III SA/Wa 2705/14

Dnia 19 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi G.Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2014r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie od podatku od nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący, G. Z., pismem z 25 września 2015r. zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego). W uzasadnieniu wskazał, że: - koszt sporządzenia skargi kasacyjnej wynosi, wg niego, od 2300 zł do 2500 zł; - jest skłonny ponieś tak wysokie koszty "w przypadku gdyby skarga kasacyjna została oddalona", natomiast w przypadku gdy skarga kasacyjna jest zasadna chciałby odzyskać pełen zwrot nakładów. W urzędowym formularzu PPF nadesłanym 8 października 2015r. wskazał, że: prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i córką; posiada dom jednorodzinny (240 m2), mieszkanie 38 m2, lokal użytkowy (22 m2), nieruchomość 1744 m2 z budynkiem o powierzchni 608 m2, nieruchomość 1840 m2, prawo wieczystego użytkowania 1858 m2 wraz z budynkiem o powierzchni 380 m2; posiada oszczędności w kwocie 225.800 zł; posiada polisę inwestycyjną o wartości 40 tys. zł. Jednocześnie podkreślił, że ciąży na nim kredyt hipoteczny w kwocie 70 tys. zł plus odsetki, zaległość w podatku od nieruchomości w kwocie 70 tys. zł, sporna zaległość z tytułu dostaw wody i odbioru ścieków (18 tys. zł); czynsz za mieszkanie to 49 zł miesięcznie, utrzymanie domu to 400 zł miesięcznie. Skarżący podkreślił także, że ciąży na nim obowiązek zwrotu renty za 2011r. i 2012r. Ponadto posiada wyposażenie zakładu usługowego o wartości 80 tys. zł, dwa samochody o wartości łącznej ok 40 tys. zł. Nadto Skarżący wskazał, że stan zdrowia jego i jego małżonki wymaga poniesienia znacznych wydatków. W ramach gospodarstwa domowego osiągany jest dochód w wysokości, średnio, 5700 zł miesięcznie. Podkreślił, że operacja kręgosłupa może kosztować od 70 tys. zł do 60 tys. euro. Skarżący przekazał liczne faktury VAT za leki i badania, obliczenia do deklaracji za podatek dochodowy za wrzesień 2015r., PIT-36 i PIT B za 2014r., wyciąg z rachunku bankowego, elektroniczne zestawienie operacji na rachunku Skarżącego i jego małżonki. Postanowieniem z 19 października 2015r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw, w którym, podobnie jak we wniosku wskazał, że nie godzi się z utratą znacznej sumy pieniędzy na pokrycie kosztów pełnomocnika. Sąd zaś w razie uwzględnienia skargi zwróci Skarżącemu jedynie 240 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia Referendarza sądowego z 19 października 2015r. i pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj.: w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku. Ważne jest więc to czy jednoznacznie stwierdzono, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w tym kosztów pełnomocnika z wyboru). To wnioskodawca winien wykazać, że stan jego majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych, a zatem powinien wykazać, w sposób nie budzący wątpliwości, stan swojego majątku. Wskazać również trzeba, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. Podkreślić należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (por. postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Posiada kilka nieruchomości, w tym dom jednorodzinny (240 m2), jak również dysponuje oszczędnościami w kwocie 225.800 zł. Ponadto posiada dwa samochody o wartości łącznej ok 40 tys. zł. Otrzymywane rocznie przychody, na które składa się renta i przychody z prowadzonej działalności gospodarczej oscylują około 300 tys. zł. Z oświadczenia Skarżącego wynika, że średni dochód miesięczny gospodarstwa Skarżącego wynosi około 5700 zł. Ponadto Skarżący posiada polisę inwestycyjną o wartości 40 tys. zł. Jednocześnie Skarżący podkreślił, że ciąży na nim kredyt hipoteczny w kwocie 70 tys. zł plus odsetki, zaległość w podatku od nieruchomości w kwocie 70 tys. zł, sporna zaległość z tytułu dostaw wody i odbioru ścieków oraz koszty utrzymania domu i koszty lekarstw. Mając na uwadze powyższe, Sąd wskazuje, że przy takim stanie posiadania, wysokości przychodów oraz dużych oszczędnościach Skarżący jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika za sporządzenie skargi kasacyjnej i ewentualną reprezentację Skarżącego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że Skarżący w rozpoznawanej sprawie nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.