III SA/Wa 3024/12
WyrokWSA w Warszawie2013-01-22
Skład orzekający: Beata Sobocha, Krystyna Kleiber, Aneta Lemiesz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ podatkowy, ustalając wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, może bezkrytycznie przyjąć ustalenia z decyzji umarzającej postępowanie podatkowe za wcześniejszy rok, bez ponownej analizy zebranego wówczas materiału dowodowego?Ratio decidendi
Organ podatkowy, ustalając wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, nie może bezkrytycznie przyjmować ustaleń z decyzji umarzającej postępowanie podatkowe za wcześniejszy rok. Obowiązkiem organu jest zebranie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, nawet jeśli dotyczy on okresu już badanego, zwłaszcza gdy uprzednie postępowanie zostało umorzone. Bezwarunkowe przyjęcie ustaleń z poprzedniej decyzji, bez analizy zebranego wówczas materiału dowodowego i sprawdzenia jego kompletności, stanowi naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2003 r. Organ I instancji ustalił podatek w kwocie 2.418.363 zł, uznając, że wydatki małżonków przewyższyły ich przychody. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił decyzję organu I instancji i ustalił podatek w kwocie 1.843.983 zł, m.in. nie uznając przychodu ze sprzedaży nieruchomości jako pochodzącego z ujawnionych źródeł. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, w tym przyjęcie przez organ odwoławczy ustaleń z decyzji umarzającej postępowanie za 2000 r. jako wiążących.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, stwierdził, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, i zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz M. M. kwotę 25.657 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Aneta Lemiesz, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2003 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz M. M. kwotę 25.657 zł (słownie: dwadzieścia pięć tysięcy sześćset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z [...] grudnia 2009 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej
w W. ustalił Skarżącemu M. M. zryczałtowany podatek
dochodowy od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia
w ujawnionych źródłach przychodów za 2003 r. w kwocie 2.418.363 zł. Wskazał, że
w badanym roku podatkowym łączne wydatki małżonków M. i G.
M. przewyższyły ich łączne przychody o kwotę 7.356.418,36 zł. Na
wydatki te złożyły się m. in. pożyczka udzielona firmie M. S.A. na kwotę
3.365.100 zł oraz pożyczka udzielona P. S.A. na kwotę
120.488,94 zł, lokata w banku [...] S.A. na kwotę 600.000 zł, środki
pieniężne na rachunku w banku [...] S.A. na kwotę 69.397,90 zł,
przelewy o nieznanym tytule wykonane na rachunku w banku [...] S.A.
na kwotę 2.897.090,66 zł, wypłaty gotówki z rachunku w banku [...]
S.A. na kwotę 617.200 zł, wypłata gotówką odsetek uzyskanych z lokaty [...]
w kwocie 1.173,01 zł, środki pieniężne na rachunku w banku [...] S.A. na
kwotę 25.029,27 zł, rozliczenie płatności bezgotówkowych wykonanych przy użyciu
karty płatniczej na kwotę 80.563,36 zł, wypłaty gotówki z rachunku w banku [...] S.A. na kwotę 51.800 zł. Po stronie przychodów organ I instancji przyjął środki
pochodzące m. in. z odsetek od lokat bankowych oraz z kapitalizacji odsetek
w kwocie 29.620,18 zł, sprzedaży prawa wieczystego użytkowania w wysokości
35.000 zł. Suma przychodów wyniosła łącznie 519.603,18 zł. Organ I instancji ustalił
również, że w okresie poprzedzającym 2003 r. Skarżący mógł zgromadzić ze źródeł
opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania kwotę 907.449,82 zł. Organ ten
zakwestionował twierdzenia o pokryciu wydatków środkami w kwocie 7.490.388 zł
uzyskanymi od firmy I. sp. z o.o. z tytułu zadatku na zakup
nieruchomości. Podkreślił, że dla uznania tej kwoty konieczne jest wykazanie, że
była ona w dyspozycji Skarżącego także na początku 2003 r. Potwierdzeniem tego
mogłoby być saldo na rachunku bankowym. Skarżący nie udzielił jednak wyjaśnień
w tym zakresie. Poza tym transakcja wynikająca z umowy przedwstępnej
z [...] grudnia 1998 r. nie została zrealizowana. Co prawda z akt sprawy nie wynika,
że kwota zadatku została przez Skarżącego zwrócona, niemniej jeżeli kwotę tę
zatrzymał, stanowiła ona dla niego przysporzenie majątkowe. Przychód ten nie został
jednak opodatkowany, a zatem nie może być uznany za źródło pokrycia wydatków.
