III SA/Wa 302/11

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 kwietnia 2011 r. po rozpoznaniu wniosku R.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2005 r. p o s t a n a w i a 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata 2. zwolnić stronę skarżąca od wpisu od skargi w sprawie 3. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych – także zakresowe - lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i może nastąpić wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05), jak też samodzielne układanie stosunków z pełnomocnikiem. Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2) R.M. , dalej jako skarżący, w piśmie z 20 lutego 2011 r. oraz w formularzu PPF z 17 lutego 2011 r., zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu poinformował, że ma trójkę dzieci (2003, 2005 i 2007 r.). Jego żona (pielęgniarka) od siedmiu lat jest na bezpłatnym urlopie wychowawczym i podejmuje, co kilka lat, staż pielęgniarski w celu zachowania uprawnień. Posiada dom z 1926 r, wymagający nieustannych remontów, 2,32 ha działki. Skarżący, wraz z rodziną utrzymuje się dzięki pomocy najbliższych, a jedyny dochód z własnych źródeł to środki uzyskane z tytułu dzierżawy w wysokości 4004,25 zł brutto. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 25 lutego 2011 r., skarżący przekazał rachunki za elektryczność, gaz, telefon, nadesłał zeznania podatkowe PIT-36, kopie VAT-6, oświadczenie o wyborze zwolnienia w podatku VAT, zawiadomienie o zajęciu środka transportu, protokół zajęcia ruchomości wraz z kosztami zajęcia, zawiadomienie o zajęciu praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego, postanowienie Sądu o wpisie hipoteki do księgi wieczystej, kopię oświadczenia żony o braku rachunku bankowego, zawiadomienie poborcy skarbowego o zajęciu ruchomości domowych i in.. 3) Referendarz sądowy dał wiarę twierdzeniom strony skarżącej, zawartym w treści formularza PPF, o braku wolnych środków finansowych. Badając zdolność strony skarżącej do ponoszenia kosztów postępowania, referendarz sądowy ma na uwadze tak wydatki związane z codzienną egzystencją, jak wydatki ponoszone podczas edukacji dzieci. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej strony są także działania podejmowane przez organy administracji w celu egzekucji należności oraz wolność strony, będąca wynikiem działań organów administracji, gospodarowania posiadanym majątkiem. 4) Referendarz sądowy wskazuje, że wysokość minimum socjalnego na 1 osobę, wynosi w 2010 r. ok. 800,- zł (http://www.ipiss.com.pl). Za minimum socjalne należy rozumieć wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych z uwzględnieniem dóbr służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na takim poziomie, że składniki te wystarczają nie tylko dla podtrzymania życia (ten wskaźnik jest określany jako minimum egzystencji), lecz także dla posiadania i wychowania dzieci oraz dla utrzymania minimum więzi społecznych. Kwota uzyskiwanego przychodu, podzielona przez ilość członków gospodarstwa domowego, daje wysokość minimum socjalnego. Badając sytuację majątkową i płatniczą strony, referendarz sądowy ma jednak na uwadze to, że na skarżącym ciążą liczne, wykazane należności, a kwota uzyskiwanego dochodu z tytułu wynajmu jest kwotą brutto. Nadto, uzyskiwana kwota minimum socjalnego może nie być adekwatnym miernikiem możliwości płatniczych skarżącego, skoro ponosi on wysokie koszty stałe związane ze zużyciem gazu. Ewentualne przychody uzyskiwane przez żonę w wyniku świadczenia pracy w innym mieście, w celu zachowania uprawnień zawodowych, są równoważone przez koszty uzyskania tego przychodu. Referendarz sądowy nie uznał zadeklarowanej wprost kwoty wydatków – która jest wyższa od zadeklarowanych przychodów – za przejaw nierzetelności złożonych oświadczeń, ponieważ uwzględnił oświadczenie o pomocy materialnej najbliższych. Zarazem z faktu bezpośredniej pomocy najbliższych w ponoszeniu kosztów utrzymania referendarz sądowy nie wywodzi ich obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, czy przeznaczania uzyskiwanych od nich środków na poczet spornych zaległości podatkowych. Niezależnie od powyższego, godne wzmianki wydaje się być to, ze na skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia kosztów sądowych jeszcze w innych sprawach zawisłych przed sądem, stąd kolejne ograniczenie w dysponowaniu posiadanymi zasobami. Niesporne przy tym jest już w orzecznictwie, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie należy brać pod uwagę, oprócz kryterium materialnego jakim jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, kryteria nie wymienione w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj.: gwarancje procesowe z art. 6 i 134 § 1 P.p.s.a. oraz brak w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi przymusu adwokackiego (por postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt . OZ 1516/04; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 274/08, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2008 r., II GZ 79/08). 5) Ze wskazanych względów, jeżeli z zestawienia wysokości środków pieniężnych, którymi dysponuje skarżąca, analizy sposobu prowadzenia gospodarki finansowej i wskazanego obowiązku uczestniczenia w kosztach sądowych, wynika, że uiszczenie choćby wpisu od skargi w badanej sprawie, w wysokości niespełna 400,- zł spowoduje negatywne następstwa w zadeklarowanej strukturze wydatków, to w rozstrzygnięciu o prawie pomocy, należy w sposób niezwykle staranny, uwzględniać realizację prawa dostępu do Sądu. Uwagę tą referendarz odnosi do wydatków, które skarżąca zobowiązana byłaby ponieść na wynagrodzenie – najniższe choćby – pełnomocnika. Natomiast na potrzebę działania pełnomocnika w sprawie wskazuje, oprócz zdolności skarżącej do ponoszenia kosztów postępowania, także rodzaj sprawy i możliwość dostępu skarżącej tak do przepisów prawa, jak też orzecznictwa i piśmiennictwa związanego z rodzajem zawisłej przed Sądem sprawy. Zdaniem referendarza sądowego, już zestawienie wysokości posiadanych przez stronę środków pieniężnych brutto z należnościami z tytułu postępowania, tj. kosztem wpisu i najniższego nawet, minimalnego wynagrodzenia wnioskowanego pełnomocnika (por § 18 ust. 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie .... – Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz 1348 ze zm), może być przyczyną konieczności stwierdzenia o możliwym do wystąpienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego strony w wypadku uiszczenia kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, pokrycie kosztów postępowania musiałoby spowodować pogorszenie sytuacji życiowej: nie tylko strony skarżącej, ale i żony oraz dzieci, w stosunku do której skarżący jest zobowiązany do zaspokajania potrzeb, na mocy przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ograniczenie przyznania prawa pomocy tylko do wymagalnych kosztów sądowych, tj kosztów wpisu od skargi, referendarz sądowy uzasadnia tym, że czynienie starań przez żonę skarżącego w celu zachowania uprawnień zawodowych może skutkować poprawą sytuacji płatniczej rodziny w przyszłości. 6) Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3 art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.