III SA/Wa 276/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych P. Z. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, do skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r., dołączył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest obecnie zatrudniony na ¼ etatu, na podstawie umowy o pracę i zarabia [...] zł miesięcznie. Wydatki Skarżącego wynoszą ok. 200 zł miesięcznie, w związku z powyższym, za oczywiste należy uznać, że nie jest w stanie ponieść nawet kosztów wpisu stosunkowego, wynoszącego w przedmiotowej sprawie 1358,14 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowy, nie posiada żadnego majątku. Uzyskuje jedynie dochód z umowy o pracę w kwocie[...] zł. Z uwagi na fakt, że dane zawarte w formularzu były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a.") wezwano Skarżącego do nadesłania: - dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanych przez Skarżącego dochodów (zaświadczenia o zarobkach), - kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2017 lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, - wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 6 miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, - wskazanie kto jest właścicielem domu wskazanego jako adres zamieszkania i na podstawie jakiego tytułu Skarżący korzysta z tego domu, - wyszczególnienie w przybliżeniu kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem domu (opłaty stałe, prąd, gaz, podatki, telefon, woda, ścieki, ubezpieczenie, inne) i utrzymania własnego (żywność, ubrania, leki, środki czystości itp.), - wskazanie, czy Skarżący otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać ostatnie decyzje przyznające taką pomoc, - podanie czy Skarżący otrzymuje pomoc materialną bądź finansową od rodziny bądź osób trzecich, jeśli tak należało wskazać na czym ona polega, - z uwagi na to, że Skarżący reprezentowany jest w niniejszej sprawie przez radcę prawnego, wezwano do ustosunkowania się do oświadczenia zawartego w rubryce 12 formularza wniosku PPF oraz wskazania wysokości oraz źródła pokrycia kosztów ustanowionego pełnomocnika. Powyższe wezwanie zostało doręczone Skarżącemu 21 maja 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych dokumentów i informacji upływał wraz z dniem 28 maja 2018 r. W piśmie z dnia 28 maja 2018 r. pełnomocnik Skarżącego podała, że Skarżący nie posiada żadnego rachunku bankowego. Właścicielem domu, w którym mieszka Skarżący jest jego brat, który to reguluje na bieżąco wszelkie opłaty za media tj. woda, prąd, gaz itp. Utrzymanie Skarżącego (żywność, ubrania, leki, środki czystości) zapewniają mu jego dzieci. Skarżący nie otrzymuje żadnego świadczenia z pomocy społecznej. Natomiast wysokość otrzymanego przez pełnomocnika wynagrodzenia jest objęta tajemnicą zawodową. Wynagrodzenie wstępne (za przyjęcie sprawy) pokryła osoba trzecia – jeden z członków rodziny Skarżącego, zaś podstawą do ostatecznego rozliczenia będzie zasądzona wysokość kosztów procesowych. Do pismo dołączono kserokopię PIT z którego wynika, że Skarżący w 2017 r. osiągnął dochód w wysokości 3202 zł. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócić należy uwagę, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, wobec wątpliwości co do sytuacji finansowej Skarżącego i jego możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano Skarżącego do nadesłania określonych dokumentów i informacji potwierdzających jego sytuację majątkową. Z wniosku Skarżącego wynikało bowiem jedynie, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, jego dochód z wynagrodzenia za pracę wynosi [...] zł, zaś koszty utrzymania 200 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, Skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej w sposób nie budzący wątpliwości, zatem brak jest możliwości przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zauważyć należy, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, orzekający bierze pod uwagę nie tylko obecną sytuację majątkową Skarżącego, ale także jego możliwości zarobkowe. Skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i osiągał z tego tytułu wysokie przychody (m.in. [...] zł w 2014 r.). Nie ulega zatem wątpliwości, że Skarżący dysponował dużymi środkami finansowymi i jako profesjonalny przedsiębiorca, prowadzący działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i należycie dbający o własne interesy, powinien uwzględnić w procedurze planowania wydatków ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych czy sądowoadministracyjnych i poczynić w związku z tym konieczne oszczędności na ten cel. Nie sposób jednocześnie uznać, że prowadząc działalność gospodarczą i obracając dużymi środkami finansowymi, Skarżący nie osiągał dochodów pozwalających na zgromadzenie pewnych oszczędności, czy też nabycie wartościowych składników majątkowych (np. pojazdy