Organ I instancji nie uznał także za źródło pokrycia wydatków przychodu w kwocie
6.419.856,51 zł uzyskanego od firmy T. sp. z o.o. z tytułu sprzedaży
nieruchomości w S. Z umowy sprzedaży z [...] lutego 2003 r. wynika, że
część ceny za tę nieruchomość Skarżący otrzymał w 2002 r., reszta zaś miała
wpłynąć na rachunek bankowy w banku [...] S.A., co organ I instancji
uznał za uprawdopodobnione. Zauważył jednak, że sam fakt ujawnienia źródła
powyższego przychodu nie jest wystarczający dla uznania tego przychodu jako
źródła pokrycia wydatków. Skarżący nabył bowiem wspomnianą nieruchomość
w 2002 r. Nie zawiadomił natomiast urzędu skarbowego o jej sprzedaży przed
upływem 5 lat, nie złożył stosownej deklaracji, ani też oświadczenia o wykorzystaniu
przychodu ze sprzedaży na cele mieszkaniowe. Przychód ten nie korzystał zatem ze
zwolnienia podatkowego, a także nie został opodatkowany. W rezultacie nie może
być uznany za źródło pokrycia wydatków. Tym samym nadwyżka wydatków nad
przychodami wyniosła 6.448.968,54 zł, z czego - z uwagi na istniejącą między
małżonkami wspólność majątkową - na Skarżącego przypadł udział wynoszący
3.224.484,27 zł.
Od powyższej decyzji Skarżący odwołał się.
Decyzją z [...] kwietnia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił w całości
decyzję organu I instancji i ustalił wysokość zobowiązania podatkowego w kwocie
1.843.983 zł. W pierwszej kolejności organ odwoławczy odniósł się szeroko do
kwestii doręczenia decyzji organu I instancji. Stwierdził, że organ ten nie popełnił
błędu przy doręczaniu tej decyzji, a sporne zobowiązanie podatkowe powstało
wskutek jej doręczenia w dniu 31 grudnia 2009 r. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej
przychylił się do stanowiska organu I instancji odmawiającego uznania przychodu ze
sprzedaży nieruchomości w S. jako pochodzącego z ujawnionych
źródeł. Wskazał, że sam fakt ujawnienia przez Skarżącego źródła przychodu nie jest
wystarczający do przyjęcia tego przychodu na pokrycie wydatków i gromadzonego
mienia w analizowanym okresie. Z akt sprawy wynika bowiem, że Skarżący nie
zawiadomił urzędu skarbowego o sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat, nie
złożył także deklaracji PIT-23, jak również nie złożył oświadczenia o wykorzystaniu
przychodu ze sprzedaży na cele mieszkaniowe. Przychód ten nie korzystał zatem ze
zwolnienia od podatku i nie został opodatkowany. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył
nadto, że sprzedana nieruchomość stanowiła majątek odrębny Skarżącego.
W świetle powyższego przedłożona przy piśmie z 24 września 2010 r. kopia zlecenia
płatniczego oraz złożone wyjaśnienia co do źródeł pochodzenia zleconej kwoty
1.167.750 zł nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Organ
odwoławczy zgodził się z organem I instancji w kwestii otrzymanego przez
Skarżącego zadatku w wysokości 7.490.388 zł. Wskazał, że umowa sprzedaży nie
doszła do skutku. Nadto nie przedłożono aktu notarialnego w formie warunkowej
umowy sprzedaży nieruchomości w B.. Z postanowień umowy wynika, że
w przypadku niedojścia do zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży zadatek
podlega zwrotowi. Skarżący nie uprawdopodobnił, że doszło do sprzedaży
nieruchomości, a kwota zadatku pozostała w jego dyspozycji i stanowiła pokrycie
wydatków poniesionych w 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył jednocześnie,
że salda początkowe rachunków bankowych nie stanowiły kwoty choćby zbliżonej do
powołanego przychodu. Poza tym gdyby Skarżący zatrzymał zadatek stanowiłby on
przysporzenie majątkowe podlegające opodatkowaniu. A skoro tak powinien być
uwzględniony w zeznaniu rocznym za 1998 r. i uwzględniony przez organ I instancji
jako przychód. Jeśli natomiast przychód ten nie został opodatkowany nie może być
źródłem pokrycia wydatków. Odnosząc się do kwestii uzyskiwania przez Skarżącego
dochodów ze sprzedaży akcji B. oraz Banku [...] S.A. organ
odwoławczy zauważył, że na tę okoliczność przesłuchano świadka S.
