III SA/Wa 3332/11

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2012 r po rozpoznaniu wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 201 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o które strona wnioskuje w tym postępowaniu, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2) J. W. (dalej jako strona lub skarżący), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, poinformował, że nie jest w stanie uiścić wpisu, ma problemy zdrowotne, mieszka w "starym domu od 57 lat, po rodzicach i dziadkach". W formularzu PPF z 5 stycznia 2012 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podkreślając – w kilkunastu punktach - swoją niezależność od dóbr doczesnych. Skarżący zaznaczył brak prawa do zasiłku, kiepski stan zdrowia, brak dochodów, brak możliwości spłaty zobowiązań. Posiada "rozwalający się, drewniany dom pokryty eternitem" o pow ok. 80 m.kw. Powołał się na "starość i samotność". W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 11 stycznia 2012 r. , poinformował o tym, że: nie ma prawa do zasiłku; - samotnie prowadzi gospodarstwo domowe; - nie uzyskuje żadnych dochodów; - nie ma pracy; - nie korzysta z pomocy społecznej. Przedłożył zaświadczenie z Urzędu Pracy oraz zaświadczenie o stanie zdrowia ([...]). 3) Referendarz sądowy daje wiarę oświadczeniom skarżącego złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, niezależnie od tego, ze informacje podane w postępowaniu o prawo pomocy znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych, w szczególności w treści odwołania. Referendarz sądowy wskazuje, że opłata z tytułu wpisu od skargi, którą to skargę zamierza wnieść strona, wynosi 500 zł . Do oznaczonej kwoty wymagalnych kosztów sadowych referendarz sądowy ogranicza rozpoznanie wniosku o prawo pomocy, ponieważ warunkiem badania zdolności strony do uiszczenia kosztów postępowania jest zestawieni konkretnych kosztów sądowych z aktualną sytuacją majątkową strony. Oznacza to, ze w razie wystąpienia kosztów w przyszłości – strona może zwrócić się do Sądu z ponownym wnioskiem. Referendarz sądowy informuje, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest rzetelne przedstawienie przez stronę swojej sytuacji majątkowej. Zasadność zwolnienia od kosztów sądowych czy przyznania pełnomocnika następuje na podstawie dokumentów złożonych przez stronę, które nie powinny być zarazem wewnętrznie sprzeczne. Proces gospodarowania środkami publicznymi, którego elementem jest zwalnianie od kosztów sądowych, powinien być, z założenia, przejrzysty. Nie przecząc możliwej trudnej sytuacji materialnej strony, z oświadczeń nadesłanych przez nią wynika, że wielkość i regularność uzyskiwanych przez nią środków nie umożliwia jej poczynienie nakładów finansowych na potrzeby postępowania. W szczególności wysokość i rodzaj posiadanych środków nie wypełnia standardów minimum socjalnego. Z informacji zawartych na stronie Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (http://www.ipiss.com.pl/www_ms_2010_sr.pdf) wynika, że wysokość minimum socjalnego w gospodarstwie pracowniczym jednoosobowym wynosiło w 2010 r. ok. 920,- zł na osobę. Referendarz sądowy, uwzględniając rozróżnienie gospodarstwa "pracowniczego" od gospodarstwa osoby bezrobotnej, zwraca uwagę, że w koszyku dóbr rozważanych przez Instytut brak było wydatków na spory sądowe. Nadto środki materialne uzyskiwane przez osobę bezrobotną i bezdomną nie muszą być tożsame z pieniędzmi, zatem brak także adekwatnego miernika wartości i możliwości uregulowania należności związanych z postępowaniem. Referendarz wskazuje, że minimum socjalne stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne i jest związane z modelem zaspokajania potrzeb na generalnie niskim poziomie, ale jeszcze wystarczającym dla reprodukcji sił witalnych człowieka na każdym etapie jego biologicznego rozwoju, dla posiadania i wychowania potomstwa oraz dla utrzymania więzi ze społeczeństwem. Stąd poczynienie nakładów na spory sądowe ze środków nie dość, że mniejszych, ale i rodzajowo odmiennych niż wymagane do zabezpieczenia minimum socjalnego należy traktować jako zagrażające utrzymaniu koniecznemu skarżącego, nawet przy założeniu, ze prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Odnosząc się o wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, referendarz sądowy zauważa, ze strona skarżąca nie wskazała żadnych szczególnych powodów o konieczności przyznania jej pomocy prawnej. Na obecnym etapie sprawy nie jest wymagany udział pełnomocnika. Co więcej, stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego (w przeciwieństwie do strony reprezentowanej przez pełnomocnika), obecnej przy ogłoszeniu wyroku, to Sąd udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Skarżący może też, o czym zostanie odrębnie poinformowany przez Sąd w wezwaniu na rozprawę, złożyć wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku – w razie oddalenia skargi. W razie uwzględnienia skargi przez Sąd – uzasadnienie zostanie sporządzone z urzędu, bez konieczności składania wniosku przez stronę. Nadto Sąd, badając sprawę skarżącego, będzie orzekać, na podstawie akt sprawy i nie jest związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i § 2 .p.p.s.a.). Zdaniem referendarza sądowego, skarżąca nie wskazała na tym etapie postępowania na procesową konieczność powołania pełnomocnika. Natomiast konieczność pomocy profesjonalnego pełnomocnika należy miarkować uwagi sposobem działania Sądu Administracyjnego, jak też brakiem przymusu adwokackiego i brakiem konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08). 4) Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.