III SA/Wa 3050/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący T. B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się m. in. na fakt wydania wobec niego decyzji podatkowych. Wskazał, iż prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi jedynie straty. Działalność ta musi być jednak prowadzona z uwagi na ryzyko wypowiedzenia umów kredytowych zabezpieczonych na nieruchomościach należących do rodziców. Raty miesięczne trzech kredytów wynoszą 6.040 zł. Skarżący podkreślił, że poza udziałami w spółce B. nie ma żadnego majątku. Mieszka wraz z konkubiną i dwójką dzieci u swoich rodziców, którzy ich utrzymują. Ujawnił stan majątkowy członków rodziny, wskazując iż konkubina posiada samochód służący do odwożenia dzieci do szkoły, zaś rodzice nieruchomość rolną oraz oszczędności o nieznanej mu wysokości. Rodzice Skarżącego utrzymują się z emerytur oraz dzierżawy, uzyskując z tego tytułu 2.652 zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że nie ma możliwości uzyskania od członków rodziny dokumentów źródłowych typu wyciągi bankowe, zeznania podatkowe, potwierdzenia spłaty rat z uwagi na istniejący między nimi konflikt. Dodał, iż nie ponosi wydatków związanych m. in. z ogrzewaniem czy edukacją dzieci. Wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika opłacone zostało z oszczędności posiadanych w czasie zawarcia umowy. Skarżący przedstawił zeznania podatkowe, deklaracje VAT, dokumenty obrazujące wydatki, zawiadomienia o wysokości rat, wyciągi bankowe, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, umowę o świadczenie usług doradztwa podatkowego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Uregulowana w art. 243 – art. 262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji. W związku z tym jednak, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową wnioskodawcy. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada on żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ochrona tego prawa przysługuje jednak tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. przez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. To strona zatem powinna należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. W odpowiedzi na to wezwanie przesłał on co prawda szereg dokumentów źródłowych, niemniej trudno nie odnieść wrażenia, że przedstawił je w sposób selektywny. Udokumentował mianowicie te okoliczności, które są dlań korzystne z perspektywy przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. takie jak strata z działalności gospodarczej, obciążenia kredytowe czy zajęcia egzekucyjne. Tymczasem Skarżący zdecydowanie unika przedstawienia dokumentów potwierdzających - istotne z punktu widzenia oceny jego zdolności płatniczych – oświadczenia o utrzymywaniu jego czteroosobowej rodziny przez rodziców emerytów (z łącznym dochodem wynoszącym 2.652 zł), czy spłacaniu przez nich kredytów, których raty miesięczne wynoszą 6.040 zł. Referendarz sądowy natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia Skarżącego. Skoro bowiem twierdzi on, że współtworzy gospodarstwo domowe z rodzicami, to konieczne jest również poznanie wysokości ich dochodów oraz sytuacji materialnej. Zwłaszcza, że złożone przezeń wyjaśnienia są zbyt ogólne, aby na ich podstawie ustalić, iż rodzice pomocy takiej rzeczywiście są w stanie udzielić i że istotnie środki na spłatę kredytów czy utrzymanie w sumie sześciu osób pochodzą właśnie od nich. Jednocześnie nie przekonują referendarza sądowego tłumaczenia Skarżącego o niemożności uzyskania tego typu dokumentów z uwagi na "pozostawanie w konflikcie z tymi osobami". Po pierwsze informacja o wzmiankowanym konflikcie pojawiła się dopiero w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania tych dokumentów. Po drugie Skarżący nie wykazał swojej należytej staranności w ich pozyskaniu. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 31 maja 2016 r. (II FZ 228/16) wysiłki wnioskodawcy w przypadku braku pozytywnego efektu powinny być przedstawione Sądowi i uprawdopodobnione w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie brak jest takiego właśnie przekonującego uprawdopodobnienia w tym zakresie, co musi być ocenione jako wątpliwość prowadząca do konkluzji, że Skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Trudno natomiast oczekiwać, by Sądowi - bardziej niż ubiegającej się o to stronie - zależało na wykazaniu, że poniesienie kosztów postępowania nie jest w jej przypadku możliwe. Ustawodawca wyraźnie obowiązkiem tym obciążył wnioskodawcę, a nie Sąd. Nie wiadomo także z jakiego źródła (skoro nie osiąga ona żadnych dochodów) pochodzą środki pieniężne przelewane przez konkubinę z jej rachunku bankowego na rachunki bankowe należące do Skarżącego. Nie sposób też nie zauważyć, że Skarżący dysponuje majątkiem w postaci udziałów w spółce, w której nota bene pełni także funkcję członka zarządu. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Także sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (zob. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13). W rezultacie nie można zaakceptować próby ochrony majątku Skarżącego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 P.p.s.a.) wyraźnie wskazuje, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.