F. Jego zeznania nie przyczyniły się do wyjaśnienia spornej kwestii. Potwierdził
on wprawdzie, że doradzał Skarżącemu w zakresie zakupu akcji, jednakże nie był
w stanie określić precyzyjnych kwot zysków z tytułu późniejszej ich sprzedaży. Poza
tym w przypadku sprzedaży akcji Banku [...] S.A. o wysokości uzyskanego
przychodu wiedział jedynie z informacji przekazanych przez Skarżącego. Dyrektor
Izby Skarbowej podkreślił także, że brak jest dokumentów uprawdopodabniających
twierdzenia Skarżącego o wielkości nabywanych i sprzedawanych akcji. Zauważył
nadto, że przedłożone wraz z pismem z 5 kwietnia 2011 r. kserokopie dokumentów
mających potwierdzić te dochody dotyczą lat 1997-2000. W aktach sprawy znajduje
się natomiast decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego W.
z [...] grudnia 2006 r., z której wynika że w stosunku do Skarżącego prowadzono
postępowanie w zakresie wydatków poniesionych w 2000 r. Z uwagi na ustaloną
wówczas nadwyżkę dochodów nad wydatkami postępowanie to umorzono jako
bezprzedmiotowe. Wynikającą z tej decyzji wartość nadwyżki uwzględniono do
wyliczenia oszczędności Skarżącego na dzień 1 stycznia 2003 r.
Organ odwoławczy uznał natomiast, że źródłem pokrycia wydatków mogły być
środki w kwocie 956.000 zł i należy je uwzględnić po stronie przychodów. Środki te
stanowiły rozliczenie Skarżącego z M. S.A. z tytułu udzielonej pożyczki.
Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził nadto, że przedłożone dokumenty dotyczące
pożyczki otrzymanej od P. S.A. uprawdopodabniają
fakt, iż taka transakcja miała miejsce. W związku z tym kwotę tej pożyczki
uwzględniono po stronie uzyskanych w 2003 r. przychodów, natomiast jej zwrot ujęto
po stronie poniesionych w badanym roku wydatków. Organ odwoławczy zgodził się
nadto ze Skarżącym, że doszło do podwójnego opodatkowania tej samej kwoty
100.000 zł. Stąd też ustalając wydatki poniesione w 2003 r. pomniejszono je o kwotę
100.000 zł. Stwierdził także, iż wskutek analizy dołączonego do odwołania wydruku z
rachunku w B. zwiększeniu ulegną przychody o kwotę
172.997,24 zł oraz wydatki o kwotę 40.364,40 zł.
Reasumując Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że po stronie przychodów za
lata 1999-2000 należy przyjąć nadwyżkę wynikającą z decyzji z [...] grudnia 2006 r.
w kwocie 160.249,15 zł. Natomiast za lata 2001-2002 należy przyjąć nadwyżkę
w kwocie 2.090.249,19 zł. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że wydatki
Skarżącego z 2002 r. zwiększą się o kwotę 500.000 zł ze względu na pożyczkę
udzieloną przez niego z funduszy stanowiących majątek odrębny. Na koniec organ
odwoławczy przedstawił szczegółowe wyliczenie, z którego wynika, że wydatki
wyniosły 8.772.385,94 zł (z tego udział 1/2 4.386.192,97 zł). Na pokrycie tych
wydatków przyjęto przychody w wysokości 2.604.600,42 zł (z tego udział 1/2
1.302.300,21 zł). Ponadto ustalono Skarżącemu oszczędności za lata 1996-2002
w kwocie 625.249,16 zł i o tę kwotę zwiększono przychody. Z powyższego wynika,
że kwota 2.458.643,60 stanowi dochód z nieujawnionych źródeł przychodów, zaś
zryczałtowany podatek dochodowy wynosi 1.843.983 zł.
