III SA/Wa 3107/15

Dnia 22 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. C. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2016 r. , sygn. III SA/Wa 3107/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący M.C. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż obecnie wszystkie środki pieniężne przejmuje Naczelnik Urzędu Skarbowego W. . Podał, iż utrzymuje się z działalności rolniczej, z której uzyskuje 600 zł. Do zobowiązań zaliczył kredyt w wysokości 9.200 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że osiąga przychód z uprawy kukurydzy i zbóż. Przedstawił sposób wyliczenia kwoty tego przychodu. Dodał, iż ponosi wydatki na przejazdy i żywność. Wydatki te nie przekraczają 600-700 zł. Nie ponosi kosztów prądu czy czynszu, gdyż mieszka na wsi, co "nic nie kosztuje". Skarżący podkreślił, że nie może wypowiadać się na temat dochodu i majątku żony, gdyż pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej. Poza tym nie wydaje mu się, by żona wykazała chęć rozmowy na ten temat. Skarżący wskazał, iż naczelnik urzędu skarbowego blokuje mu wszelkie środki z linią kredytową włącznie, co skutkuje podwyższeniem jego zobowiązań względem banku. Z tego powodu Skarżący nie może nic wpłacić, ani wypłacić. Aktualnie Skarżącemu pomagają jedynie rodzice. Ujawnił wysokość wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika. Dodał, iż ma zamiar spłacić zobowiązania. Rozważa możliwość wystąpienia z kilkoma procesami odszkodowawczymi. Na koniec Skarżący przedstawił przebieg swojej działalności wydawniczej. Przedłożył wyciągi bankowe, oświadczenie o otrzymaniu kwoty 4.000 zł. Postanowieniem z 10 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że Skarżący nie przedstawił w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa. W odpowiedzi na wezwanie referendarza przesłał jedynie pismo ograniczające się do ogólnikowych sformułowań, których nie sposób zweryfikować. Ponadto Skarżący, nie przedstawił sytuacji majątkowej swojej żony, powołując się jedynie na rozdzielność majątkową. Pismem z 8 marca 2016 r. Skarżący wniósł sprzeciw (bez uzasadnienia) od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Przystępując, natomiast do rozważań, należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości referendarz sądowy skorzystał w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego i wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. Wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy prawidłowo rozpoznał w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd (referendarz sądowy) miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z oświadczenia Skarżącego wynika, że Skarżący utrzymuje się z działalności rolniczej, z której uzyskuje 600 zł. na podobnym poziomie (600-700 zł) kształtują się jego wydatki, wśród których wymienił jedynie przejazdy i żywność. Brak innych wydatków uzasadnił tym, że przeważnie mieszka na wsi, co jak twierdzi Skarżący – nic nie kosztuje. Sąd zgadza się z referendarzem sądowym, że oświadczenia te brzmią dość nieprzekonująco, gdyż nawet na wsi ponosi się zasadniczo koszty energii elektrycznej, gazu, węgla. Opłaca się też podatki, czy składki na ubezpieczenie. Skarżący natomiast nie wykazał, że jest w stanie obyć się bez tych mediów. Ponadto słusznie referendarz sądowy wskazał, że nie są przekonywające wyjaśnienia Skarżącego dotyczące otrzymywanej pomocy od rodziców. Niewiele bowiem o tej pomocy wiadomo. Poza oświadczeniem Skarżącego i odręcznie sporządzoną notatką nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodobniał ten fakt. Nie wynika z tego także, że rodzice takiej pomocy rzeczywiście są w stanie udzielić. Nic bowiem nie wiadomo na temat ich sytuacji majątkowej. Prawidłowo również przyjął referendarz sądowy, że niejasna jest także sytuacja rodzinna Skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do ujawnienia dochodu i majątku żony, Skarżący oświadczył, że nie może wypowiadać się na ten temat, gdyż pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Sąd wskazuje, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. Nie zmienia tego fakt istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Powyższe sprawia, że sytuacja Skarżącego jest pochodną sytuacji materialnej jego żony, a zatem jej wykazanie jest w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy absolutnie niezbędne. Tymczasem ocena sytuacji majątkowej małżonków nie może być odpowiednio zweryfikowana, gdyż Skarżący uchylił się od przedłożenia żądanych dokumentów (np. wyciągu z rachunku bankowego żony, zeznań podatkowych żony czy wyliczenia kosztów miesięcznego utrzymania), które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest ich sytuacja majątkowa. Nie uczynił tego także w złożonym sprzeciwie. Zatem, z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 10 lutego 2016 r., co orzekł jak w sentencji.