980.284, 41 zł). z kolei z bilansów za 2014 r. wynikało, iż przychód ten wyniósł 23.139.273, 34 zł. Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należących do spółki aktywów (na koniec w 2014 r. – 2.644.467,96 zł). Skarżąca posiada również znaczący kapitał zakładowy ([...] zł). W 2014 i 2015 r. uzyskiwała również zyski odpowiednio w kwotach 93.733,08 i 68.141 zł. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wsparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. postanowienie NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. postanowienie NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z akt sprawy, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz, nie wynika, aby spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe. Co więcej brak jest też danych, aby była podjęta uchwała o dopłatach wspólników na udziały. Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza , że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Konkludując, należy przyjąć, że referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącej. W takiej sytuacji referendarz sądowy nie miał możliwości prowadzenia dochodzenia co do rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Po wniesieniu sprzeciwu Skarżąca nie uchylała się od przedstawienia dokumentacji i zaświadczeń, co pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie jej aktualnej sytuacji finansowej. Zgodnie zaś z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Przedstawione przez Skarżącą dokumenty przy piśmie z dnia 12 grudnia 2015 r. nie pozwalały na stwierdzenie, iż Skarżącej mogłaby zostać udzielona pomoc przez zwolnienie jej od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając na względzie powyższe, Sąd działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.