W skardze na powyższą decyzję Skarżący zarzucił naruszenie art. 194 § 1
ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz.
60 ze zm.) przez przyjęcie, że uzasadnienie decyzji o umorzeniu postępowania
podatkowego za 2000 r. ma walor dokumentu urzędowego, podczas gdy tylko
sentencji tej decyzji przysługuje ten charakter. Zarzucił nadto naruszenie art. 122, art.
187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej przez oparcie rozstrzygnięcia na
wybiórczo zgromadzonym materiale dowodowym, nie odzwierciedlającym mienia
zgromadzonego przez Skarżącego w latach poprzednich. Na tej podstawie wniósł
o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skarżący wywiódł, że decyzja o umorzeniu postępowania podatkowego za 2000 r.
stwierdza jedynie, że w momencie jej wydania Skarżący wykazał zgromadzone
mienie w wysokości wystarczającej do stwierdzenia, że nie osiągnął przychodu,
o którym mowa w art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku
dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), zwanej
dalej w skrócie: "u.p.d.o.f.". Decyzja ta nie stworzyła natomiast stanu rei iudicatae
w zakresie mienia zgromadzonego czy też poniesionych wydatków w latach 1995-
2002.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko
wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W pismach z 21 grudnia 2012 r. oraz 8 stycznia 2013 r. Skarżący przytoczył
dodatkowe uzasadnienie powyższych zarzutów. Nadto zakwestionował stanowisko
organu podatkowego w kwestii nieuznania kwoty zadatku za przychód mogący być
pokryciem wydatków dokonanych w 2003 r. Podkreślił również, że przy piśmie
z 5 kwietnia 2011 r. przekazał dokumenty wskazujące na uzyskiwanie dochodów ze
sprzedaży akcji B. oraz Banku [...] S.A., a zatem nieprawdziwe
jest stwierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej jakoby brak było dokumentów
uprawdopodabniających zbywanie tych akcji. Fakt nabywania i zbywania akcji
potwierdził świadek S. F. Organ podatkowy nie przeprowadził natomiast
dowodu z przesłuchania strony.
W pismach z 16 i 18 stycznia 2013 r. Skarżący wskazał na okoliczność
związaną z toczącym się postępowaniem sądowym dotyczącym zwrotu zadatku oraz
fakt braku dokonania jego zwrotu przed dniem wydania decyzji. Na potwierdzenie
tego przedstawił kserokopię wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z 12 kwietnia
2007 r. oraz wniósł o otwarcie rozprawy i przeprowadzenie dowodu z dokumentu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Odnosząc się na wstępie do wniosku o otwarcie zamkniętej rozprawy Sąd
stwierdził, że nie zasługiwał on na uwzględnienie.
Rozprawa może być otwarta na nowo stosownie do art. 133 § 2 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2012 r., poz. 270 - dalej jako: "P.p.s.a."), a w myśl art. 133 § 3 P.p.s.a. powinna
zostać otwarta, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej zamknięciu.
Zdaniem Sądu taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie.