mechaniczne, nieruchomości). Referendarz sądowy zauważa, że o zgromadzaniu przez Skarżącego majątku może świadczyć załączony do skargi akt oskarżenia z dnia [...] listopada 2017 r., z którego wynika, że wobec P.Z. postanowieniem Prokuratura Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 2017 r. zastosowano zabezpieczenie majątkowe. Niewiarygodne zatem jest twierdzenie Skarżącego o braku jakiegokolwiek majątku. Jednocześnie zauważyć należy, że Skarżący twierdzi, iż jego jedyny dochód stanowi wynagrodzenie za pracę na ¼ etatu w wysokości [...] zł, jednak zobowiązany do nadesłania zaświadczenia o zatrudnieniu, Skarżący żądanego dokumentu nie nadesłał. Jeśli jednak nawet Skarżący zatrudniony jest na ¼ etatu i uzyskuje dochód [...] zł, to ma on możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia i uzyskania dodatkowego dochodu. Wszak we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz piśmie z dnia 28 maja 2018 r. nie podano żadnych argumentów, które świadczyłyby o przeciwwskazaniach w podjęciu przez Skarżącego dodatkowego zatrudnienia. Skarżący w piśmie z dnia 28 maja 2018 r., pomimo wezwania referendarza sądowego, nie wyszczególnił również kosztów związanych z utrzymaniem domu i utrzymaniem własnym. Pełnomocnik Skarżącego jedynie lakonicznie wskazał, że wszelkie opłaty za media tj. woda, prąd, gaz itp. reguluje na bieżąco brat Skarżącego, natomiast utrzymanie Skarżącego (żywność, ubrania, leki, środki czystości) zapewniają mu jego dzieci. Pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił również, że dotychczasowe koszty wynagrodzenia pełnomocnika pokrył jeden z członków rodziny Skarżącego. Nie wskazano jednak wielkości kosztów utrzymania Skarżącego oraz nie podano, w jakiej wielkości i przez których konkretnie członków rodziny koszty te są pokrywane. Uzyskanie przez referendarz sądowego szczegółowych informacji pozwoliłoby na ocenę, jakie są potrzeby Skarżącego i w jakiej wysokości rodzina Skarżącego jest w stanie je pokrywać. Ogólnikowe przedstawienie przez Skarżącego informacji dotyczących kosztów utrzymania i źródeł ich pokrycia pozwala jedynie stwierdzić, że wszelkie koszty utrzymania Skarżącego pokrywa jego rodzina (brat oraz dzieci). Brak jest zatem podstaw aby twierdzić, że rodzina Skarżącego nie może pokryć kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą 1359 zł. Nadto, jeżeli uznać, że koszty utrzymania Skarżącego są w całości ponoszone przez jego rodzinę, to Skarżącemu pozostaje do dyspozycji całość wynagrodzenia za pracę. Co prawda wynagrodzenie to, według oświadczenia Skarżącego, jest bardzo niskie, jeśli jednak Skarżący nie ponosi żadnych kosztów utrzymania to mógł zaoszczędzić stosowną kwotę na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi. Jednocześnie na marginesie jedynie zauważyć należy, że Skarżący przedstawiając swoją sytuację rodzinną i majątkową, nie wskazał na pomoc żony w pokryciu kosztów jego utrzymania. Co prawda z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak z powołanego wcześniej aktu oskarżenia wynika, że Skarżący jest żonaty. Jeśli nawet żona Skarżącego nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Nawet w sytuacji, jeśli małżonkowie nie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, to okoliczność ta nie stanowi przeszkody w uzyskaniu pomocy od małżonka w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wyżej wskazano, Skarżący może liczyć na finansową pomoc rodziny (brata oraz dzieci), którzy zapewniają mu mieszkanie, pokrywają koszty utrzymania mieszkania, dokonują zakupów pokrywających potrzeby Skarżącego, a także ponieśli już dotychczasowe koszty ustanowionego pełnomocnika. Nadto, nie ma również przeszkód, aby Skarżący podjął dodatkowe zatrudnienie. Brak jest zatem podstaw, aby zwolnić Skarżącego z kosztów prowadzonego przez niego postępowania. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie, prawo pomocy ma służyć osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Nie chodzi tu jednak o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu. Ustawodawca utrzymanie, jakie nie może doznać uszczerbku, określił jako "konieczne". Oznacza to, że prawo pomocy może być przyznane, jeżeli uiszczenie kosztów sądowych zagrozi możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Uiszczenie tychże kosztów, jak każdy wydatek finansowy powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje jedynie osobom, które w istocie rzeczy zmian tych i oszczędności nie mają możliwości dokonać, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie (por. postanowienie WSA w Warszawie z 20 października 2009 r., III SA/Wa 1359/09). W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Tym samym referendarz sądowy nie widzi powodu, aby koszty prowadzonego przez Skarżącego postępowania przerzucać na podatników. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.