III SA/Wa 3287/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2009 r. wniosku B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. postanawia: – odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w całości B. W. (dalej "skarżąca") pismem z 17 grudnia 2008 r. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie ponieść dalszych kosztów związanych ze skargą na decyzję. Skarżąca jest inwalidą ([...] grupa inwalidzka) i utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 1.910,13 zł. Od stycznia 2008 roku przeciwko skarżącej jest prowadzona egzekucja komornicza i jej pobory są pomniejszane o 25 %. Faktyczna renta otrzymywana przez skarżącą wynosi 1.430 zł. Skarżąca spłaca dwa kredyty bankowe, których łączna rata wynosi [...] zł, pozostaje w nieformalnej separacji i rozdzielności majątkowej z mężem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała jednak, że prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem. Ponadto posiada mieszkanie o powierzchni 57 m. kw. oraz działkę rekreacyjną (współwłasność z mężem i synem). Pismem z 19 grudnia 2008 r. skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów i przedstawienia informacji dotyczącej stanu majątkowego oraz dochodów. W odpowiedzi nadesłała wyciąg bankowy za okres od 5 listopada 2008 r. do 5 grudnia 2008 r., odpis zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, odpis wezwania do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury, kopie wyroków sądowych z 5 maja 2006 r. i 7 maja 2007 r. Dodała, że nie może załączyć innych dokumentów wymienionych w wezwaniu, ponieważ pozostaje w separacji z mężem i nie ma dostępu do niektórych dokumentów ze względu na jego nieobecność, okres przedświąteczny oraz krótki termin do ich przedłożenia. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznanie skargi przez Sąd zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. Istotne jest również, że łączne zobowiązanie z tytułu wpisów we wszystkich sprawach zawisłych przed WSA Warszawie w związku ze skargami B. W. (IIISA/WA 3286/08-3289/08) wynosi 400 zł. Ponadto, jeśli skarżąca, pomimo że przed sądem pierwszej instancji nie obowiązuje "przymus adwokacki", zdecyduje się zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika koszty postępowania będą wyższe. Podkreślić jednak należy, że strony mogą negocjować wysokość wynagrodzenia pełnomocnika. Wyjaśnić skarżącej należy również, że każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie wnioskodawcy adwokata, w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony interesów. Skarżąca ani w złożonym wniosku ani w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów powyższych okoliczności nie wykazała. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest renta w wysokości 1.910,13 zł. Faktycznie, w związku z prowadzonym przeciwko niej postępowaniem egzekucyjnym, świadczenie rentowe wynosi 1.430 zł. Wyciąg z rachunku bankowego skarżącej za okres od 5 listopada 2008 r. do 5 grudnia 2008 r. wykazuje saldo ujemne w wysokości [...] zł. Na rachunek wpływa świadczenie rentowe. Z wyciągu bankowego wynika również, że skarżąca spłaca ratę kredytu w wysokości [...] zł. Pozostałe obciążenia są skutkiem wypłat gotówki w bankomacie, opłat związanych z prowadzeniem rachunku, realizacją zlecenia stałego oraz zakupów przy użyciu karty. Trudno więc wskazać przeznaczenie środków posiadanych przez skarżącą. Jest to niemożliwe również dlatego, że skarżąca nie wypełniła wezwania wystosowanego do niej na podstawie art. 255 P.p.s.a. i nie wskazała oraz nie udokumentowała kosztów bieżącego utrzymania. Pomimo wezwania nie przedstawiła również umów kredytowych, które powołała we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z przedstawionych informacji wynika jednak, że dla banku skarżąca jest zaufanym klientem i posiada zdolność kredytową (uzyskała kredyt odnawialny). Ponadto swobodnie dysponuje środkami na rachunku bankowym, pomimo przedstawionego w Sądzie zawiadomienia komornika o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z dnia 31 stycznia 2008 r. W formularzu PPF skarżąca wykazała również mieszkanie oraz działkę rekreacyjną, stanowiącą współwłasność z mężem i synem. Zaznaczyć należy, że poproszona w wezwaniu z 19 grudnia 2008 r. o wskazanie powierzchni, wielkości udziału, miejsca położenia i sposobu wykorzystania działki, nie wypełniła wezwania i nie udzieliła w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Opisanego sposobu postępowania, nie może usprawiedliwić powoływana przez nią okoliczność krótkiego, wypadającego w okresie "przedświątecznym" terminu do przedstawienia informacji. Nie są to bowiem dane, o które skarżąca musiałaby występować do właściwych instytucji lub władz. Oczywiste jest bowiem, iż będąc właścicielką nieruchomości, zna jej powierzchnię, miejsce położenia, sposób jej wykorzystywania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 489/08, niepubl., postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSA i WSA 2007, nr 4, poz. 79). Podkreślić należy, że przepis art. 255 P.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. W postanowieniu z 10 stycznia 2008 r. (sygn. II FZ 540/07, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "o ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie". W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Skarżąca nie dopełniła bowiem w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Oprócz wskazanych już braków w zakresie informacji o kosztach bieżącego utrzymania, posiadanej nieruchomości, umów kredytowych oraz niewykazania, że skarżąca podejmowała we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia pełnomocnika, skarżąca nie przedstawiła również odpisów zeznań podatkowych wskazujących poziom dochodów uzyskanych w okresie dwóch ostatnich lat i umowy majątkowej małżeńskiej. Odnosząc się do okoliczności pozostawania w nieformalnej separacji i rozdzielności z mężem (a więc i braku umowy majątkowej) zauważyć należy, że małżonkowie mieszkają razem. Wielce prawdopodobne jest, że koszty bieżącego utrzymania są ponoszone przez małżonków, chociaż i w tym zakresie skarżąca nie udzieliła szczegółowych wyjaśnień. Zwrócić również uwagę należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej powoływana jako k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Koszty takie należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślić należy, że powyższe obowiązki spoczywają na małżonkach niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 6, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego". Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, nie można pominąć faktu, że skarżąca mieszka z mężem. Niezależnie od powyższego, powtórzyć należy, że skarżąca uniemożliwiła pełną ocenę sytuacji majątkowej w kontekście przesłanki wskazanej w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. Skarżąca nie wywiązała się w pełni z obowiązku nałożonego na nią w związku z przepisem art. 255 P.p.s.a., a przedstawione informacje, w tym dane wynikające formularza PPF nie są wystarczające do przyznania prawa pomocy. Skarżąca posiada stałe źródło dochodów, zdolność kredytową i majątek. Zauważyć również należy, że zapłata wpisu umożliwi rozpoznanie złożonej skargi przez Sąd, a pozytywne rozstrzygnięcie sprawy dla skarżącej spowoduje orzeczenie na jej rzecz zwrotu poniesionego kosztu. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.