Po pierwsze wnosząc o otwarcie rozprawy pełnomocnik przedstawił jedynie
kserokopię wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z 12 kwietnia 2007 r. na
okoliczność - jak to określił - istnienia sporu sądowego w przedmiocie zwrotu
zadatku. Tymczasem decydując w tak ważkiej kwestii jak otwarcie zamkniętej
rozprawy i dopuszczenie dowodu Sąd nie może bazować na dokumencie mającym
postać nieuwierzytelnionej kserokopii. Zarówno w literaturze, jak i w orzecznictwie
przyjmuje się, że przeprowadzając postępowanie dowodowe Sąd z reguły powinien
opierać się na oryginale dokumentu. Kserokopia jako odwzorowanie oryginału może
być uznana za odpis, niepoświadczona podpisem nie jest jednak dokumentem i nie
ma mocy dowodowej (por. T. Demendecki, Komentarz aktualizowany do art. 244
K.p.c., LEX; uchwała SN z 29 marca 1994 r., III CZP 37/94; postanowienie SN z 27
lutego 1997 r., III CKU 7/97). Warunkiem zatem uznania kserokopii za dokument jest
umieszczenie na niej zaopatrzonego podpisem poświadczenia jej zgodności z
oryginałem. Tylko taki dokument może być przedmiotem ewentualnego rozpatrzenia
przez Sąd i - będący profesjonalistą - pełnomocnik Skarżącego powinien mieć tego
świadomość. W tej sytuacji działanie pełnomocnika polegające na przedstawieniu -
po zamknięciu rozprawy - kserokopii wyroku bez potwierdzenia jej zgodności z
oryginałem należy postrzegać jako próbę przedłużenia postępowania w niniejszej
sprawie. Oceny tej nie zmienia fakt, iż - jak zaakcentował pełnomocnik - "jest to
tylko kilkustronicowy dokument". Na przedłużenie postępowania nie wpływa bowiem
obszerność dokumentu, ale konieczność odroczenia rozprawy, a jak stwierdził sam
pełnomocnik "jedną z naczelnych zasad postępowania sądowoadministracyjnego jest
zasada szybkości (...). Dalsze oczekiwanie na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie
nie służy realizacji tej zasady oraz funkcji sądu administracyjnego jaką jest kontrola
administracji publicznej." (zob. pismo z 5 listopada 2012 r.; k. 80 i n. akt sądowych).
Po drugie kwestia zadatku uzyskanego wskutek zawarcia umowy
przedwstępnej sprzedaży spółce I. sp. z o.o. nieruchomości w B.
była znana organom podatkowym. Na okoliczność zawarcia tej umowy Skarżący
powołał się juz w listopadzie 2009 r. (k. 242 i n. akt administracyjnych). Mimo jednak,
że Skarżący wykazywał się dość dużą aktywnością i zaangażowaniem w składaniu
dodatkowych dowodów mających wyjaśnić źródła pochodzenia majątku (zob. np.
pismo z 4 października 2010 r. k. 440 i n.; pismo z 9 grudnia 2010 r. k. 672 i n. akt
administracyjnych) nie przedstawił wyroku z 12 kwietnia 2007 r. Wzmianka
o prawomocnym nakazie zapłaty wydanym przeciwko Skarżącemu i o toczącym się
postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym kwoty zadatku pojawiła się dopiero
w piśmie z 5 kwietnia 2011 r. (k. 754 akt administracyjnych). Tym samym
niepodobna zgodzić się ze stwierdzeniem pełnomocnika jakoby wspomniany wyrok
"zmuszony" był przedstawić na etapie postępowania sądowoadministracyjnego.
Wyrok ten datowany na 12 kwietnia 2007 r. Skarżący miał bowiem okazję przedłożyć
już w 2009 r., kiedy to toczyło się postępowanie przed organem I instancji, najpóźniej
zaś w dniu rozprawy, która odbyła się 9 stycznia 2013 r. W rezultacie brak jest
podstaw do stwierdzenia, że po zamknięciu tej rozprawy ujawniły się istotne
okoliczności uzasadniające jej otwarcie.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sformułowane w niej zarzuty koncentrują się przede wszystkim wokół
zagadnienia wykorzystania w niniejszym postępowaniu ustaleń zawartych
w uzasadnieniu decyzji umarzającej postępowanie podatkowe za 2000 r. Dyrektor
Izby Skarbowej przyjął mianowicie po stronie przychodów za lata 1999-2000
nadwyżkę przychodów nad wydatkami wynikającą z powyższej decyzji Naczelnika
Urzędu Skarbowego W. z [...] grudnia 2006 r. w kwocie 160.249,15 zł
(s. 17 zaskarżonej decyzji). Skarżący podniósł natomiast, że zawarte w tej decyzji
ustalenia w zakresie mienia zgromadzonego przez Skarżącego czy też poniesionych
przezeń wydatków nie są wiążące w postępowaniu podatkowym za 2003 r. W jego
ocenie decyzja ta stwierdza jedynie, że zgromadzone mienie przewyższyło wydatki,
a zatem nie wystąpił przychód nieznajdujący pokrycia w ujawnionych źródłach lub
pochodzący ze źródeł nieujawnionych. W rezultacie Skarżący zarzucił Dyrektorowi
Izby Skarbowej brak merytorycznej oceny dokumentów załączonych do pisma
z 5 kwietnia 2011 r., czym miał on naruszyć art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 §
4 Ordynacji podatkowej.
Zdaniem Sądu rację należy przyznać Skarżącemu.
