III SA/Wa 2789/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Trochim – Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty różnicy podatku naliczonego nad należnym oraz do przeniesienia na następny miesiąc za okresy od stycznia do kwietnia 2008r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 września 2015r. sygn. akt III SA/Wa 2789/14 oddalił skargę M.K. – zwanego dalej "Skarżącym". Skarżący pismem z 2 grudnia 2015r. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku a wraz z nią złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 15 grudnia 2015r. Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów. Z nadesłanych dokumentów oraz wyjaśnień wynikało, że dochody Skarżącego i jego żony w całości są przeznaczane na pokrycie kosztów codziennego utrzymania, w tym spłatę kredytu. Dochody te wynoszą łącznie 6.110,05 zł brutto. Wśród wydatków Skarżący wymienił raty kredytowe (1.140 zł), czynsz (860 zł), opłaty za energię elektryczną (275 zł) i usługi telekomunikacyjne (70 zł). Do majątku zaliczył obciążone hipoteką mieszkanie będące własnością żony. Podał, że w gospodarstwie domowym pozostają również dwie małoletnie córki. Skarżący przedstawił zaświadczenia o wynagrodzeniu, polecenia przelewu. W wykonaniu natomiast wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że nie posiada rachunku bankowego. Sprostował, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje 5 osób. Podał, że wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie skargi kasacyjnej wynoszące 2.000 zł opłaciła spółka B. Wskazał, iż w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi 1.000 udziałów w tejże spółce. Skarżący przedstawił zeznania podatkowe, wyciągi bankowe, umowę sprzedaży udziałów, wydruk z KRS. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2016r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 18 stycznia 2016r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że łączny dochód Skarżącego i jego żony wynosi 6.110,05 zł brutto, jednak realna kwota jaką Skarżący wraz z żoną mogą dysponować to 3.619,24 zł. Wynika to z treści zaświadczenia o wysokości osiąganych zarobków, gdzie kwota wynagrodzenia netto dla Skarżącego (uwzględniając zajęcia komornicze w wysokości 975 zł) wynosi 1.026,19 zł, a dla jego małżonki 2.593,05 zł. Z kwoty 3.619,24 zł Skarżący wraz z małżonką muszą utrzymać siebie i trójkę dzieci, gdzie najmłodsze jest w wieku 6 miesięcy. Podstawowe wydatki takie jak: koszt kredytu w wysokości 1.140 zł, czynsz w wysokości 860 zł, energia elektryczna w wysokości 275 zł - sprawiają, że po ich poniesieniu do dyspozycji pozostaje im kwota 1.344,24 zł. Od tej kwoty należy odjąć koszt opłaty za usługi telekomunikacyjne – ok 70 zł. Pozostała kwota to 1.200, która musi wystarczyć na zapewnienie bieżącego utrzymania. W świetle powyższego Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie poczynić oszczędności w celu opłacenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza iż każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącego kosztem sądowym jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 4170 zł. Podkreślić należy, że jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 grudnia 2015r. (II OZ 1244/15) podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału w tym postępowaniu. Zatem decydując się na wszczęcie sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością oraz zapewnić sobie środki na ten cel. W niniejszej sprawie taką możliwość zabezpieczenia środków Skarżący posiadał. Skarżący postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015r. został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który wynosił w niniejszej sprawie 8.339 zł, ponad kwotę 500 zł. Skarżący miał zatem świadomość, że jego skarga będzie rozpoznana a wiązać się to może również z prawdopodobieństwem poniesienia kolejnych kosztów postępowania takich jak np. wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Skarżący powinien zatem przygotować się na poniesienie kolejnych kosztów związanych ze sprawą. Podkreślić ponadto należy, że Skarżący wraz z żoną uzyskują stałe dochody, i mimo iż Skarżący twierdzi, że nie jest w stanie poczynić z nich oszczędności to jednak analiza wyciągów bankowych wskazuje, że na rachunku żony co miesiąc pozostają środki do wykorzystania. Środkami tymi małżonkowie mogą dowolnie gospodarować. W okresie wrzesień - listopad 2015r. poziom tych środków wyniósł odpowiednio ponad 3.300 zł, 2.400 zł i 1.400 zł. Z powyższego wynika zatem, że na przestrzeni minionego roku (licząc od dnia wydania postanowienia zwalniającego Skarżącego od części wpisu od skargi) miał on możliwość zapewnienia sobie środków, które pozwoliłyby mu obecnie na uiszczenie należnego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 4.170 zł. Ponadto jak wynika z obecnie przedłożonych przez Skarżącego informacji i dokumentów, Skarżący dysponuje majątkiem w postaci 1.000 udziałów w spółce, w której pełni funkcję prezesa zarządu. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, że posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Także sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (zob. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13). Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.