III SA/Wa 3350/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska, sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor P. S.A. (zwany dalej: "wierzycielem") wystawił w dniu 22 czerwca 2015r. wobec J.K. (zwanego dalej: "Skarżącym") tytuł wykonawczy o nr [...], obejmujący należności z tytułu opłat abonamentowych rtv za okres od stycznia 2010r. do stycznia 2015r. Następnie ww. tytuł wykonawczy został przekazany Naczelnikowi Urzędu Skarbowego W. (zwanemu dalej: "organem egzekucyjnym") celem realizacji. Organ egzekucyjnym celem wyegzekwowania należności ujętej w ww. tytule dokonał pismem z dnia 17 września 2015r. zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej Skarżącego oraz przesłał Skarżącemu odpis ww. tytułu wykonawczego. Pismem z dnia 16 października 2015r. Skarżący złożył skargę na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu wskazał, że roszczenia wierzyciela egzekwowane w toku prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego są bezzasadne. W ocenie Skarżącego, zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego jest całkowicie bezprawne, a organ egzekucyjny został wprowadzony w błąd przez P. S.A. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2015r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (zwany dalej: "organem nadzoru") oddalił powyższą skargę, uznając ją za niezasadną. Skarżący złożył następnie pismem z dnia 20 grudnia 2015r. zażalenie na powyższe postanowienie organu nadzoru, wskazując w uzasadnieniu, że pieniądze stanowiące rzekomą wierzytelność zostały ściągnięte przez organ egzekucyjny dwukrotnie w październiku i listopadzie. Skarżący wskazał też, że nie jest zobowiązanym, gdyż wierzyciel złożył wniosek o uchylenie dokonanego zajęcia. W związku z tym Skarżący wniósł o wyjaśnienie tej kwestii. Skarżący zarzucił ponadto, że dotychczasowe działania organów występujących w niniejszej sprawie są niezgodne z art. 146-150 Konstytucji RP, bowiem rozporządzenie Ministra Transportu nie jest zgodne z ustawami: Kodeks cywilny, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks postępowania administracyjnego - w zakresie przepisów o doręczeniach. Minister Finansów po rozpatrzeniu powyższego zażalenia postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu nadzoru. Przytaczając motywy swojego rozstrzygnięcia organ nadzoru wyjaśnił, że skarga, o której mowa w art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017r., poz. 1201 ze zm.) - zwanej dalej: "u.p.e.a.", wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. Minister Finansów dokonując następnie analizy prawidłowości prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego oraz podjętych w jego toku przez organ egzekucyjny czynności, wskazał że organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, do której upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w katalogu środków określonych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., tj. egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej. Zdaniem Ministra, środek ten został zastosowany w prawidłowy sposób, zgodnie z art. 79 u.p.e.a., bowiem z przepisu tego wynika, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, przez przesłanie do właściwego organu rentowego zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób. Minister uznał, że z akt sprawy wynika, iż wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w art. 79 u.p.e.a. zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Minister zauważył też, że druk zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015r. rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2015r., poz. 655). Wskazane zajęcie zostało podpisane przez uprawnionego do takich działań pracownika organu egzekucyjnego i doręczone zarówno organowi rentowemu jak i zobowiązanemu. Biorąc powyższe pod uwagę Minister uznał, że zastosowanie opisanego powyżej środka egzekucyjnego było zgodne z przepisami prawa regulującymi tę kwestię. Minister Finansów zgodził się też ze stanowiskiem organu nadzoru, iż skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie innych środków zaskarżenia, gdyż skarga składana w trybie art. 54 u.p.e.a. nie może stanowić uniwersalnego środka zaskarżenia. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można bowiem podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Natomiast Skarżący we wszczętym jego skargą postępowaniu zmierza w istocie do zakwestionowania egzekwowanej należności. Z tego względu Skarżący nie może zdaniem Ministra oczekiwać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, jeśli przedmiotem skargi uczynił zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku. Ustawa przewiduje bowiem inne środki prawne, w ramach których tego rodzaju zarzuty mogą być rozpatrzone. Minister Finansów wskazał też końcowo, że oddalenie skargi na czynności egzekucyjne nie stoi w sprzeczności z otrzymanym przez Skarżącego zawiadomieniem o uchyleniu zajęcia. Ocena prawidłowości czynności egzekucyjnej dokonywana jest bowiem na dzień jej sporządzenia. Natomiast uchylenie zajęcia, czy to wskutek wyegzekwowania należności, czy też na wniosek wierzyciela, czy z innych przyczyn, zdaniem tego organu nie czyni uprzednio dokonanej czynności wadliwą. Skarżący zaskarżył następnie powyższe postanowienie Ministra Finansów wnosząc skargę w piśmie z dnia 1 października 2016r., w której wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że P. SA. bezprawnie wystawiła wobec niego przedmiotowy tytuł wykonawczy, który następnie nie został sprawdzony przez organ egzekucyjny pod względem zasadności, a jedynie formalnie. Zdaniem Skarżącego, zasada legalizmu nakłada na urzędnika państwowego szczególny obowiązek kontrolny, zwłaszcza wobec przedsiębiorstwa, które nie jest urzędem czy przedsiębiorstwem, lecz podmiotem prawa handlowego, uprawnionym do wypełniania niektórych funkcji wobec Skarbu Państwa i obywateli. Skarżący wskazał też, że nie doręczono mu pisma z indywidualnym numerem identyfikacyjnym, co stanowi nadużycie. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz uznając zarzuty skargi za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia – w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 O.p. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (wyrok NSA z 6 lutego 2008r. sygn. akt II FSK 1665/06, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej w skrócie CBOSA), zatem oceniając stan faktyczny ustalony przez organ, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji publicznej (organy podatkowe) albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Innymi słowy - ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie w przedmiocie prawidłowości czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej Skarżącego. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skarżący w treści skargi powołał szereg zarzutów o charakterze merytorycznym, które to zarzuty nie podlegają rozpatrzeniu w ramach skargi na czynności egzekucyjne. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się mianowicie, że kognicja organów nadzoru jest w takim przypadku ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do zdziałanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora. Ponadto skarga taka przysługuje także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Wynika stąd, że kontroli w tym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Z przepisów tych wynika zatem, że w postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. można badać jedynie te czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego. Wykluczona jest zatem możliwość sprawdzania legalności w tym trybie tych działań, czynności i aktów, które podejmowane są w postępowaniu egzekucyjnym przez wierzyciela. Ponadto skarga ta ma charakter subsydiarny i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (wyrok NSA z 1 kwietnia 2014r., sygn. akt II FSK 1255/13, LEX nr 1413364). Należy także odnotować i zaakceptować pogląd, wedle którego nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2013r., sygn. akt III SA/Wa 2488/12, LEX nr 1323961). W ocenie Sądu prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu wskazano, że objęta sporem czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, pod względem wykonawczym nie narusza prawa. Jak bowiem wynika z akt sprawy, w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wynikający z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., a podstawę jego zastosowania stanowił tytuł wykonawczy z dnia 22 czerwca 2015r. wystawiony przez wierzyciela, którego odpis doręczono Skarżącemu w dniu 5 października 2015r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Organ egzekucyjny stosując ten środek egzekucyjny zastosował tryb postępowania określony w ustawie, a zajęcia dokonał stosownie do art. 79 § 1 u.p.e.a. Zajęcia dokonano z wykorzystaniem druku zawiadomienia o zajęciu zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2014r., poz. 655). Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy dnia 21 kwietnia 2005r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2005r. Nr 85, poz. 728 z późn. zm.), dalej: "ustawa abonamentowa", na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika". Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają (z pewnymi wyjątkami nie mającymi znaczenia dla rozstrzygnięcia) zarejestrowaniu w placówkach operatora publicznego, którym jest P., co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej i art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003r. Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 130, poz. 1188, ze zm.). Szczegóły procesu rejestracji odbiornika normuje rozporządzenie rejestracyjne, zgodnie z którym odbiornik winien zostać zarejestrowany – na wniosek użytkownika złożony w placówce P.– w terminie 14 dni od jego nabycia (wejścia w posiadanie przez użytkownika – § 2 tego rozporządzenia). Dowodem zarejestrowania odbiornika jest "wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" lub "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" (§ 3 tego rozporządzenia). Wspomniany numer identyfikuje użytkownika w systemie i stanowi część numeru rachunku bankowego, na który mają być dokonywane wpłaty z tytułu abonamentu. Użytkownik ma obowiązek niezwłocznego powiadamiania (przez złożenie w placówce P. "Formularza zgłoszenia zmiany danych") o zmianie danych zawartych we wniosku, o zgubieniu lub zniszczeniu obydwu dowodów zarejestrowania odbiorników oraz o zaprzestaniu używania odbiorników. Stosownie do § 5 rozporządzenia rejestracyjnego dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej, niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. od dnia 13 grudnia 2007r. (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia rejestracyjnego z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2). Obowiązek powiadomienia nie jest przy tym równoznaczny z koniecznością posiadania dowodu doręczenia pisma stronie. Prawodawca nie wprowadził obowiązku, aby dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika rtv numeru identyfikacyjnego, konieczne było posiadanie przez operatora dowodu doręczenia zawiadomienia o jego nadaniu. Takiej zależności cytowane przepisy nie wprowadzają. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu, a organ nie jest zobowiązany do uzyskania potwierdzenia odbioru powiadomienia strony o jego nadaniu. Dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego, nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora dowodem nadania, czy też zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia (zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016r., sygn. akt II GSK 913/15, dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 7 ustawy o opłatach abonamentowych zawiera postanowienia, których celem jest umożliwienie kontroli wywiązywania się z obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu. Kontrolę tę sprawuje P., a nadzór nad jej działaniami sprawuje minister właściwy do spraw łączności (ust. 1 i 2). Nieuiszczone opłaty abonamentowe oraz opłaty karne mają być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych). Ustawodawca przesądził też, że w razie opóźnień w uiszczaniu abonamentu naliczane będą odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej (art. 7 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych). Konkludując, Sąd nie stwierdził, aby w rozpoznanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa w sposób skutkujący koniecznością wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Wobec braku podstaw do usunięcia zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, na mocy art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.