Punktem wyjścia rozważań musi być przypomnienie brzmienia art. 20 ust. 3
u.p.d.o.f. obowiązującego w 2003 r. Przepis ten stanowił, że wysokość przychodów
nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nie
ujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku
podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki
te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz
w latach poprzednich, pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od
opodatkowania. Z powyższego wynika, że dla ustalenia podstawy opodatkowania
z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach należy
porównać, z jednej strony poniesione w roku podatkowym wydatki, z drugiej zaś
wartość mienia zgromadzonego w tym samym roku i w latach poprzednich, a
pochodzącego ze źródeł już opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania.
Wyłącznie w przypadku, gdy stwierdzone zostanie, iż poniesione wydatki nie
znajdują pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów oraz zgromadzonym
wcześniej mieniu, organ podatkowy zyskuje uprawnienie do wydania decyzji
ustalającej kwotę należnego z tego tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego.
W takim wypadku podstawę opodatkowania stanowi kwota odpowiadająca wysokości
tego "niedoboru" (por. wyrok NSA z 2 marca 2012 r., II FSK 1661/10).
W orzecznictwie wskazuje się, że w tego typu sprawach obowiązkiem organu
podatkowego jest wykazanie jakie wydatki poniósł podatnik i, że wydatki te
przekraczają wartość zgromadzonego mienia, natomiast obowiązkiem podatnika jest
wykazanie, że to mienie zgromadził i, że pochodzi ono z przychodów
opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Do podatnika należy zatem
dostarczenie dowodów służących wykazaniu, że wydatki znajdowały pokrycie
w konkretnie wskazanym źródle przychodów (por. wyroki NSA z 13 października
2010 r., II FSK 882 i 883/09 i przytoczone tam orzecznictwo, Centralna Baza
Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl - zwana dalej
w skrócie: "CBOSA"). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku
z 11 stycznia 2011 r. (sygn. akt II FSK. 1642/09, CBOSA) organy podatkowe
obowiązane są dowody te przeprowadzić w sposób budzący do nich zaufanie (art.
121 § 1 Ordynacji podatkowej) oraz w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał
dowodowy (art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej), oceniając na podstawie tego
materiału, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 191 Ordynacji
podatkowej). Ocena ta powinna być przeprowadzona w sposób swobodny, a więc
bez skrępowania jakimikolwiek regułami dowodowymi, na podstawie wewnętrznego
przekonania organu podatkowego co do prawdziwości i mocy dowodowej
poszczególnych źródeł dowodowych, z zachowaniem zasad logiki, wiedzy i
doświadczenia życiowego.
Zdaniem Sądu przeprowadzona w niniejszej sprawie ocena dowodów nie
odpowiada powyższym kryteriom. Najpoważniejszym błędem, jakiego dopuścił się
Dyrektor Izby Skarbowej było uwzględnienie przy wyliczaniu oszczędności
Skarżącego na dzień 1 stycznia 2003 r. nadwyżki środków finansowych, wynikającej
z decyzji umarzającej postępowanie za 2000 r. Przyjął on mianowicie bezkrytycznie,
że nadwyżka ta wynosiła 160.249,15 zł i taką właśnie kwotę uwzględnił po stronie
przychodów za lata 1999-2000.
Tymczasem nie można, zdaniem Sądu, zapominać, że powodem umorzenia
postępowania za 2000 r. była jego bezprzedmiotowość. Naczelnik Urzędu
Skarbowego W. stwierdził wówczas, że poniesione przez
Skarżącego wydatki miały pokrycie w mieniu zgromadzonym w tym roku
podatkowym i w latach poprzednich. Na tak ustalonym wyniku postępowania oparł
się Dyrektor Izby Skarbowej, wskazując przy tym, że wspomniana decyzja jest
ostateczna i jej treść nie była dotychczas kwestionowana przez Skarżącego.
Zdaniem Sądu takie działanie nie zasługuje na aprobatę.
