III SA/Wa 3059/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 700 zł w sprawie ze skargi G.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie G. T. (zwany dalej "Stroną" lub "Skarżącym") pismem z dnia 29 sierpnia 2014 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. Skarżący w toku postępowania złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 700 zł. Strona zwróciła uwagę, że obecny wniosek jest uzasadniony faktem braku tożsamości z poprzednim wnioskiem, który dotyczył zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Ponadto Skarżący podniósł, iż zmieniły się okoliczności faktyczne, gdyż obecnie prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z żoną i synem. Oświadczył jednocześnie, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W związku z problemami ze znalezieniem pracy, nie posiada rachunku bankowego oraz nie składa deklaracji podatkowych. Zaznaczył, że jego żona prowadzi działalność gospodarczą, która generuje jedynie straty. Strona oświadczyła, że wszelkie środki jakie posiada przeznaczane są na bieżące wydatki rodziny takie jak zakup żywności, opłaty za energię elektryczną czy gaz oraz zakup pomocy szkolnych dla dziecka. Jednocześnie zaznaczył, że nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, gdyż jakikolwiek majątek podlegający sprzedaży został zajęty w postępowaniach administracyjnych. W dalszej części uzasadnienia Skarżący podnosząc, że jest zobowiązany partycypować w kosztach pozostałych postępowań sądowych, zaznaczył, iż kwota 5.090 zł stanowiąca wysokość wpisu w niniejszej sprawie jest poza jego zasięgiem finansowym. W związku z powyższym ma możliwość uzyskania w drodze pożyczek środków finansowych do kwoty 700 zł. Ze znajdującego się w złożonym formularzy PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że małżonka Skarżącego posiada dom (udział 1/3) o powierzchni 120 m² zajęty przez komornika oraz dwa mieszkania w W. o powierzchni po 70 m² (współwłasność) oraz mieszkanie w G. , a także nieruchomość rolną o powierzchni 1,6 ha. Skarżący posiada natomiast nieruchomość rolną o powierzchni 0,5 ha. Ponadto z oświadczenia o osiąganych dochodach wynikało, że ani on, ani jego małżonka nie uzyskują jakiegokolwiek dochodu. Do wniosku załączone zostało oświadczenie Skarżącego z 16 marca 2015 r. oraz zeznanie W.T. o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty w 2012 r. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji oraz przesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową Skarżący wyjaśnił, że nie osiąga dochodu, w związku z tym nie składa zeznań podatkowych, nie posiada rachunków bankowych oraz nie korzysta z form pomocy społecznej (jest osobą bezrobotna bez prawa do zasiłku). Zaznaczył ponadto, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem, natomiast córka oraz reszta rodziny udzielają im pomocy finansowej. Podkreślił, że na bieżące wydatki związane z utrzymaniem przeznacza: na żywność – 1000 zł, energia elektryczna – 300 zł, woda, gaz, podatki od nieruchomości – 250 zł, lekarstwa – 100 zł, odzież – 200 zł, telefon – 100 zł, wydatki na artykuły szkolne - 100 zł. Zwrócił tym samym uwagę, że reprezentujący go w sprawie pełnomocnik świadczy swoje usługi bezpłatnie z uwagi na długoletnią współpracę. Skarżący na dowód zajęcia w postępowaniach egzekucyjnych majątku jego rodziny załączył kopie tytułów wykonawczych oraz kopie zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Ponadto załączył wydruki z centralnej bazy danych ksiąg wieczystych przedstawiające treść ksiąg wieczystych, z których wynika obciążenie posiadanych nieruchomości hipotekami, a także oświadczenie pełnomocnika oraz zaświadczenie o wysokości salda na rachunku żony. Skarżący przy piśmie z dnia 13 maja 2015 r., stanowiącym uzupełnienie do odpowiedzi na wezwanie z dnia 5 maja 2015 r., nadesłał dokumenty dotyczące jego żony: deklaracje dla podatku VAT za styczeń i luty 2015 r. oraz za miesiące od września do grudnia 2014 r. (VAT-7), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014 r. (PIT-36L) oraz informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014 r. (PIT/B) z których wynikała strata w kwocie 124.851,64 zł. Ponadto w korespondencji z dnia 19 maja 2015 r. nadesłał wydruk z centralnej bazy ksiąg wieczystych oraz zdjęcia jednego z lokali mieszkalnych znajdujących się przy ulicy [...] w W. . Zdaniem Skarżącego przedmiotowe mieszkania są obciążone hipotekami oraz są w stanie deweloperskim co utrudnia ich sprzedaż bądź najem. Jednocześnie podniósł, iż nie posiada wystarczających środków finansowych na ich wykończenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 5.090 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postepowania stanowią wpis od skargi w kwocie 5.090 zł. W ocenie Sądu sytuacja finansowa Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, czyli w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 700 zł, gdyż wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez Stronę wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz uczącym się synem. Skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, natomiast jego małżonka z prowadzonej działalności gospodarczej nie osiąga dochodów (strata za 2014 r. w wysokości 124.851,64 zł). Skarżący ani jego rodzina nie posiadają żadnych oszczędności, nie posiadają również majątku podlegającego sprzedaży gdyż wszystko co posiadali zostało zajęte w licznych postępowaniach egzekucyjnych. Niewielkie środki jakie posiada są pochłaniane przez bieżące wydatki. Pełnomocnik świadczy usługi na rzecz Skarżącego bezpłatnie, a ponadto córka oraz reszta rodziny udziela mu pomocy finansowej na pokrycie bieżących wydatków. Ponadto Skarżący wyjaśnił, że nieruchomości jakie posiada wraz z żoną są obciążone hipotecznie. Tym samym nie mogą być wynajmowane ponieważ są w stanie developerskim, a Skarżącego nie stać na ich wykończenie. Na potwierdzenie powyższych twierdzeń Skarżący załączył m.in. zeznania W. T. o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 r. i 2014 r., zaświadczenie o wysokości salda na rachunku żony, kopie tytułów wykonawczych oraz kopie zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, a ponadto wydruki z centralnej bazy danych ksiąg wieczystych przedstawiające treść ksiąg wieczystych, z których wynika obciążenie posiadanych nieruchomości hipotekami. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 700 zł. Zdaniem Sądu uiszczenie wpisu sądowego w tej wysokości spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy i wydanie wyroku, rozstrzygającego spór, co do istoty. Zrealizowane zostanie również prawo do sądu, określone w przepisie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.