III SA/Wa 2650/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, , po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku X. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – X. Sp. z o.o. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 3 158 zł, złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że nie posiada żadnych środków, z których mogłaby pokryć wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Wyjaśniła, że nie posiada żadnych środków finansowych ani trwałych a jednocześnie posiada wysokie zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i na koniec maja poniosła stratę w wysokości -767 578,63 zł. Skarżąca dodała, że zaprzestała prowadzenia działalności operacyjnej, a 13 maja 2015 r. został zgłoszony wniosek o ogłoszenie jej upadłości. Jednocześnie dodała, że jest w postępowaniu reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, z którym posiada podpisaną umowę zlecenia, jednak od 1,5 roku pełnomocnik działa na zasadzie tzw. "success fee" w związku z czym Spółka nie ponosi faktycznych kosztów związanych z udziałem pełnomocnika w sprawie. Mając powyższe na uwadze Skarżąca podkreśliła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w związku z czym w jej ocenie uzasadnione jest przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Skarżąca oświadczyła ponadto, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł natomiast wysokość środków finansowych 0 zł. Wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi 117 590,69 zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca dołączyła wniosek z 13 maja 2015 r. o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej, a także bilans z uwzględnieniem bufora na koniec 2014 r. oraz na koniec maja 2015 r. Na podstawie zarządzenia z dnia 22 czerwca 2015 r. Skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca pismem z dnia 1 lipca 2015 r. poinformowała, że nie posiada wyciągów z rachunków bankowych ponieważ nie występowały na nich żadne rozliczenia w okresie za ostatnie 3 miesiące. Poinformowała również, że Spółka nie reguluje spłat zobowiązań od początku roku 2015 oraz, że nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w drodze dopłat od wspólników. Skarżąca nadesłała odpisy zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2013 r. i 2014 r., odpis bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2013 r., deklaracje VAT -7 za miesiące od stycznia 2015 r. a także spis wierzycieli Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób (w tym osób prawnych), które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Z powyższego wynika zatem, że strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, iż zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Udzielenie tego prawa w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 3 158 zł. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie. Jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a.). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 stycznia 2015 r. (I FZ 470/14) w przypadku spółki kapitałowej prowadzącej działalność gospodarczą ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do dokumentacji księgowej (np. bilans, rachunek zysków i strat za ostatni rok prowadzenia działalności). W odniesieniu do aktywów spółki pożądane jest natomiast w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest ponadto czy mógł on (i powinien był) gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia tej działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności bądź ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. Jakkolwiek w niniejszej sprawie Skarżąca przedłożyła szereg dokumentów źródłowych, to jednak zabrakło wśród nich wyciągów z rachunków bankowych. Odpowiadając na wezwanie do ich nadesłania Skarżąca wskazała, iż nie posiada wyciągów z rachunków bankowych ponieważ nie występowały na nich żadne rozliczenia w okresie za ostatnie 3 miesiące. Powyższego nie można – zdaniem Sądu – uznać za wykonanie wezwania do dostarczenia wyciągów. Wspomniane wyciągi miały odzwierciedlać transakcje dokonane w ramach tych rachunków w danym przedziale czasowym, bądź też dokumentować brak takich transakcji. Na podstawie wyciągu można bowiem uzyskać informacje na temat zgromadzonych na danym rachunku środków, a tego rodzaju dane są istotne w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Zaniechanie Skarżącej w omawianym zakresie skutkowało zatem ograniczeniem możliwości ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, zaś akcentowany przez nią fakt niewygenerowania wyciągów przez banki nie może stanowić usprawiedliwienia dla braku wywiązania się z powyższego obowiązku. Ponadto Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że 13 maja 2015 r. został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej. Odnosząc się do tej kwestii przywołać należy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1937/14, z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, w których zgodnie wskazano, że ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. W świetle wykładni systemowej ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, a w szczególności przepisów ogólnych tej ustawy, tj. art. 10 i art. 11 ust. 1, należy dojść do wniosku, że przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań z uwagi na to, że nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n. Wymaga podkreślenia, że wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego czy likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 P.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie można poza tym – w ocenie Sądu – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Powyższy pogląd Sąd w pełni podziela. W tej sytuacji kluczowym argumentem nie może być powołanie się przez Skarżącą na fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Nie sposób też nie zauważyć, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez tę spółkę. W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników nie jest możliwe. Nie wskazała chociażby przyczyn niemożności uzyskania dopłat od wspólników. Ponadto za mało prawdopodobne należało uznać twierdzenie Skarżącej o nieponoszeniu przez nią kosztów związanych z udziałem pełnomocnika w sprawie. Trudno bowiem uwierzyć, by pełnomocnik ten przez 1,5 roku – jak oświadcza Skarżąca - działał w niniejszej sprawie bez wynagrodzenia. To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Wobec tego, na podstawie art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 postanowiono jak w sentencji.