Po pierwsze umorzenie postępowania było niewątpliwie rozstrzygnięciem
korzystnym dla Skarżącego, nie można się zatem dziwić, że nie zostało zainicjowane
postępowanie odwoławcze. Ponadto nie mógł on też przypuszczać, że zostanie
wszczęte postępowanie za kolejny rok podatkowy, w którym organ podatkowy
wykorzysta ustalenia z poprzedniej decyzji.
Po drugie jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku
z 8 listopada 2012 r. (I SA/Łd 1121/12) organ podatkowy, prowadząc postępowania
za kolejne lata obowiązany jest zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały
materiał dowodowy, działając na podstawie m.in. regulacji zawartej w art. 187 § 1
Ordynacji podatkowej. Nie wyłącza to dowodów poddanych ocenie w postępowaniu
dotyczącym badanego już wcześniej roku podatkowego, zwłaszcza gdy uprzednie
postępowanie zostało umorzone.
Sąd stanowisko to w pełni podziela.
Tymczasem w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej przyjmując po
stronie przychodów za lata 1999-2000 nadwyżkę w kwocie 160.249,15 zł nie
wskazał, ani nie omówił dowodów mających tak ustaloną kwotę potwierdzać.
Odwołał się jedynie do ustaleń wynikających z decyzji wydanej za 2000 r., nie
analizując ponownie materiału dowodowego zebranego w tamtym postępowaniu, a
jakim miały być - jak to ujęto w powyższej decyzji - "materiały złożone na
okoliczność poniesionych wydatków oraz wykazanych źródeł przychodów".
W rezultacie Dyrektor Izby Skarbowej dopuścił się - jak trafnie podniósł
Skarżący - naruszenia art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez bezkrytyczne
przyjęcie ustaleń zawartych w decyzji wydanej za 2000 r., bez dokonania oceny
zebranego wówczas materiału dowodowego i bez sprawdzenia czy został on
zebrany w sposób kompletny i wyczerpujący. Okoliczność ta niewątpliwie mogła
mieć wpływ na końcowe ustalenia w niniejszej sprawie.
Ocena taka jest o tyle uzasadniona, że z treści tej decyzji wynika, że jako
pokrycie finansowe wydatków uznano: 1) oszczędności z lat 1996-1999 wyliczone w
oparciu o zeznania roczne za ten okres, 2) dochód z zeznania PIT-36 oraz 3) zwrot
dwóch pożyczek. Powyższe wskazuje zatem, że u podstaw ustaleń dotyczących
stanu zasobów finansowych legły w głównej mierze dane wynikające z zeznań
podatkowych. Oznacza to, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W.
prowadził postępowanie wyjaśniające w ograniczonym zakresie. W tej sytuacji
konkluzja Dyrektora Izby Skarbowej, że kserokopie dokumentów mających
potwierdzić dochody ze zbycia akcji dotyczą "okresu, który był badany przez
Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w toku postępowania
podatkowego za 2000 r." (s. 7 odpowiedzi na skargę) jest co najmniej przedwczesna.
W świetle powyższych uwag wytknięcie organowi podatkowemu, że ten
zignorował dokumenty załączone do pisma z 5 kwietnia 2011 r. jest całkowicie
uprawnione. Wśród tych dokumentów znalazły się m. in. zestawienia sald bieżących,
zlecenia sprzedaży papierów wartościowych. Dokumenty te Dyrektor Izby Skarbowej
obowiązany będzie wziąć pod rozwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.
W szczególności dokona oceny tych dowodów w kontekście twierdzeń Skarżącego o
posiadaniu w 2003 r. nadwyżki mienia nad wydatkami w kwocie ponad 24.803.820 zł.
Odniesie się do przedstawionego przez Skarżącego sposobu wyliczenia dochodu z
tytułu zbycia akcji. Oceni czy zostało dowiedzione, że taki dochód był faktycznie
uzyskany i że środki te Skarżący posiadał w dniu 1 stycznia 2003 r. i mógł
przeznaczyć je na pokrycie wydatków.
Dalej idąca ocena Sądu - na tym etapie sprawy - byłaby przedwczesna.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152
P.p.s.a., orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania, do których
zalicza się uiszczony wpis od skargi w kwocie 18.440 zł oraz wynagrodzenie radcy
prawnego w wysokości 7.200 zł i inne udokumentowane wydatki (opłata skarbowa od
pełnomocnictwa w kwocie 17 zł) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §
2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia
przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego
ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło