III SA/Wa 293/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Owsiak, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2018 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zarządcy masy sanacyjnej M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Zarządca masy sanacyjnej M. w restrukturyzacji S.A. z siedzibą w R. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący, Spółka) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wniosek uzasadniony jest niewypłacalnością Spółki. Fakt niewypłacalności został stwierdzony postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z [...] stycznia 2017 r., sygn. akt [...]. Sąd restrukturyzacyjny uwzględniając wniosek Spółki z 2 grudnia 2016r. otworzył postępowanie sanacyjne i ustanowił sędziego komisarza oraz zarządcę. Skarżący podniósł że za 2016 r. przychody netto ze sprzedaży wyniosły 30.477.000 zł, zaś za 2017 r. już tylko 6.504.938,23 zł. Natomiast strata za 2017 r. wyniosła 1.437.295,17 zł, zaś stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach na dzień 31 grudnia 2017 r. 43.167,83 zł. Skarżący podał, że na koniec 2016 r. i 2017 r. kapitały własne spółki miały wartość ujemną, odpowiednio –[...] zł i –[...] zł. Dodał, że w okresie styczeń-luty 2018 r. Spółka zrealizowała obrót należny w wysokości 344.406,76 zł i 4.434,57 euro, a zatem średniomiesięcznie ok. 175.000 zł. Natomiast w 2017 r. koszt samych tylko wynagrodzeń oraz podatków i składek na ubezpieczenia społeczne wyniósł łącznie 2.054.985,08 zł, a więc średniomiesięcznie ok. 171.248,75 zł. Skarżący podał, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł. Do wniosku załączono m.in. bilans, rachunek zysków i strat, deklaracje VAT-7, zestawienie faktur, zeznanie podatkowe i wyciągi bankowe. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, iż wysokość wpisu w niniejszej sprawie w zestawieniu z wielkością przychodów, kosztów generowanych przez Spółkę, jej majątku i pozostałych wartości kwotowych odnoszących się do sytuacji finansowej Spółki, nie jest kwotą znaczną. W ocenie referendarza sądowego, zarządca masy sanacyjnej, jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie wpisu sądowego w sprawie. Wskazał, iż Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na których pokrycie posiada ona wystarczające środki. Pismem z 11 maja 2018 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazał, iż Spółka jest obiektywnie niewypłacalna i w związku z niewypłacalnością została objęta postępowaniem sanacyjnym mającym na celu odzyskanie przez nią płynności finansowej. Sąd Rejonowy dla W. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r., sygn. akt [...], stwierdził wystąpienie stanu niewypłacalności Spółki w rezultacie czego otworzył postępowanie sanacyjne i ustanowił sędziego komisarza oraz zarządcę. Skarżący podniósł, iż celem działań sanacyjnych jest poprawa złej sytuacji ekonomicznej dłużnika, zaś ich podjęcie nie gwarantuje że taka poprawa nastąpi. Ponadto nie sposób przewidzieć, w jakim czasie ewentualna poprawa może nastąpić. Zaznaczył, iż przepisy prawa ograniczają możliwość dysponowania mieniem Spółki przez zarządcę ustanowionego przez sąd restrukturyzacyjny. Wnioskodawca podkreślił, że umowa z G. S.A. która miała gwarantować Skarżącej przychody, nie została wykonana, zatem Spółka nie wygenerowała żadnego obrotu. Zdaniem Skarżącego argument, że wysokość wpisu nie jest znaczna w odniesieniu do wielkości przychodów, kosztów, majątku Spółki i pozostałych wartości kwotowych odnoszących się do sytuacji finansowej Spółki, jest błędny, gdyż w 2016 r. poniosła ona stratę w wysokości 12.402.910,59 zł; do dnia złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych uiściła wpisy sądowe w analogicznych sprawach dotyczących jej rozliczeń w podatku od towarów i usług w łącznej wysokości 650.000 zł; na koniec 2017 r. na rachunkach bankowych i w kasie Spółki znajdowało się łącznie [...] zł; majątek trwały może być sprzedany tylko za zgodą sędziego komisarza, zatem jako trudno zbywalny nie mógł posłużyć jako źródło sfinansowania wpisu sądowego. Zdaniem Skarżącego odmowa przyznania Spółce wnioskowanego zwolnienia pozbawi ją konstytucyjnego prawa do sądu. Odmowę przyznania prawa pomocy uznała za przejaw nieproporcjonalnej ochrony interesów fiskalnych Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Zarządca masy sanacyjnej M. w restrukturyzacji S.A. z siedzibą w R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 100.000 zł Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Rozpatrując niniejszy wniosek Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, dostępne w CBOSA). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. W ocenie Sądu nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem sanacyjnym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym koszty związane z uczestnictwem spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez zarządcę masy sanacyjnej na poczet prowadzonego postępowania sanacyjnego. Przepisy art. 32 ust. 1 oraz 52 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r.- Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2017 r., poz. 1508 ze zm., dalej jako u.p.r.) nadają zarządcy masy sanacyjnej uprawnienia do prowadzenia wszelkich spraw dłużnika, w szczególności tych związanych z zarządzaniem przedsiębiorstwem dłużnika oraz jego restrukturyzacją. Działając na rachunek dłużnika, zarządca zaciąga zobowiązania i dokonuje płatności. (por. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz pod. red. A. Torbus (A.J. Witosz (red.), A. Witosz (red.), H. Buk, D. Chrapoński, W. Gewald, M. Karpiński, W. Klyta, A. Malmuk-Cieplak, M. Mozdżeń, M. Pawełczyk Wk 2016, lex/el. pkt 1 komentarza do art. 32). Zgodnie z treścią art. 52 ust. 1. u.p.r. Zarządca niezwłocznie obejmuje zarząd masą sanacyjną, zarządza nią, sporządza spis inwentarza wraz z oszacowaniem oraz sporządza i realizuje plan restrukturyzacyjny. Zatem do podstawowych obowiązków zarządcy masy sanacyjnej należy m.in. obowiązek sprawowania zarządu majątkiem dłużnika. Może dokonywać zarówno czynności zwykłego zarządu, jak i czynności przekraczające zwykły zarząd. Pozostawanie w obrocie prawnym, jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Nie ma więc podstaw do traktowania Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zdaniem Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że Wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, iż jak wynika z nadesłanych dokumentów kapitał zakładowy Spółki wynosi ponad [...] mln zł, wartość środków trwałych – ponad [...] mln zł. Za 2016 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości 30.477.000 zł, a za 2017 r. 6.504.938,23. Na dzień 31 grudnia 2017 r. w kasie i na rachunkach bankowych Spółki znajdowała się kwota [...] zł. Co równie istotne, Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, dokonuje sprzedaży opodatkowanej. Przykładowo, w styczniu 2018 r. sprzedaż ta wyniosła 256.222 zł (zgodnie z deklaracjami VAT-7). Na marginesie Sąd zauważa, iż Spółka przed otworzeniem postępowania sanacyjnego w 2016 r. uiściła wskazywane przez nią kwoty wpisów w pozostałych wszczętych przez nią postępowaniach sądowoadministarcyjnych. W tej sytuacji, referendarz sądowy, trafnie stwierdził, iż zarządca masy sanacyjnej jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie wpisu sądowego w sprawie. Jak już wskazano, Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na których pokrycie posiada ona wystarczające środki. Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). W ocenie Sądu pomimo, że aktualnie obroty Spółki zmalały nie zmienia to faktu, że nadal prowadzi ona działalność gospodarczą. Na obecnym etapie postępowania należnym w sprawie kosztem sądowym jest wpis od skargi. Porównując tę kwotę z wysokością przychodów uzyskiwanych przez Spółkę należy zgodzić się z referendarzem sadowym, że kwota ta nie przekracza jej możliwości finansowych. Jak wynika z orzecznictwa NSA, koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać - przede wszystkim - z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por.: postanowienie NSA z 25 lutego 2014r., sygn. akt II FZ 172/14). A ponadto jeżeli podatnik nie wykaże, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a przedłożone oświadczenie świadczy o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody i wszystkie podane wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, to pomoc w zakresie partycypowania w kosztach sądowych nie może być przyznana (por.: postanowienie NSA z 28 maja 2014r., sygn. akt II FZ 612/14). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.