III SA/Wa 3121/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak- Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T.D. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2016 r. o sygn. akt III SA/Wa 3121/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty różnicy podatku w podatku od towarów i usług za październik 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący - T. D. reprezentowany przez adwokata P. P. , na urzędowym formularzu PPF, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że prowadzi działalność gospodarczą od 1990 r., a obecnie działalność ta nie przynosi dochodu, zaś kwota zobowiązań przekracza 10.000.000 zł. Skarżący wskazał, że w 2015 r. poniósł stratę w kwocie 1 391 165,59 zł. W stosunku do Skarżącego są prowadzone liczne egzekucje. Skarżący wskazał, że będzie mógł uiścić wpis sądowy do kwoty 5000 zł. dzięki pożyczce udzielonej od członków rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a na licznych nieruchomościach Skarżącego została ustanowiona hipoteka przymusowa. Ponadto Skarżący posiada oszczędności w kwocie 500 zł. Skarżący wskazał, że łączna kwota jego zobowiązań przekracza 10.000.000 zł, a koszt miesięcznego utrzymania wynosi 1.000 zł. Łączne wynagrodzenie netto z tytułu zatrudnienia wynosi natomiast około 1.300 zł. Na wezwanie starszego referendarza sądowego o przedłożenie dokumentów i oświadczeń Skarżący przedłożył, zeznanie podatkowe za 2014 r. PIT-36L, z którego wynika, że Skarżący z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychód w kwocie 19.895.476,50 zł, dochód w kwocie 40.043,53 zł, a koszty uzyskania przychodów wyniosły 19.855.432,97 zł. Skarżący przedstawił także bilans na 31 grudnia 2015 r., prowadzonej przez siebie firmy T.. oraz wyciągi z rachunku bankowego za okresy od 15 stycznia do 29 stycznia 2016 r. oraz od 30 stycznia do 1 lutego 2016 r. Przedstawił także wykaz kredytów, umowy o pracę oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. Postanowieniem z dnia 6 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że Skarżący pomimo wezwania nie przedstawił dokumentów umożliwiających ocenię jego faktycznej sytuacji finansowej i materialnej. W sprzeciwie z dnia 20 maja 2016 r. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 5000 zł. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że ze złożonego w dniu 19 kwietnia 2016 r. zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu (poniesione straty) w roku podatkowych 2015 (PIT-36L) wykazał stratę w wysokości 1.391.165,59 zł, natomiast strata za rok 2015 z działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą T. wyniosła 1.708.847,11 zł. Ponadto ponownie wskazał na wielomilionowe zadłużenie, stan środków na rachunkach bankowych a także na zajęcia dokonywane w ramach toczących się postępowań egzekucyjnych. Do sprzeciwu Skarżący załączył: PIT-36L, wyciągi z rachunków bankowych za okres od listopada do 1 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Z kolei art. 260 § 1 p.p.s.a. stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z treści art. 199 p.p.s.a. wynika, że zasadą jest, iż każdy ponosi koszty postępowania związane z jego udziałem w sprawie. Zmniejszenie ciężaru finansowego wiążącego się z prowadzeniem sprawy może nastąpić przez przyznanie stronie, na jej wniosek, prawa pomocy. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 6 maja 2016 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył bowiem, że iż Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 5000 zł. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest bezspornie prawidłowa i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd ponownie oceniając sytuację materialną i finansową Skarżącego, uwzględniając, iż na obecnym etapie postępowania kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 45.338 zł uznał, iż z porównania kosztu w takiej wielkości choćby ze środkami angażowanymi do niedawna w prowadzoną przez Skarżącego działalność gospodarczą (przykładowo w 2014 r. osiągnął on przychód w wysokości 19.895.476,50 zł) pozwala na wniosek, że miał on możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie tego wpisu. Zresztą w sprzeciwie Skarżący sam oświadczył, iż w toku postępowania przed organem I instancji, licząc się z koniecznością skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej na etapie postępowania przed Izbą Skarbową oraz ewentualnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym poczynił stosowne oszczędności. Z powyższego wynika więc, iż Skarżący miał pełną świadomość, iż pozostając w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem powinien, w świetle poglądów prezentowanych w judykaturze, wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienia NSA z 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, i z 25 lutego 2011r. sygn. akt I FZ 27/11, cbois.nsa.gov.pl). Na podkreślenie zasługuje fakt, iż jak wynika z załączonych do wniosku umów o pracę w firmie T. M.D. zawartej w dniu [...] marca 2015 r. oraz w O. sp. z o.o. zawartej w dniu [...] marca 2015 r. Skarżący w okresie marzec – czerwiec 2015 r. (4 miesiące) osiągnął dochód ok. 46.000 zł brutto, a ponadto z prowadzonej działalności w 2015 r. osiągnął przychód w wysokości ok. 890 000zł. Powyższe w opinii Sądu świadczy o tym, iż Skarżący miał możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie tego wpisu od skargi. Na marginesie wskazać należy na istnienie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym prowadzenie działalności gospodarczej, nie tylko "ryzykownej", zobowiązuje przedsiębiorcę uzyskującego przychód, choćby w rozmiarze wskazanym w zaskarżonej decyzji, do zabezpieczenia środków na poczet kosztów działalności gospodarczej, a zatem na poczet także kosztów, takich jak w niniejszym postępowaniu (postanowienie z 12/9/2014 r., I Fz 339/14, CBOSA). Co więcej należy podkreślić, że wprawdzie Skarżący w zeznaniu PIT-36L za 2015r. wykazał stratę w wysokości 1.391165,59 zł, to jednak o konieczności przyznania prawa pomocy nie może przesądzać sama strata z prowadzonej działalności gospodarczej. Zaznaczyć bowiem należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. LEX nr 479125; z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, publ. LEX nr 783893). Wskazać ponadto należy, że zasadniczo koszty postępowania winny być traktowane jak wydatki bieżące strony, zaś fakt posiadania zadłużenia i preferowanie jego spłaty przed opłaceniem kosztów postępowania nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Nie ma bowiem uzasadnienia dla przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązań cywilnoprawnych przed należnościami publicznoprawnymi, do których należy zaliczyć koszty postępowania sądowego [por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 5.05.2011 r. II FZ 107/11, postanowienie NSA z 30.11.2010 r. I OZ 893/10, publ.: www.nsa.gov.pl]. Zauważyć także należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2011r., sygn. akt I OZ 840/11, LEX nr 1069753). Reasumując, Skarżący winien mieć świadomość, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty postępowania przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Mając powyższe na uwadze, w szczególności uznając, iż Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243, art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.