III SA/Wa 2843/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca A. W. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podała, że ze względu na brak znajomości procedury oraz stan finansowy związany ściśle ze stanem zdrowia, zachodzą przesłanki do wnioskowania o pomoc prawną. Skarżąca podała, że przebyta operacja, a także praca na etacie spowodowały, iż nie jest ona w stanie sprostać wydatkom. Lokal niemieszkalny, który Skarżąca wynajmuje, jest źródłem dochodu jej rodziny. Skarżąca mieszka z dwiema córkami w wieku po 22 lata. Od sierpnia ubiegłego roku nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem. Obecnie Skarżąca zalega z ratami zaliczek wobec wspólnoty w której znajduje się wynajmowany lokal oraz z opłatami za czynsz i podatki. Ze względu na trudną sytuację finansową ma poważne kłopoty finansowe. Skarżąca jest obecnie zatrudniona na etacie, gdyż stan zdrowia nie pozwala na kontynuowanie działalności gospodarczej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności czy przedmiotów wartościowych. Skarżąca oświadczyła ponadto, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z innymi osobami uzyskującymi dochody. Ze względu na nieprowadzenie już działalności gospodarczej oraz zły stan zdrowia, dochody Skarżącej są ograniczone poprzez pracę etatową. Skarżąca nie utrzymuje się wynajmu lokalu i nie jest to źródło dochodu, gdyż lokal stoi pusty, a poprzedni najemca nie zapłacił czynszu. Skarżąca wskazała, że osiąga dochód z pracy na etacie w wysokości 1.459 zł. W rubryce dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków Skarżąca wskazała "Brak". Do wniosku załączono m.in. potwierdzenie transakcji – przelew na konto Skarżącej na kwotę 1.459,48 zł, kserokopię wezwania do zapłaty skierowanego do N. celem uregulowania kwoty z umowy najmu, kserokopię pisma zarządcy wspólnoty nieruchomości, z którego wynika zadłużenie czynszowe Skarżącej. Z uwagi na okoliczność, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych Skarżącej, na mocy zarządzenia z dnia 4 października 2018 r. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, została zobowiązana na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej jako "p.p.s.a.") - do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie: - kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2017 lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego przez Skarżącą w tym okresie oraz wszystkich osób pozostających ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym; - oświadczenia, kto jest właścicielem domu wskazanego jako adres zamieszkania Skarżącej i na podstawie jakiego tytułu Skarżąca korzysta z tego domu, - oświadczenia co do wszystkich posiadanych przez Skarżącą nieruchomości – wskazanie rodzaju, wielkości i szacunkowej wartości posiadanych nieruchomości (w tym nieruchomości, które były przedmiotem najmu) - zaświadczenia o zarobkach Skarżącej, - udokumentowania sytuacji finansowej córek Skarżącej: w przypadku wykonywania pracy zarobkowej – przedstawienie zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokość wynagrodzenia, w przypadku posiadania statusu osoby bezrobotnej – zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy o posiadanym statusie osoby bezrobotnej, natomiast w przypadku pobierania nauki – przedstawienia odpowiedniego zaświadczenia szkoły/uczelni), - oświadczenia, czy mąż Skarżącej partycypuje w kosztach utrzymania córek oraz Skarżącej a jeśli tak, to w jakim zakresie, - wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącą oraz osoby pozostające ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych z ostatnich sześciu miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków, - wskazanie zobowiązań i stałych wydatków, w szczególności kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem domu (opłaty stałe, prąd, gaz, podatki, telefon, woda, ścieki, ubezpieczenie, inne) i utrzymania własnego z rodziną (żywność, ubrania, leki, itp.) oraz ich udokumentowania (faktury/rachunki/dowody uiszczenia opłat), - oświadczenia w przedmiocie posiadanych na Skarżącą oraz wszystkie osoby pozostające ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł, w tym pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej), - oświadczenia, czy Skarżąca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej bądź uzyskuje pomoc od osób trzecich. Jeśli tak, należało nadesłać ostatnie decyzje przyznające taką pomoc, bądź oświadczenie, od kogo i jakiego rodzaju pomoc Skarżąca otrzymuje. Na wykonanie wezwania zakreślono termin 7 dni. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 20 października 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji oraz dokumentów upływał wraz z dniem 29 października 2018 r. (poniedziałek). Skarżąca do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia nie nadesłała żądanych dokumentów. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należało więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, wobec wątpliwości co do sytuacji finansowej Skarżącej oraz jej możliwości płatniczych, wezwano Skarżącą do nadesłania informacji i stosownych dokumentów dotyczących stanu majątkowego (w szczególności posiadanych nieruchomości oraz osiąganych dochodów). Skarżąca nałożonego obowiązku nie wypełniła i nie przedstawiła żądanych informacji i dokumentów. Zdaniem referendarza sądowego, brak odpowiedzi na wezwanie uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy Skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji materialnej i finansowej w sposób nie budzący wątpliwości, zatem brak jest możliwości przyznania jej prawa pomocy. Milczenie Skarżącej w kwestiach odnoszących się do jej sytuacji, należy potraktować jako odmowę ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej, uniemożliwiając ustalenie istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.